Pagat e larta të mjekëve në Kosovë, që po joshin kolegët shqiptarë

Pagat e larta të mjekëve në Kosovë, që po joshin kolegët shqiptarë

07:30, 07/04/2019

Në pesë vitet e fundit, 857 mjekë janë larguar nga Shqipëria, kryesisht drejt Gjermanisë, por jo vetëm, për arsye që lidhen me pagat e ulëta, denigrimin e figurës së mjekut, krizën e besimit të publikuar ndaj tyre, që ka degraduar deri në dhunë, braktisjen nga ana e institucioneve përballë kësaj dhune, mbingarkesën në punë, mungesën e pajisjeve dhe një mbrojtje më e mirë ligjore.

Reagimi i Qeverisë ndaj kësaj situate, ka qenë deri tani, një deklarim për ashpërsim të masave në Kodin Penal në lidhje me këtë dhunë ndaj mjekëve dhe asgjë më tepër, pa u futur fare në thelbin e problemit e masat që do të duhet të merren për të zgjidhur atë.

E gjendur në pak a shumë të njëjtën situatë, Qeveria e Kosovës dyfishoi pagat e trupës shëndetësore këtë vit, si një masë parësore, për të frenuar largimin e mjekëve. Pra, tashmë në Kosovë mjekët marrin paga mbi 2-3 herë më të larta se në Shqipëri, për të njëjtin rol në sistemin e shëndetësisë.

Rezultati që prekim çdo ditë e më shumë në realitetin tonë shëndetësor është se ndërsa tregu europian po rrit kërkesën për mjekë, sistemi shëndetësor shqiptar po zbrazet jo vetëm nga diferenca në paga midis Shqipërisë e Bashkimit Europian, por edhe nga mungesa e trajtimit të problemeve që e nxisin këtë eksod të bluzave të bardha

Nga Blerina Hoxha e Fatos Shala

Sistemi shëndetësor në Shqipëri është duke përjetuar një krizë të thellë besimi te trupa e mjekëve, e cila kohët e fundit ka shpërthyer në dhunë fizike ndaj tyre. Ky perceptim u vërtetua pak ditë më parë nga Indeksi Europian i Shëndetit (ECHI), i cili e renditi Shqipërinë në zonën e kuqe në hartën e Europës dhe të fundit në listë për vitin 2018, si vend me problematikë të lartë në sektorin e shëndetësisë. Indeksi vë në dukje se Shqipëria ka burime shumë të kufizuara të kujdesit shëndetësor, për rrjedhojë ka barrën e sëmundjeve më të lartën në rajon dhe numrin më të ulët të mjekëve për banorë. Por prisni, më e keqja ende nuk ka kaluar.

Punonjësit e shëndetësisë janë duke u larguar masivisht nga vendi, teksa stafet aktuale mjekësore në sistemin e shëndetësisë po plaken dhe perspektiva e zëvendësimit është e zymtë. Pagat në sektorin e shëndetësisë po rrinë në vendnumëro dhe eficenca e përdorimit të fondeve publike është cenuar nga disa koncesione të paprecedentë që thithin fonde kritike që do të mund të përdoreshin për një reformë të pagave të sistemit, kurse nevojat për shërbime të kujdesit ndaj shëndetit janë gjithnjë e në rritje, për shkak se popullsia e vendit po shkon drejt plakjes me hapa të shpejtë.

Me masat e marra së fundmi nga Qeveria Haradinaj, rrezikon që edhe Kosova të kthehet në një qendër graviteti për mjekët shqiptarë pasi, qeveria atje dyfishoi pagat për sektorin e shëndetësisë duke paguar me rreth 1.200 euro një mjek specialist dhe mbi 500 euro një infermier. Albatrit Matoshi, këshilltar i ministrit të Shëndetësisë në Kosovë tha për Monitor se, rritja e pagave ndaj personelit mjekësor, u aplikua për të frenuar emigrimin e trupës shëndetësore drejt Gjermanisë. Ai tha se, pas rritjes së pagave, largimi i mjekëve është frenuar dhe tani Kosova renditet ndër vendet e para në rajon për nivelin e lartë të pagave në sektorin e shëndetësisë. http://www.monitor.al/pagat-u-rriten-per-te-frenuar-ikjen-e-mjekeve-ne-gjermani-2/

Hendeku i pagave, Kosova ofron gati tre herë më shumë se Shqipëria për mjekët

Një mjek specialist në Shqipëri në shërbimin spitalor paguhet me pagë neto rreth 527 euro. Në shërbimin parësor shëndetësor, paga neto është 408 euro sipas të dhënave nga Ministria e Financave. Ndërsa në Kosovë, që nga ky vit, një mjek specialist në spital dhe në qendrat e kujdesit shëndetësor paguhet me pagë neto 1195 euro në muaj. Një mjek specialist në Kosovë merr 2.5 herë më shumë se një mjek nga Shqipëria. Rritja e pagave në Kosovë mund ta shndërrojë atë në një qendër të re graviteti për mjekët shqiptarë, të cilët për shkak të afërsisë gjeografike, mund të zgjedhin Kosovën për të ushtruar profesionin e tyre.

