Romeo dhe Zhuljeta, Mbreti Lir, Hamleti, Uilliam Shekspir shkroi disa nga tragjeditë më të mëdha të letërsisë, por edhe vetë ai përjetoi një tragjedi: vdekjen e djalit të tij 11-vjeçar, Hamnet.

Dëshmitë dokumentare për djalin janë shumë të pakta. “Dimë vetëm tre fakte të thata për Hamnetin,” thotë Edel Semple, pedagoge e lartë e studimeve të Shekspirit në University College Cork të Irlandës. “Ai u pagëzua me 2 shkurt 1585, ishte binjak dhe u varros me 11 gusht 1596.”

Megjithatë, mes viteve 1585 dhe 1596, Hamnet Shekspiri pati një jetë, sado e shkurtër apo e zakonshme të ketë qenë. Çfarë përfundimesh kanë nxjerrë studiuesit për Hamnetin duke u bazuar në njohuritë e tyre për familjen Shekspir dhe jetën në Anglinë e shekullit të 16-të?

Këto janë mendimet e ekspertëve për jetën dhe vdekjen e Hamnet Shekspirit.

Çfarë dimë për jetën e Hamnetit?

Anë Shekspiri, bashkëshortja e Uilliamit, lindi Hamnetin dhe motrën e tij binjake Xhudith pak para 2 shkurtit 1585, dita kur ata u pagëzuan në Kishën e Trinisë së Shenjtë në Stratford-upon-Avon, Angli.

Data e saktë e lindjes së binjakëve nuk përmendet në asnjë dokument të ruajtur. Daniel Swift, profesor i asociuar i anglishtes në Northeastern University London, shpjegon se “kjo është krejt normale për periudhën elizabetiane,” kur pagëzimi konsiderohej shumë më i rëndësishëm sesa lindja.

Furrtari Hamnet Sadler, mik i fëmijërisë i Uilliamit dhe bashkëshortja e tij Xhudith ishin fqinjët e familjes Shekspir. Studiuesit besojnë se Hamnet Sadler ishte personi që i dha djalit të Shekspirit emrin e tij.

Binjakët, bashkë me motrën e tyre më të madhe Suzana, jetonin në shtëpinë familjare në Henley Street, e cila sot është e hapur për publikun me emrin “Vendlindja e Shekspirit”. Me tre fëmijë, nënën e tyre, hallën dhe gjyshërit, “shtëpia duhet të ketë qenë gjithmonë plot dhe e gjallë,” thotë Swift.

Një person mungonte kryesisht nga jeta e përditshme e familjes: vetë Uilliam Shekspiri, i cili duket se kalonte shumë kohë në Londër, rreth 160 kilometra larg Stratfordit.

Anë Shekspiri kishte rolin kryesor në rritjen e fëmijëve. Ajo “duhet të ketë qenë me Hamnetin gjatë gjithë jetës së tij në Stratford,” thotë Katherine Scheil, profesore e anglishtes në Universitetin e Minnesota-s dhe një ndër ekspertet kryesore për jetën e Anë Shekspirit.

“Kemi dëshmi mbresëlënëse për Anë Shekspirin si nënë,” shton ajo, duke theksuar se fëmijët e mbijetuar e përshkruan në një epitaf latin si “një dhuratë shumë e madhe”.

Scheil dhe Swift mendojnë se Hamneti kishte shumë gjasa të ndiqte King’s New School, shkollën falas të gramatikës në Stratford, rreth moshës shtatë vjeç, edhe pse nuk ka ende dokumente që ta vërtetojnë këtë plotësisht. Megjithatë, kjo ishte shkolla që besohet se ka ndjekur edhe vetë Shekspiri si djalosh, dhe statusi i familjes e bënte të mundshme që Hamneti të merrte një arsim të tillë.

Si vdiq Hamnet Shekspiri?

Falë regjistrave të varrimeve të kishës së Trinisë së Shenjtë, studiuesit dinë se Hamneti vdiq në verën e vitit 1596, por nuk e dinë shkakun e vdekjes. Megjithatë, kjo nuk ka ndaluar studiuesit dhe artistët që të përpiqen të plotësojnë këtë boshllëk biografik.

Swift mendon se Hamneti “mund të ketë vdekur nga murtaja bubonike,” pasi shpërthimet e murtajës në Angli zakonisht shtoheshin në fund të verës, afërsisht kur ai ndërroi jetë.

Kjo teori përputhet me mendimin e studiuesit të njohur të Shekspirit, Stephen Greenblatt, se një sëmundje mund të ketë qenë shkaku i vdekjes së të vetmit djalë të dramaturgut. Në shekullin e 16-të, sëmundjet ishin shkaku kryesor i vdekjeve tek fëmijët.

Megjithatë, është po aq e mundur që Hamnet të ketë pësuar një aksident, siç sugjeron skenaristi Ben Elton në filmin All Is True (2018), i cili e paraqet vdekjen e tij si mbytje në ujë.

Sipas Semple, si All Is True ashtu edhe romani Hamnet i Maggie O’Farrell, që mbështetet te teoria e sëmundjes, shfrytëzojnë boshllëqet në jetën e Shekspirit për të krijuar histori imagjinare të frymëzuara nga veprat e tij.

