Politikani veteran iranian Ali Larijani, i cili tha të dielën se do të ngrihej një këshill i përkohshëm udhëheqës pasi një sulm ajror vrau Udhëheqësin Suprem Ajatollah Ali Khamenei, u rishfaq vitin e kaluar si një nga figurat më të fuqishme në hierarkinë e sigurisë.

Ai ka menaxhuar një portofol të gjerë, nga negociatat bërthamore te lidhjet rajonale të Teheranit, e deri te shtypja e dhunshme e trazirave të brendshme.

Një njeri i brendshëm i establishmentit, i cili rrjedh nga një nga familjet kryesore klerike të vendit, Larijani kishte mbikëqyrur përpjekjet e Iranit për të arritur një marrëveshje bërthamore me Shtetet e Bashkuara - vetëm një muaj pasi Uashingtoni e sanksionoi atë në janar për drejtimin e dyshuar të një shtypjeje vdekjeprurëse të protestave antiqeveritare.

Ai akuzoi Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin se po përpiqen të plaçkitin dhe shpërbëjnë Iranin, dhe paralajmëroi "grupet secesioniste" për një përgjigje të ashpër, nëse ato tentojnë të ndërmarrin ndonjë veprim, tha televizioni shtetëror të dielën, gati 24 orë pasi ato filluan një valë sulmesh ndaj Iranit.

Shefi i Shtabit të Forcave të Armatosura të Iranit, Abdolrahim Mousavi, u vra gjithashtu në sulme ajrore, tha transmetuesi Iran TV.

I emëruar në gusht si Sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare (SNSC), Larijani ka mbajtur poste të larta gjatë gjithë një karriere të karakterizuar nga besnikëria ndaj Khameneit dhe një reputacion për marrëdhënie pragmatike me fraksionet shpesh rivale të sistemit.

Statusi i tij si një strateg i besuar i Khameneit, u theksua muajin e kaluar nga një udhëtim në Omanin ndërmjetës, për t'u përgatitur për bisedime indirekte bërthamore me SHBA-në, ndërsa Uashingtoni ndërtoi forcat e tij ushtarake në Lindjen e Mesme për të provuar të detyrojë lëshime nga Irani përpara sulmeve.

Larijani kishte bërë gjithashtu disa udhëtime në aleatin kryesor Moskën në muajt e fundit, për të diskutuar një sërë lidhjesh sigurie, në një shenjë të mëtejshme të rikthimit të tij në diplomacinë e nivelit të lartë.

LARIJANI E SHEH ÇËSHTJEN BËRTHAMORE SI 'TË ZGJIDHSHME'

Larijani, i cili kishte një mandat të mëparshëm në krye të SNSC-së 20 vjet më parë, rifilloi udhëheqjen e saj pas luftës ajrore 12-ditore të vitit të kaluar midis Iranit dhe Izraelit, së cilës iu bashkuan edhe SHBA-të, duke u rikthyer zyrtarisht në zemër të establishmentit të sigurisë së Iranit.

Disa nga deklaratat e tij publike mbi çështjen bërthamore kishin një ton pragmatik.

"Sipas mendimit tim, kjo çështje është e zgjidhshme", tha Larijani për televizionin shtetëror të Omanit muajin e kaluar, duke iu referuar bisedimeve me SHBA-në. "Nëse shqetësimi i amerikanëve është që Irani të mos lëvizë drejt blerjes së një arme bërthamore, kjo mund të adresohet".

Por, pas shpërthimit të zemërimit antiqeveritar në janar, roli i tij në këshillin e sigurisë u denoncua nga Uashingtoni.

Sipas një njoftimi të qeverisë amerikane që detajon sanksionet kundër tij dhe zyrtarëve të tjerë në përgjigje të shtypjes, Larijani ishte në ballë të përpjekjeve për të shtypur serinë e demonstratave që përfshiu Iranin në janar.

“Larijani ishte një nga udhëheqësit e parë iranianë që bëri thirrje për dhunë, në përgjigje të kërkesave legjitime të popullit iranian”, thuhej në një deklaratë të Thesarit të SHBA-së më 15 janar, duke thënë se Larijani kishte vepruar me urdhër të Khameneit.

