Disa vullkane nuk shpërthejnë me zhurmë, një forcë e padukshme i ndihmon të çlirojnë presionin

Një nga vullkanet më shpërthyes në historinë e SHBA-së, mali St. Helens, filloi shpërthimin e tij me një rrjedhje të ngadaltë, jo me një shpërthim. Magma e tij e pasur me gaz doli ngadalë para shpërthimit të madh të vitit 1980. Sjellje të ngjashme janë vërejtur edhe te vullkani Quizapu në Kili dhe te vullkanet e tjera me magma të trashë që normalisht pritej të shpërthenin fuqishëm.

Kjo ka hutuar shkencëtarët për dekada. Sipas modeleve të vjetra, flluska gazi krijohen vetëm kur magma ngjitet dhe presioni bie, ashtu si kur hap një shishe shampanje. Më shumë flluska duhet të nënkuptojnë ngjitje më të shpejtë dhe shpërthim më të madh. Por kjo nuk shpjegonte pse magma e pasur me gaz, ndonjëherë del qetësisht.

Një studim i ri i botuar në Science ka gjetur mekanizmin që mungonte: forcat prerëse brenda tubit vullkanik krijojnë flluska gazi thellë nën tokë, duke lejuar që presioni të çlirohet para se të arrijë nivele shpërthyese.

Studimi shpjegon se pse magma viskoze ndonjëherë rrjedh butë, edhe pse ka shumë gaz.

Flluskat e gazit janë thelbësore për mënyrën si ndodh një shpërthim. Por shumica e modeleve kanë supozuar se ato formohen kryesisht kur presioni bie gjatë ngjitjes së magmës. Ato nuk marrin parasysh se si magma lëviz realisht: ajo ngadalësohet pranë mureve të tubit dhe shtrihet më shumë në qendër, duke krijuar forca të forta prerëse.

Studimi tregon se këto forca janë të zakonshme dhe mund të japin energjinë e nevojshme për të krijuar flluska të reja, duke shpjeguar pse disa magma të trasha e të pasura me gaz ndonjëherë nuk shpërthejnë.

Studiuesit përdorën një lëng të ngjashëm me lavën, të mbushur me dyoksid karboni. Kur e vunë në lëvizje, forcat prerëse krijuan flluska gazi pa qenë nevoja të binte presioni. Shumica e flluskave u formuan pranë mureve, ku forcat ishin më të forta, dhe ato shpesh bashkoheshin mes tyre, duke e forcuar efektin.

Simulimet kompjuterike konfirmuan se një nivel kritik i këtyre forcave mund të shkaktojë krijimin e flluskave thellë në tubin vullkanik.

Studimi i shton një mekanizëm të rëndësishëm fizikës së shpërthimit. Për të parashikuar më mirë rreziqet, modelet vullkanike duhet të marrin parasysh forcat prerëse brenda kanaleve të vullkanit. / Discover Magazine - Syri.net