Dhjetë vjet nga Marrëveshja e Parisit, bota ende s’po i përmbush premtimet e saj për klimën

Bota po dështon të veprojë mjaftueshëm shpejt për të shmangur ndikimet më të këqija të ndryshimeve klimatike, sipas një vlerësimi të madh të publikuar këtë javë.

Raporti "Gjendja e Veprimit Klimatik 2025", i prodhuar nga Systems Change Lab, zbulon se asnjë nga 45 treguesit kryesorë për kufizimin e ngrohjes globale në 1.5°C, në përputhje me Marrëveshjen e Parisit të vitit 2015, nuk është në rrugën e duhur për vitin 2030. Ndërsa shumica po lëvizin në drejtimin e duhur, progresi mbetet shumë i ngadaltë dhe i pabarabartë për të përmbushur objektivat e përcaktuara në Marrëveshjen e Parisit.

“Të gjitha sistemet po shkëlqejnë me të kuqe”, thotë Clea Schumer, bashkëpunëtore kërkimore në Institutin Botëror të Burimeve (WRI) dhe bashkë-autore kryesore e raportit.

“Një dekadë vonesë e ka ngushtuar në mënyrë të rrezikshme rrugën në 1.5°C. Progresi i qëndrueshëm nuk është më i mjaftueshëm – çdo vit që dështojmë të përshpejtojmë, hendeku zgjerohet dhe ngjitja bëhet më e pjerrët. Thjesht nuk ka kohë për hezitim ose masa gjysmake.

Veprimi klimatik 'jashtë rrugës' në të gjithë sektorët

Raporti është një bashkëpunim midis Fondit Bezos Earth, Climate Analytics, Fondacionit ClimateWorks, Kampionëve të Nivelit të Lartë të Klimës dhe WRI.

Ai ofron atë që autorët e tij e përshkruajnë si "udhërrëfyesi më gjithëpërfshirës deri më tani" për mbylljen e hendekut në veprimet klimatike në të gjithë sektorët përgjegjës për shumicën e emetimeve. Ata përfshijnë energjinë, transportin, industrinë, pylltarinë dhe sistemet ushqimore.

Nga 45 treguesit e vlerësuar, gjashtë janë “jashtë binarët”, 29 janë “shumë jashtë binarët”, pesë po shkojnë tërësisht në drejtimin e gabuar dhe pesë nuk mund të vlerësoheshin për shkak të të dhënave të pamjaftueshme.

Edhe fushat që më parë konsideroheshin histori suksesi, po humbasin papritur vrullin.

Automjetet elektrike përbënin një rekord prej 22 përqind të shitjeve globale të makinave në vitin 2024, nga 4.4 përqind në vitin 2020. Por, ndërsa është shfaqur skepticizmi ndaj klimës, rritja e automjeteve elektrike është ngadalësuar në tregjet kryesore si Evropa dhe Shtetet e Bashkuara. Raporti tani e klasifikon përdorimin e automjeteve elektrike si "jashtë rrugës".

Progresi i ngecur vjen në një kohë kur transporti është i vetmi sektor, që ende prodhon më shumë emetime sesa në vitin 1990.

Financimi gjithashtu po mbetet prapa. Ndërsa financimi privat për klimën arriti në rreth 1.2 trilion euro në vitin 2023, nga rreth 750 miliardë euro në vitin 2022, shuma është ende shumë më poshtë asaj që nevojitet.

Financat publike për lëndët djegëse fosile, nga ana tjetër, vazhdojnë të rriten. Ato kanë qenë mesatarisht rreth 70 miliardë euro në vit që nga viti 2014, dhe në vitin 2023 arritën në më shumë se 1.4 trilion euro.

“Nuk po mbetemi thjesht prapa – në fakt po dështojmë në lëndët më kritike”, tha Sophie Boehm, bashkëpunëtore e lartë kërkimore në WRI dhe bashkëautore kryesore.

"Ne mezi kemi lëvizur gjilpërën në heqjen graduale të qymyrit ose ndalimin e shpyllëzimit, ndërsa financat publike ende mbështesin lëndët djegëse fosile. Këto veprime nuk janë opsionale; ato janë minimumi i domosdoshëm për të luftuar krizën klimatike dhe për të mbrojtur njerëzimin."

