COP30 dështon t'i japë fund lëndëve djegëse fosile dhe hedh dritë mbi rendin ndërkombëtar të prishur

Ndërsa samiti kryesor i OKB-së për klimën dështoi të binte dakord mbi një plan veprimi për të hequr gradualisht lëndët djegëse fosile, Bashkimi Evropian e gjen veten gjithnjë e më të vetmuar në një botë që distancohet nga ambiciet e saj klimatike.

Samiti i OKB-së për klimën COP30 në Belem të Brazilit përfundoi me një tekst përfundimtar që shmangu çdo plan rrugor për heqjen graduale të lëndëve djegëse fosile, duke tërhequr kritika që e përshkruanin rezultatin si një "marrëveshje boshe" dhe një "dështim moral".

Tërheqja e Shteteve të Bashkuara nga bisedimet ndërkombëtare për klimën ka krijuar një boshllëk politik dhe financiar, me Presidentin e SHBA-së Donald Trump që e përshkroi ndryshimin e klimës si një "mashtrim".

Vendet që morën pjesë në konferencën kryesore të OKB-së për ndryshimet klimatike, ekonomitë e të cilave mbështeten shumë në prodhimin e lëndëve djegëse fosile, si Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, kundërshtuan hapur çdo objektiv apo plan veprimi për të hequr gradualisht lëndët djegëse fosile.

Një ditë para përfundimit të COP30, BE kërcënoi të mos e miratonte tekstin përfundimtar, i cili duhej të miratohej me konsensus nga gati 200 vende. Në fund, BE nuk pa zgjidhje tjetër përveçse ta mbështeste dokumentin, duke njohur mungesën e ambicies së tij.

Pavarësisht rezultatit të konferencës, blloku 27-anëtarësh e ruajti angazhimin e tij për të ulur ndotjen e ajrit dhe ngrohjen globale duke ruajtur limitin prej 1.5°C dhe duke u larguar nga lëndët djegëse fosile, duke u zotuar të vazhdojë punën në shtëpi dhe të financojë projekte të pastra jashtë vendit.

"Nuk është perfekt, por është një hap i madh në drejtimin e duhur. BE-ja qëndroi e bashkuar, duke luftuar për ambicien në veprimin ndaj klimës", tha Komisioneri Evropian për Veprimin ndaj Klimës, Wopke Hoekstra.

BE-ja duhet të krijojë më shumë koalicione

Eurodeputeti holandez Mohammed Chahim (S&D) tha se Presidenti i Brazilit Luiz Inacio Lula da Silva vendosi standarde të larta dhe BE mbërriti në COP me qëllimin për të marrë drejtimin në një koalicion vendesh ambicioze.

Megjithatë, fragmentimi aktual brenda rendit ndërkombëtar ka penguar suksesin, tha ligjvënësi holandez.

"Rezistenca nga, ndër të tjera, shtetet e naftës ishte shumë e madhe dhe ekuilibrat gjeopolitikë kanë ndryshuar qartë. Së bashku me Mbretërinë e Bashkuar, BE-së iu desh të kundërshtonte rrymën për të shpëtuar çdo ambicie", tha Chahim, duke iu referuar gjithashtu një fronti BRICS i cili ka kundërshtuar veprimin me vendosmëri për heqjen graduale të lëndëve djegëse fosile.

BRICS — një akronim për Brazilin, Rusinë, Indinë, Kinën dhe Afrikën e Jugut — është një organizatë me 10 anëtarë e ekonomive në zhvillim të udhëhequr nga Moska, që synon t’i kundërvihet Perëndimit.

Darragh O'Brien, ministri irlandez i klimës, mjedisit dhe energjisë, tha se mbështetja e tekstit përfundimtar "nuk ishte një zgjedhje e bërë lehtë". O'Brien shprehu keqardhje për mungesën e një plani të besueshëm për heqjen graduale të lëndëve djegëse fosile, një hap që më shumë se 80 vende, përfshirë Irlandën, kërkuan gjatë COP30.

Ish-nënpresidenti i SHBA-së, Al Gore, shprehu keqardhje në emisionin X që kundërshtimi i ashpër nga shtetet e naftës bllokoi zhvillimin e një plani rrugor për t'u larguar nga lëndët djegëse fosile.

“Pavarësisht përpjekjes së shteteve të naftës për të vënë veton ndaj zhvillimit të një plani rrugor larg lëndëve djegëse fosile, Presidenca braziliane e COP30 do të udhëheqë një përpjekje për të zhvilluar këtë plan rrugor, të mbështetur nga më shumë se 80 vende që tashmë e mbështesin këtë përpjekje”, shtoi Gore.

Injorimi i shkencës dhe ligjit

Studiuesit e klimës dhe ambientalistët kanë shprehur jehonë të ngjashme.

Nikki Reisch, drejtoresha e programit për klimën dhe energjinë në Qendrën për të Drejtën Ndërkombëtare Mjedisore, tha se rezultati i COP ishte një "marrëveshje boshe" që injoroi thirrjet e përsëritura nga shkenca dhe ligji për të rënë dakord mbi një plan tranzicioni për të varrosur lëndët djegëse fosile dhe për t'i "bërë ndotësit të paguajnë".

"Ndërsa vendet më përgjegjëse për shtyrjen e planetit drejt greminës tregojnë me gisht, ngurrojnë dhe shtrëngojnë perdet e tyre, bota digjet. Megjithatë, ndotësit e mëdhenj mund të përpiqen të izolojnë veten nga përgjegjësia ose të eliminojnë shkencën, kjo nuk i vendos ata mbi ligjin", shtoi Resich.

Doug Weir, drejtor i Observatorit të Konfliktit dhe Mjedisit, e quajti tekstin përfundimtar një "dështim moral" për komunitetet që tashmë përballen me ndikimet më të këqija të ndryshimeve klimatike.

"Nuk jemi më përpara sesa ishim në Dubai dy vjet më parë dhe përballemi me një mal edhe më të vështirë për t'u ngjitur", tha Weir.

Nëse zotimet e rëna dakord në COP28 në Dubai do të ishin zbatuar, shkalla e ngrohjes globale mund të ishte ulur me një të tretën brenda 10 viteve e gjysmë deri në vitin 2040, sipas një raporti nga grupi i ekspertëve mjedisorë Climate Analytics, i cili vlerëson skenarët ku të gjitha qeveritë do të arrinin të trefishonin energjinë e rinovueshme, të dyfishonin efikasitetin e energjisë dhe të vepronin kundër metanit deri në vitin 2030.

"Në atë botë, ngrohja mund të mbahet nën 2°C këtë shekull, në vend të 2.6°C që do të marrim nga politikat aktuale", tha Bill Hare, CEO i Climate Analytics.

Udhëheqësit botërorë u mblodhën për dy javë në qytetin amazonian të Belemit për të vlerësuar përpjekjet globale për të parandaluar rritjen e temperaturave globale mbi 1.5°C, 10 vjet pasi Marrëveshja e Parisit e angazhoi botën të ndërmarrë veprime të vërteta kundër ngrohjes globale.

Konferenca e ardhshme e Konferencës së Përbashkët (COP) do të zhvillohet në Australi dhe Turqi.