Hamneti u varros me 11 gusht 1596 në Kishën e Trinisë së Shenjtë. Sipas praktikave të varrimit të kohës, ekspertët mendojnë se ai ndoshta nuk u varros në arkivol, sepse një arkivol ishte tepër i kushtueshëm për njerëzit që nuk ishin shumë të pasur.

Nuk ka prova që Uilliam Shekspiri ka marrë pjesë në varrim. Në librin e tij të vitit 2005, studiuesi James Shapiro shkruan se, meqenëse trupa teatrore e Shekspirit ishte në turne atë verë, ai mund të mos ketë marrë lajmin në kohë për të mbërritur në Stratford para varrimit.

Swift, megjithatë, pranon se “është e mundur që Shekspiri të ketë qenë i pranishëm”, pasi teatrot e Londrës ishin mbyllur nga korriku deri në tetor të vitit 1596 për shkak të një shpërthimi të murtajës.

Si e përjetoi Shekspiri vdekjen e djalit?

Meqenëse mungojnë provat konkrete, Semple thotë se “mund vetëm të hamendësojmë” ndikimin që kishte vdekja e Hamnetit tek familja Shekspir.

Sipas Scheil, “Është e vështirë të besosh se një dramaturg që shprehte aq bukur emocionet njerëzore po të mos ishte prekur thellë nga vdekja e të vetmit bir.”

Edhe Shapiro, në librin A Year in the Life of Uilliam Shekspir: 1599, shkruan: “Ndoshta Shekspiri nuk e njihte mirë djalin e tij, por kjo nuk do të thotë se nuk e ndjeu humbjen e tij.”

Në librin The Private Life of Uilliam Shekspir, studiuesja Lena Cowen Orlin interpreton testamentin e Shekspirit si të shënjuar nga një “trishtim i paemërtuar”, disa prej sendeve që ai lë me testament mund t’i kishin kaluar Hamnetit, nëse ai do të kishte jetuar më gjatë, përfshirë një shpatë.

Shekspiri pritej të tregonte dhimbje, por jo shumë. Historiani Ralph Anthony Houlbrooke thotë se elizabetianët e quanin “pikëllimin e tepruar” një dorëzim ndaj emocioneve që tregonte mungesë besimi, arsyeje dhe vetëkontrolli.

Por ja çfarë dimë me siguri: jeta e familjes Shekspir vazhdoi. Motrat e Hamnetit u rritën dhe patën fëmijë të tyre, e ëma jetoi deri në moshën 67-vjeçare, dhe i ati vazhdoi të shkruante disa nga veprat e tij më të famshme.

A ndikoi vërtet vdekja e Hamnetit te vepra e të atit?

Scheil thekson se “nuk kemi asnjë mënyrë për të ditur se kur jeta personale e Shekspirit u përfshi në veprat e tij letrare dhe kur ai krijonte thjesht nga imagjinata.”

Megjithatë, ka një ngjashmëri të jashtëzakonshme mes emrit “Hamnet” dhe princit që mban titullin e veprës Hamlet.

Greenblatt ka argumentuar se këto dy emra në atë kohë “përdoroheshin pothuajse në mënyrë të ndërrueshme”. Sipas Folger Shakespear Library, tragjedia Hamlet besohet të jetë shkruar mes viteve 1599 dhe 1601. Drama, e shkruar rreth tre deri në pesë vjet pas vdekjes së Hamnetit, nuk ka në qendër humbjen e një fëmije, por reflekton thellësisht mbi vdekjen dhe dhimbjen.

Greenblatt, për shembull, ka interpretuar vargun e famshëm “Të rrosh a të mos rrosh” si një dritare të mundshme në pikëllimin e Shekspirit, duke sugjeruar se “këto mendime vetëvrasjeje, të nxitura nga vdekja e një njeriu të dashur, qëndrojnë në zemër të kësaj tragjedie” dhe “mund të kenë qenë bërthama e trazimit të brendshëm të vetë dramaturgut.”

Studiues të tjerë kanë interpretuar një pjesë nga drama King John, të cilën Shekspiri e shkruante pikërisht në periudhën kur vdiq Hamneti, si dëshmi të pikëllimit të tij, aty një nënë që ka humbur fëmijën thotë: “Dhimbja mbush gjithë dhomën e fëmijës tim që mungon.”

Semple shton se “humbja e një fëmije është në qendër të ngjarjeve në katër romancat e Shekspirit”, The Tempest, Pericles, The Winter’s Tale dhe Cymbeline.

“Sërish e sërish, në këto romanca Shekspiri tregon familje që përjetojnë humbje, vuajtje dhe vite ndarjeje, por në fund ribashkohen, pajtohen dhe gjejnë gëzim e shpresë të re për të ardhmen”, thotë Semple.

Një lloj ribashkimi erdhi edhe për Uilliam Shekspirin. Pas daljes në pension në vitin 1613, ai u kthye në Stratford, ku jetonin bashkëshortja dhe vajzat e tij, dhe ku prehej i biri. Kur Shekspiri u varros me 25 prill 1616, ai u preh në të njëjtën kishë ku ishte varrosur Hamneti. / National Geographic - Syri.net