Më pak qymyr, më shumë teknologji klimatike: Këto janë fushat kryesore për përshpejtim

Raporti përcakton se sa shpejt duhet të ndryshojë bota për të qëndruar brenda 1.5°C nga ngrohja.

Përdorimi i qymyrit duhet të bjerë më shumë se dhjetë herë më shpejt se ritmet aktuale, një shifër që autorët e barazojnë me mbylljen në pension të "gati 360 termocentraleve me qymyr" çdo vit, ndërkohë që ndalen të gjitha projektet e ardhshme.

Me humbjet aktuale të krahasueshme me 22 fusha futbolli me pyje që zhduken çdo minutë, dhe me premtimet që nuk po përmbushen, shpyllëzimi duhet të bjerë nëntë herë më shpejt.

Infrastruktura e shpejtë e transportit duhet të pesëfishohet, ndërsa rajone të tilla si Amerika e Veriut dhe e Jugut, Australia dhe Zelanda e Re - ku konsumi i mishit të viçit dhe qengjit mbetet i lartë - duhet të bëjnë zgjedhje të ndryshme ushqimore. Raporti thotë se këto rajone duhet ta ulin konsumin e mishit të viçit dhe qengjit rreth pesë herë më shpejt, deri në jo më shumë se dy racione në javë.

Kjo përfshin edhe mishin e viçit të ushqyer me bar, pasi studimet e fundit kanë zbuluar se prodhon të njëjtat emetime karboni që ngrohin planetin si mishi i viçit industrial.

Teknologjia e heqjes së karbonit duhet të rritet më shumë se dhjetëfish, ndërsa financimi i klimës duhet të rritet me gati 920 miliardë euro në vit, ose afërsisht dy të tretat e subvencioneve aktuale të karburanteve fosile.

Pikat e progresit ofrojnë shpresë

Në tremujorin e dytë të këtij viti, më shumë se gjysma e energjisë elektrike neto të Evropës erdhi nga energjia diellore. Globalisht, energjia e rinovueshme po fillon të pasqyrojë këtë rritje.

Sipas raportit, pjesa e energjisë elektrike globale të gjeneruar nga energjia diellore dhe e erës është më shumë se trefishuar që nga viti 2015, ndërsa investimet në energjinë e pastër tejkaluan investimet në lëndët djegëse fosile për të dytin vit radhazi në vitin 2024.

Teknologjitë në zhvillim si hidrogjeni i gjelbër - ose hidrogjeni i prodhuar duke përdorur burime të rinovueshme të energjisë - dhe heqja e dioksidit të karbonit po zgjerohen gjithashtu me shpejtësi. Në fakt, prodhimi i hidrogjenit të gjelbër u katërfishua brenda një viti të vetëm.

“Investimi në energjinë e pastër tani po i tejkalon lëndët djegëse fosile dhe teknologjitë e reja po marrin hov – provë se progresi është i mundur kur ambicia dhe investimi përputhen”, thotë Kelly Levin, shefe e shkencës, të dhënave dhe ndryshimeve të sistemeve në Fondin Bezos Earth.

"Sfida është të shkallëzohen këto suksese dhe të përmbysen pengesat."

Përmbushja e objektivave klimatike është çështje 'shpejtësie'

Pavarësisht shenjave të momentit, mesazhi i përgjithshëm i raportit është një kujtesë e fortë se shoqëritë kanë shumë punë përpara për të përmbushur objektivat e nevojshme klimatike.

“Mbajtja e ngrohjes në 1.5°C tani varet nga një gjë: shpejtësia”, thotë Bill Hare, drejtor ekzekutiv i Climate Analytics.

“Shkenca është e qartë: bota nuk po lëviz mjaftueshëm shpejt. Çdo vit vonesë e bën detyrën më të vështirë dhe vetëm shkurtimet e shpejta dhe të qëndrueshme mund ta mbajnë 1.5°C brenda mundësive.”

Ani Dasgupta, presidente dhe drejtore ekzekutive e WRI, shton një notë kujdesi.

“Dhjetë vjet pas Marrëveshjes së Parisit, bota është në një udhëkryq kritik. Ne mund të mbyllim sistemet që po përshkallëzojnë katastrofat klimatike, ose të përshpejtojmë tranzicionin drejt një të ardhmeje më të shëndetshme dhe më të qëndrueshme.”/ Euronews.