Me rritjen e fundit të pagave që Kosova ka aplikuar në fushën e mjekësisë, një infermier i parë në Kosovë merr pagë më të lartë se një mjek specialist në Shqipëri. Paga e një kryeinfermieri në Kosovë është 621 euro, ndërsa paga e një infermieri në spital, 537 euro. Vendet në rajon kanë gjithashtu paga më të larta se Shqipëria në sektorin e shëndetësisë. Burimet zyrtare në Ministrinë e Shëndetësisë pohuan se vetëm në 2 vitet e fundit (2017-2019) qeveria ka ndërmarrë rritjen më të madhe të pagave në sektorin e shëndetësisë me 17%.

Të njëjtat burime sqarojnë se për disa shërbime si Urgjenca, Reanimacioni etj., pagat për mjekët janë rritur deri në 25% vetëm në 2 vitet e fundit. Ministria e Shëndetësisë lajmëron se, duke filluar nga muaji prill, nis rritja e pagave me 7% të 18,416 punonjësve të shëndetësisë, nga e cila do të përfitojnë 4,650 mjekë dhe 13,765 infermierë, me një buxhet mbi 1 mld lekë. Ndërkohë është dyfishuar masa e bonusit për mjekët specialistë që japin shërbim në spitalet rajonale. Por duket se Kosova po tregohet më e qartë në politikat e saj kundër emigrimit të mjekëve.

Pagat u dyfishuan pikërisht për këtë arsye dhe fokusi është vënë në përmirësimin e infrastrukturës spitalore, duke investuar në pajisje dhe teknologji, tha Matoshi nga Ministria e Shëndetësisë së Kosovës. Autoritetet e shëndetësisë në Kosovë nuk i shohin koncesionet me Partneritet Publik – Privat si një formë për të përmirësuar situatën si në shërbime dhe në investime.

agat në mjekësi, 13% nën mesataren e pagave në shtet

Qeveritë shqiptare, ndër vite, i kanë lënë një derë të hapur korrupsionit në shëndetësi, duke mos i rritur pagat e mjekëve me të njëjtat nivele me sektorin publik. Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT, paga mesatare mujore bruto në sektorin e shëndetësisë ishte 54,058 lekë në vitin 2018. Paga mesatare mujore bruto në sektorin shtetëror gjatë vitit të kaluar ishte 61,023 lekë. Përllogaritjet tregojnë se paga mesatare në sektorin e shëndetësisë në vitin 2018 ishte 12.8% më e ulët se në sektorin publik.

Politikëbërësit duket se i kanë marrë në konsideratë pagesat jo të ligjshme nga qytetarët për shërbimet shëndetësore, përderisa e kanë lënë pagën e mjekëve nën mesataren e sektorit publik, ndaj edhe më të ulëta se në arsim. Paga mesatare në sektorin e arsimit ishte 61,405 lekë në vitin 2018, ose 11.9% më e lartë se paga mesatare në sektorin e shëndetësisë referuar të dhënave zyrtare nga INSTAT. Pagat në sektorin shëndetësor panë një rritje të fortë pas vitit 2005. Por ndërkohë një shtet harxhon më shumë për “prodhimin” e një mjeku se sa të një mësuesi.

Përgatitja e një mjeku specialist, sipas vlerësimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, kërkon 10 vite kohë. Kjo vlen edhe për Shqipërinë, ku një mjek specialist ka përafërsisht 9-10 vite shkollim, nga ku 6 vite i përkasin studimeve të larta dhe 3-4 vite specializimit në varësi të fushës. Ndërsa përgatitja e një mësuesi kërkon gjysmën e viteve të një mjeku, rreth 5 vite, 3 për studime bachelor dhe 2 vite studime master.

