Tetë gjëra paradoksalisht të vjetra

Universi është plot me paradokse që sfidojnë logjikën. Disa objekte janë shumë më të vjetra se ç'do të pritej nga modelet tona të zakonshme të kohës dhe evolucionit. Ja tetë raste të tilla që sfidojnë kuptimin tonë për moshën dhe kohën në Tokë dhe përtej saj.

8. Krateret dy miliardë vjeçare nga përplasjet

Në Tokë, ndryshimet gjeologjike të vazhdueshme duhet t’i kishin zhdukur gjurmët e përplasjeve të lashta. Por krateri Vredefort në Afrikën e Jugut, i formuar 2 miliardë vjet më parë, ende identifikohet. Me diametër deri në 300 km, ai u ruajt pjesërisht sepse u mbulua me material të hedhur nga përplasja.

Edhe më i vjetër është Yarrabubba në Australi, 2.23 miliardë vjeçar. Ai ka ndihmuar në përfundimin e një epoke akulli dhe shërben si kapsulë kohore për të kuptuar Tokën e hershme.

7. Mineralet më të vjetra se korja e tokës

Gjatë eonit Hadean (4.6–4 miliardë vjet më parë), Toka ishte një “ferr i zjarrtë” pa kore të qëndrueshme. Por në vitin 2001, në Australinë Perëndimore u zbulua një kristal zirkoni i datuar në 4.4 miliardë vjet. Ai mbijetoi nxehtësinë dhe tronditjet e planetit të ri.

Këto kristale tregojnë se uji i lëngshëm ka ekzistuar që 4.3 miliardë vjet më parë, duke sugjeruar se Toka mund të ketë qenë më e ftohtë dhe më mikpritëse për jetën sesa mendohej.

6. Drita e diellit që daton 10,000 vjet më parë

Ndërsa drita nga yjet e largët na vjen me vonesë për shkak të distancës, edhe drita nga Dielli ynë, megjithëse ndodhet vetëm 8 minuta larg, është shumë më e vjetër. Pse?

Fotonët krijohen në bërthamën e Diellit dhe kalojnë përmes shtresave të dendura për deri në 170,000 vjet përpara se të dalin në sipërfaqe dhe të nisen drejt Tokës. Pra, drita që shohim sot mund të jetë krijuar mijëra vjet më parë.

5. Hëna që është më e vjetër se planeti i vet

Titani, sateliti më i madh i Saturnit, është më i madh se Mërkuri dhe ka atmosferë të dendur. Por ajo që e bën të veçantë është origjina e tij: analiza e izotopeve tregon se ai ka më shumë ngjashmëri me kometat e resë Oort sesa me hënat e tjera.

Kjo sugjeron që Titani është më i vjetër se Saturni, madje ndoshta edhe se vetë Sistemi Diellor, duke e bërë të vetmen hënë që i paraprin planetit që e rrethon.

4. Struktura kozmike po aq e vjetër sa universi

Hyperioni është një nga strukturat më të mëdha në univers dhe sfidon logjikën e formimit të galaktikave. I matur 12 miliardë vite dritë larg (pra siç dukej 12 miliardë vjet më parë), ai është 200 milion vite dritë i gjerë dhe 500 milion i gjatë, me një masë 5000 herë më të madhe se Rruga e Qumështit.

Duke qenë se universi kishte vetëm 2 miliardë vjet në atë kohë, formimi i kësaj strukture është praktikisht i pamundur sipas modeleve aktuale, duke sugjeruar se ka diçka që nuk dimë për evolucionin kozmik.

3. Materia më e vjetër se universi

Materia e errët përbën rreth 85% të universit, por është e padukshme dhe misterioze. Disa teori thonë se ajo u krijua gjatë inflacionit kuantik, para Big Beng-ut tradicional që formoi materien dhe rrezatimin normal.

Disa shkencëtarë mendojnë se materia e errët është më e vjetër se universi vetë dhe ka një jetëgjatësi që kalon 100 kuadrilion vjet. Kjo e bën atë shumë më jetëgjatë sesa çdo gjë tjetër që njohim, ndoshta edhe të përjetshme.

2. Ylli që është më i vjetër se universi

HD140283, ose “Ylli Metuselah”, ndodhet 190 vite dritë larg dhe u vlerësua fillimisht si 16 miliardë vjeç, më i vjetër se universi vetë (13.8 miliardë vjeç).

Më vonë, vlerësimet u rishikuan në 14.3 miliardë dhe pastaj në 12 miliardë. Por disa të dhëna të reja sugjerojnë që universi mund të jetë më i ri, ndoshta vetëm 11.4 miliardë vjeç. Në këtë rast, ylli mbetet përsëri më i vjetër. Kjo çon në një paradoks të pazgjidhur që sfidon të gjitha modelet tona të kozmosit.

1. Vrimat e zeza më të vjetra se universi

Vrimat e zeza primordiale, të krijuara në momentin e Big Bengut, mund të jenë po aq të vjetra sa vetë universi. Por sipas teorisë së Big Bounce, ato mund të vijnë nga një univers i mëparshëm që u përplas dhe dha jetë universit tonë.

Vrimat supermasive në qendra galaktike janë gjithashtu shumë të mëdha për t’u formuar kaq shpejt pas Big Beng-ut. Kjo sugjeron që ato mund të jenë “farë” e një universi të mëparshëm, një mbetje nga një cikël më i vjetër ekzistence.

Këto tetë fenomene, nga kristalet në Tokë deri te vrimat e zeza në hapësirë, tregojnë se mosha në univers nuk është gjithmonë ajo që duket. Në disa raste, këto objekte sfidojnë vetë origjinën e gjithçkaje. Dhe për sa kohë që nuk kuptojmë plotësisht natyrën e kohës, ndoshta nuk do të dimë kurrë me siguri se çfarë është me të vërtetë "e vjetër". /Top Tenz - Syri.net/