Grupet e të drejtave të njeriut thonë se mijëra njerëz u vranë në shtypjen e protestave, trazirat më të këqija të brendshme në Iran, që nga epoka e Revolucionit Islamik të vitit 1979.

'NJË PERLË PËR NJË KOKTEI ËMBËLSIRASH'

Ashtu si zyrtarë të tjerë iranianë, Larijani shprehu mirëkuptim për demonstratat e organizuara në shenjë proteste ndaj vështirësive ekonomike. Por ai dënoi veprimet e armatosura që ai pretendoi se ishin nxitur nga armiku i betuar i Iranit, Izraeli.

"Protestat popullore duhet të ndahen plotësisht nga këto grupe të ngjashme me terroristët", citohet të ketë thënë ai në raportet e mediave shtetërore të publikuara më 10 janar. "Trumbuesit janë një grup urban kuazi-terrorist", citohet të ketë thënë ai më 26 janar.

Një ish-anëtar i Gardës Revolucionare të Iranit, Larijani shërbeu si kryenegociator bërthamor nga viti 2005 deri në vitin 2007, duke mbrojtur atë që Teherani e quan të drejtë të tij për të pasuruar uranium. Ai dikur i krahasoi stimujt evropianë për të braktisur prodhimin e karburantit bërthamor me "shkëmbimin e një margaritari me një çokollatë".

Në atë kohë, analistët iranianë thanë se ai u përpoq ta bindte Perëndimin përmes diplomacisë dhe konsiderohej pragmatist.

SHBA-të dhe Izraeli besojnë se Irani aspiron të ndërtojë një armë bërthamore, që mund të kërcënojë ekzistencën e Izraelit. Irani thotë se programi i tij bërthamor është thjesht paqësor.

Larijani ishte kryetar i parlamentit nga viti 2008 deri në vitin 2020. Gjatë atij posti, Irani arriti një marrëveshje bërthamore me gjashtë fuqi botërore në vitin 2015, pas pothuajse dy vitesh negociatash delikate. Presidenti Donald Trump tërhoqi SHBA-në nga marrëveshja e arritur me shumë mund gjatë mandatit të tij të parë në vitin 2018.

ANGAZHIMI ME PUTININ

Larijani ka paralajmëruar se programi bërthamor i Iranit "nuk mund të shkatërrohet kurrë".

"Sepse pasi të kesh zbuluar një teknologji, ata nuk mund ta ta heqin zbulimin," i tha ai PBS Frontline në shtator 2025. "Është sikur të jesh shpikësi i ndonjë makine dhe makina të është vjedhur. Ti prapë mund ta krijosh përsëri."

Larijani ka bërë vizita të përsëritura në Moskë dhe është takuar me Presidentin Vladimir Putin, duke e ndihmuar Khamenein të menaxhojë një aleat kyç dhe fuqi botërore që vepron si kundërpeshë ndaj presionit nga Trump.

Larijani u ngarkua gjithashtu me detyrën e avancimit të negociatave me Kinën, të cilat çuan në një marrëveshje bashkëpunimi 25-vjeçare në vitin 2021.

Ai kandidoi pa sukses për president në vitin 2005. Më vonë ai kërkoi të garonte në zgjedhjet presidenciale të viteve 2021 dhe 2024, por u ndalua të dyja herët nga Këshilli i Gardës, i cili përmendi çështje që përfshinin standardet e jetesës dhe lidhjet familjare jashtë vendit.

I lindur në Naxhaf të Irakut, në vitin 1958, në një familje të shquar klerike iraniane, Larijani u zhvendos në Iran si fëmijë dhe më pas mori një doktoraturë në filozofi. Disa nga vëllezërit e tij kanë mbajtur gjithashtu poste të larta në institucione, përfshirë në gjyqësor dhe në ministrinë e jashtme.

Një nga vajzat e Larijanit u shkarkua në janar nga një pozicion mësimdhënieje mjekësore në Universitetin Emory të SHBA-së, pas protestave të aktivistëve iraniano-amerikanë të zemëruar nga roli i tij në shtypjen e demonstratave të atij muaji./ Reuters.