Pagat e ulëta, shkak kryesor për mërgimin e mjekëve

Paga mesatare bruto e një mjeku emigrant specialist në Europë është rreth 160 mijë euro në vit, (13 mijë euro në muaj) ndërsa paga e një mjeku vendas atje është gati 30% më e lartë, sipas studimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë. Niveli i pagave varion nga 4 mijë euro në muaj për një mjek të përgjithshëm pa përvojë në mbi 20 mijë euro ose edhe më shumë për mjekët e specialiteteve.

Punonjësit e shëndetësisë futen në profesionet me tendencë të lartë të emigrimit, për shkak se niveli i pagave dhe kushteve të punës ka ndryshime drastike nga vendi në vend. Sipas një ankete që u zhvillua vitin e kaluar me financimet e Institutit Friedrich Ebert, rreth 78% e mjekëve shqiptarë dëshirojnë të emigrojnë drejt Gjermanisë për të ushtruar profesionin e tyre. Një anketë e bërë në të gjithë mjekët vendas në Gjermani dy vite më parë evidentoi se, 30% e mjekëve kishin dëshirë të largoheshin për të punuar jashtë Gjermanisë, jo për pagë të lartë, por për kushte më të mira dhe një ambient më të ngrohtë në punë.

Mjekët gjermanë synonin të punonin në Zelandën e Re dhe Australi. Në Europë, Gjermania dhe Britania e madhe aktualisht po shfaqin kërkesën më të madhe për mjekë të huaj. Në Britani, kjo kërkesë po plotësohet nga indianët më së shumti, ndërsa në Gjermani po plotësohet nga vendet e Lindjes. Në vitin 2017, sipas statistikave zyrtare të OECD, në Gjermani u numëruan mbi 38 mijë mjekë të huaj. Furnizimet e Gjermanisë po bëhen nga blloku i Lindjes, kryesisht vendet e Ballkanit, Hungaria, Rumania, Bullgaria etj.

Në pesë vite, 875 mjekë u larguan nga vendi, ja të gjitha shkaqet

Nga viti 2013 deri në vitin 2018 janë larguar nga vendi 875 mjekë. Kjo shifër është kalkuluar nga numri i certifikatave të kërkuara pranë Urdhrit të Mjekut nga të larguarit. Vetëm në vitin 2018 janë larguar 164 mjekë dhe janë diplomuar mbi 250 nga Fakulteti i Mjekësisë.

Nga të dhënat shihet se janë larguar tre-katër “gjenerata” mjekësh të diplomuar. Nga statistikat evidentohet se largimet nisën të bëhen më të dukshme pas vitit 2014, ku ikjet e mjekëve specialistë ishin më shumë se 150 në vit mesatarisht.

Presidenti i Urdhrit të Mjekut, dr. Fatmir Brahimaj, tha se emigrimi i mjekëve është një fenomen që nuk njihet vetëm në Shqipëri, por është një tendencë e theksuar në të gjitha vendet e Europës Lindore dhe Juglindore. Ai tha se arsyet e largimit të mjekëve të evidentuara nga Urdhri i Mjekut janë për një vlerësim më të mirë material dhe moral, degradimi i figurës publike të Mjekut, kriza morale dhe e besimit të publikut që po vuajnë këtu, kushte më të mira kualifikimi; kushte më të mira pune (ngarkesë më të pakët në punë, teknologji të përparuar dhe mjete më të shumta dhe më të mira si në sferën diagnostike dhe në atë teraupetike.

Brahimaj vuri në dukje se më shumë se gjithçka, sektori publik i shëndetësisë po vuan nga një krizë morale dhe besimi nga shoqëria. Kjo krizë po shfaqet në format ekstreme të saj, siç ka qenë dhuna në rastet e fundit. Në harkun e një muaji u dhunuan rëndë tre mjekë, jeta e tyre u vu në rrezik teksa po ushtronin detyrën konform ligjit.

Shoqata Together for Life, e mbështetur financiarisht nga Friedrich Ebert Foundation Tirana, ka realizuar një studim në fund të vitit të kaluar ku ka marrë në pyetje 1000 mjekë, lidhur me shkaqet e largimit të tyre nga Shqipëria. Gjetjet e këtij studimi tregojnë se largimi i mjekëve mbetet një faktor shqetësues, i cili përjetohet nga 78% e mjekëve (24% e të cilëve janë gati për t’u larguar menjëherë, ndërkohë që 54% do të largoheshin po t’u jepej mundësia).

