Qentë e vitit 8,000 para Krishtit, ishin çuditërisht të larmishëm

Si specie, qentë janë jashtëzakonisht të larmishëm, duke përfshirë kafshë aq të ndryshme sa Shih Tzu, Shar Pei dhe qentë e racës Shetland.

Ky shpërthim i formave të qenve zakonisht ka filluar të gjurmohet që nga epoka viktoriane, kur adhuruesit e qenve krijuan një gamë të gjerë racash të standardizuara dhe filluan të rrisnin qen që përmbushnin standarde kaq të ndryshme fizike. Tani, një analizë e re e kafkave të qenve që përfshin 50,000 vitet e fundit sugjeron se edhe qentë e hershëm vinin në një sërë formash dhe madhësish.

“Rreth 10,000 vjet më parë, gjysma e të gjithë variacionit që shohim sot ishte tashmë e pranishme në popullatat e qenve”, tha Carly Ameen, një bioarkeologe në Universitetin e Exeter dhe një nga autoret kryesore të analizës, e cila u botua në revistën Science të enjten. “Kjo ka sfiduar vërtet idetë tona se nga vinte diversiteti i qenve dhe narrativën mbizotëruese se ishte në të vërtetë një krijim viktorian.”

Se kur, ku dhe si ujqërit e egër krijuan qen shtëpiakë mbetet një temë debati të ashpër shkencor. Në studimin e ri, një ekip ndërkombëtar studiuesish - i udhëhequr nga Dr. Ameen dhe Allowen Evin, një bioarkeolog në Universitetin e Montpellier - analizuan kafkat e më shumë se 600 kanideve, familja biologjike që përfshin si qentë ashtu edhe ujqërit.

Më shumë se 150 nga këto kafka vinin nga qen modernë, duke përfshirë raca të pastra, raca të përziera dhe qen rruge, ndërsa 86 të tjerë vinin nga ujqër modernë. Pjesa tjetër e kafkave ishin ekzemplarë arkeologjikë, të mbledhur nga vende të ndryshme në të gjithë botën, nga kanidë që kishin jetuar diku në 50,000 vitet e fundit.

Studiuesit i ndanë këto mostra arkeologjike në dy kategori: mostra më të vjetra, të mbledhura nga kanidë që kishin jetuar më shumë se 12,700 vjet gjatë Pleistocenit të Vonë, dhe mostra më të reja, të mbledhura nga kanidë që kishin jetuar më pak se 11,700 vjet më parë, gjatë asaj që njihet si epoka e Holocenit.

Në përgjithësi, studiuesit zbuluan se ujqërit dhe kanidet më të lashta kishin tendencë të kishin kafka të holla dhe të efektshme, të cilat ishin mesatarisht pak më të mëdha se kafkat e qenve modernë dhe mostrat më të reja arkeologjike.

Qentë dhe kanidet më të reja kishin kafka që ishin më të larmishme si në madhësi ashtu edhe në formë, duke përfshirë disa që ishin dukshëm më të shkurtra dhe më të gjera se ato të ujqërve. "Shihni një formë kafke shumë më të trashë dhe më të fortë", tha Dr. Ameen.

Disa nga karakteristikat më ekstreme fizike, të tilla si fytyrat pothuajse të sheshta të racave moderne si pugu, u shfaqën vetëm te qentë modernë dhe jo në mostrat arkeologjike, tha Dr. Ameen.

Por studiuesit gjetën gjithashtu disa forma kafkash midis mostrave më të reja arkeologjike që mungonin te qentë modernë. Është e vështirë të dihet pse këto forma u zhdukën, tha Dr. Ameen, por një mundësi është se mund të ketë "funksione të caktuara të qenve, ose lloje qensh, që ndoshta nuk i vlerësojmë aq shumë sot për sa i përket pamjes siç i vlerësonim në të kaluarën".

Studiuesit zbuluan gjithashtu se kafka më e vjetër që ngjante dukshëm me atë të qenit ishte afërsisht 11,000 vjeçare. Ata arritën në përfundimin se kafkat më të vjetra, përfshirë ato që disa shkencëtarë kishin propozuar më parë se mund t'u përkisnin qenve më të hershëm, nuk kishin tiparet fizike karakteristike të qenit shtëpiak.

“Ka pasur shumë debate mbi këta qen vërtet të vjetër që janë gjetur, veçanërisht ata që janë më të vjetër se 15,000 vjet”, tha Melanie Fillios, një arkeologe antropologjike në Universitetin e Anglisë së Re në Australi, e cila nuk ishte e përfshirë në kërkim. “A janë këta qen të hershëm?”

Studimi i ri, tha ajo, sugjeron që "këto mostra me pikëpyetje" u ngjajnë më shumë ujqërve sesa qenve.

Ajo që e nxiti diversitetin e qenve të hershëm mbetet e paqartë, por një kombinim faktorësh ka të ngjarë të ketë kontribuar, thanë ekspertët. Ujqërit e lashtë ishin vetë relativisht të larmishëm, dhe jetesa pranë njerëzve mund të ketë mundësuar një larmi më të gjerë qensh - kafshë që do të kishin qenë shumë të vogla për t'u kujdesur për veten e tyre në natyrë, për shembull - të mbijetonin. "Chihuahua nuk do të ishin ujqër të mirë, apo jo?" tha Dr. Ameen. "Ajo që zbutja lejon është që këto forma të mbijetojnë."

Variacione të mëtejshme mund të jenë shfaqur ndërsa qentë janë përshtatur me mjedise dhe dieta të ndryshme dhe ndërsa janë zhvendosur në rajone të reja. Në fakt, rritja e diversitetit të qenve përkoi me një periudhë migrimi të konsiderueshëm njerëzor.

«Po përjetojmë lëvizje masive njerëzish në të gjithë globin», tha Dr. Fillios. «Dhe qentë janë pjesë e kësaj historie».

Një tjetër studim i ri, i botuar gjithashtu në Science të enjten, sugjeron që qentë e lashtë shpesh i shoqëronin njerëzit në migrimet e tyre dhe se disa shoqëri mund të kenë shkëmbyer edhe qen.

“Qentë në Euroazi jetuan dhe migruan së bashku me njerëzit nga qytetërime të ndryshme dhe me modele të ndryshme jetese, siç janë gjuetarët-mbledhësit, popullatat bujqësore dhe blegtorët”, tha në një email Guo-Dong Wang, një studiues në Institutin e Zoologjisë Kunming në Kinë dhe autor i studimit të dytë. “Këta njerëz të ndryshëm miratuan strategji të dallueshme mbarështimi për qentë e tyre përkatës për të përmbushur kërkesat e mbijetesës dhe aktiviteteve të tyre të prodhimit.”/ NYT.