Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) u themelua me 4 prill 1949 në Uashington, D.C., kur 12 vende të Amerikës së Veriut dhe Europës Perëndimore nënshkruan Traktatin e Atlantikut të Veriut.

Çfarë çoi në formimin e NATO-s?

Paqëndrueshmëria që pasoi Luftën e Dytë Botërore nxiti krijimin e NATO-s në vitin 1949. Pjesa më e madhe e Europës ishte e shkatërruar fizikisht dhe politikisht e brishtë. Udhëheqësit perëndimorë kishin frikë nga zgjerimi i komunizmit, ndërsa Bashkimi Sovjetik konsolidonte kontrollin mbi Europën Lindore dhe mbështeste lëvizje komuniste edhe në vende të tjera.

Sipas Imperial War Museum, konfliktet në rritje mes SHBA-së dhe BRSS-së për përhapjen e komunizmit, politikat konkurruese si Plani Marshall i Amerikës dhe Kominformi sovjetik, si edhe tensionet në rritje rreth Gjermanisë, përfshirë Bllokadën e Berlinit, i bindën vendet perëndimore se siguria kolektive ishte e domosdoshme.

Cilat vende ishin anëtarët themelues të NATO-s?

Në momentin e themelimit, 12 vendet anëtare ishin: Belgjika, Mbretëria e Bashkuar, Kanadaja, Danimarka, Franca, Islanda, Italia, Luksemburgu, Holanda, Norvegjia, Portugalia dhe Shtetet e Bashkuara.

Cili ishte qëllimi fillestar i NATO-s?

Qëllimi i NATO-s ishte më i gjerë sesa thjesht kundërshtimi i Bashkimit Sovjetik. Sipas historisë zyrtare të NATO-s, aleanca u ndërtua mbi tri objektiva kryesore: “parandalimin e ekspansionizmit sovjetik, ndalimin e ringjalljes së militarizmit nacionalist në Europë përmes një pranie të fortë të Amerikës së Veriut në kontinent dhe nxitjen e integrimit politik europian”.

Edhe pse nënshkrimi nga presidenti Harry S. Truman i Ligjit të Rimëkëmbjes Ekonomike të vitit 1948, i njohur si Plani Marshall, siguroi fonde për rindërtimin e Europës, vendet kishin ende nevojë për organizim politik dhe ushtarak për siguri, mbrojtje dhe planifikim strategjik.

Kur Sekretari amerikan i Shtetit, Dean Acheson, nënshkroi traktatin, kjo shënoi një ndryshim të madh në politikën e jashtme amerikane, duke lidhur sigurinë e SHBA-së me atë të vendeve europiane. Elementi më i njohur i traktatit, Neni 5, përcaktoi se “një sulm i armatosur kundër një ose më shumë prej tyre… do të konsiderohet si sulm kundër të gjithëve”.

Si e ndryshoi NATO peizazhin strategjik?

Testimi i armës së parë bërthamore nga BRSS-ja në vitin 1949 dhe fillimi i Luftës së Koresë në vitin 1950 e shtynë NATO-n të ndërtonte një sistem të formalizuar dhe të unifikuar ushtarak. Komanda e Aleatëve në Europë u krijua në vitin 1951, nën drejtimin e gjeneralit amerikan Dwight D. Eisenhower, me Shtabin Suprem të Fuqive Aleate në Europë (SHAPE) pranë Parisit (sot në Belgjikë). Një vit më pas, NATO aktivizoi Komandën Aleate të Atlantikut në Norfolk, Virxhinia. Këto komanda vazhdojnë të planifikojnë dhe të zbatojnë të gjitha operacionet ushtarake të NATO-s.

Në vitet 1950, NATO-s iu bashkuan edhe aleatë të tjerë, përfshirë Greqinë, Turqinë dhe Gjermaninë Perëndimore. Bashkimi Sovjetik reagoi me krijimin e Paktit të Varshavës në vitin 1955, një aleancë ushtarake mes BRSS-së dhe vendeve satelite të Europës Lindore. Sot, NATO ka 32 vende anëtare. Anëtarësimi, sipas Nenit 10 të traktatit, është i hapur për çdo “shtet europian që është në gjendje të çojë përpara parimet e këtij Traktati dhe të kontribuojë në sigurinë e zonës së Atlantikut të Veriut”. / History – Syri.net