Studimi vëren se situata më problematike paraqitet në qendrat universitare, ku mjekët kanë edhe prirjen më të madhe për t’u larguar menjëherë nga vendi (54%), ndërkohë që më e ulëta është në spitalet bashkiake (megjithëse kampioni në këto spitale është më i vogël).
Vihet re një tendencë për largim e mjekëve me gradë shkencore, 40% e të cilëve e konsiderojnë të rëndësishëm largimin e tyre nga Shqipëria. Ndër shkaqet kryesore që i nxisin mjekët për t’u larguar në një vend tjetër janë: serioziteti në punë, mbështetja financiare, si dhe kushtet më të mira të punës.

Shumica e mjekëve ankohen se kanë mangësi në shërbime, 26% e të cilëve pretendojnë mungesa në të gjitha shërbimet dhe 60% në disa prej shërbimeve. Është shqetësues fakti se ata që ankohen më shumë për mungesa janë mjekët e spitaleve universitare, 56% e të cilëve pretendojnë mungesa në të gjitha shërbimet. Mjekët në vend ndihen të pakënaqur, të mbingarkuar me punë, të nënvlerësuar dhe të stresuar.

Sipas studimit, financimi i sistemit, mangësitë në menaxhimin e sistemit të shëndetësisë dhe mungesa e sigurisë financiare, rezultojnë të jenë shkaqet kryesore që ndikojnë në pakënaqësinë e mjekëve të gjinisë mashkullore. Ndërkohë, mjekët e gjinisë femërore konsiderojnë si më problematike financimin e sektorit të shëndetësisë dhe burokracitë e sistemit, si dhe mungesën e sigurisë financiare (pagat mujore). Në fakt, 71% e mjekëve ankohen për faktin se mjekët kritikohen më shumë sesa duhet në Shqipëri.

Arsyet ekonomike dhe profesionale zënë vendin e parë për mjekët për largimin e tyre nga Shqipëria. Vetëm 1% e mjekëve shprehen se largohen për arsye gjyqësore. Vihet re se numri i grave mjeke që duan të largohen për arsye ekonomike, profesionale dhe gjyqësore është më i lartë se ai i burrave. 50% e mjekëve mendojnë se e ardhmja në Shqipëri nuk është e sigurt.

Të pyetur se çfarë ndikon në pakënaqësinë e tyre ndaj sistemit shëndetësor (përgjigje me shumë alternativa), rezulton se 42% e mjekëve janë të pakënaqur nga financimi i sistemit, 37% të pakënaqur nga menaxhimi i dobët i sistemit, 36% të pakënaqur nga mungesa e sigurisë financiare dhe 33% e tyre janë të pakënaqur nga burokracitë e sistemit.

Nevojat për personel shëndetësor lehtësojnë lëvizjen e mjekëve

Dr. Brahimaj thotë se lëvizja e mjekëve nga një vend në një tjetër nuk është një fenomen i ri dhe as shqiptar. Vitet e fundit, emigrimi është lehtësuar nga unifikimi i nivelit të edukimit të tyre në shumë vende (1,000 orë mësimi në vit, për 6 vite të universitetit). Gjithashtu, në fushën e mjekësisë është lehtësuar edhe njohja e titujve nga marrëveshje dypalëshe apo shumëpalëshe (brenda BE).

Mjekët duan të bëjnë mjekësi të mirë dhe këtë e garantojnë kushtet e mira të punës që në Shqipëri nuk ofrohen. Në 2010, OBSH adoptoi praktikën e rekrutimit të personelit shëndetësor.

Sot, lëvizja e tyre ka bërë që, p.sh.: spitali i Zyrihut të ketë 40% të mjekëve të rinj janë të huaj. Gjithashtu Gjermania, Britani, Belgjika po kërkojnë personel të huaj. Vendet e Lindjes kanë rënë pre e këtij procesi, ku për shkak të hendekut të lartë të pagave dhe kushteve të punës, mjekët po largohen drejt Perëndimit. Brahimaj tha se edhe Shqipëria ka rënë pre e këtij procesi, ndaj qeveria duhet të marrë masa që të kontribuojë në përmirësimin e kushteve të punës dhe rritjen e pagave.

Situata do të përmirësohet me rritjen e numrit të studentëve në Universitetet Mjekësore dhe në rritjen e kuotave për specializantët, të cilat ishin bllokuar për një periudhë kohe. Brahimaj tha se bërja e specializimeve të mjekëve duhet të thjeshtohet dhe duhet marrë në konsideratë rekrutimi i mjekëve të huaj në mënyrë të organizuar. Brahimaj tha se gjatë vitit të kaluar 35 mjekë të huaj kërkuan certifikatë nga Urdhri i Mjekut për të punuar në Shqipëri/MONITOR.

 

© SYRI.net

Lexo edhe:

Komentet

Shto koment

Denonco