Fosfori i bardhë është një substancë e ngurtë që ndizet spontanisht në ajër në temperatura mbi 30 gradë Celsius dhe digjet derisa të mos ketë më oksigjen.

Zjarri prodhon tym të dendur që irriton traktin respirator dhe sytë, dhe mund të shkaktojë djegie të rënda. Në raste të rënda, kontakti me fosforin e bardhë mund të çojë në probleme serioze kardiovaskulare, dëmtime të veshkave dhe të mëlçisë, madje edhe në gjendje kome, paralajmëron Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH).

Në një raport të kohëve të fundit, OJQ-ja gjermane Medico International dhe organizata e saj partnere libaneze Public Works Studio, raportojnë mbi përdorimin sistematik të fosforit të bardhë në Libanin jugor. Gjithashtu dyshohet se është përdorur për qëllime ushtarake edhe herbicidi me spektër të gjerë, glifosati.

Lidhur me fosforin e bardhë, kishte pasur raporte përkatëse më parë.

Vetëm në fillim të qershorit, New York Times kishte analizuar dhe verifikuar materiale imazhesh nga Libani, për përdorimin e fosforit të bardhë në luftën aktuale kundër Hezbollahut.

Shpërthime të ndritshme tymi

Një nga videot tregon shpërthime të ndritshme tymi që zbresin nga një kodër. Fshati Arnoun shtrihet në rrëzë të kodrës. Fosfori i bardhë raportohet gjithashtu se është përdorur në disa fshatra të tjerë dhe në zonën më të madhe të Nabatieh, një qytet me 40,000 banorë, gjatë ofensivës aktuale në Liban.

Një studiues në Universitetin e Teknologjisë Delft në Holandë ka vërtetuar përdorimin sistematik të fosforit të bardhë në Liban midis tetorit 2023 dhe nëntorit 2024. Sipas tij, substanca është përdorur 248 herë gjatë kësaj periudhe.

Një raport i ri nga Public Works identifikon 397 predha fosfori të përdorura në Liban, që nga tetori i vitit 2023. Sipas Rayan Alaeddine, një studiues i organizatës, qëllimi i përdorimit të tyre ishte "të helmonte tokën bujqësore dhe t'i bënte zonat të pabanueshme".

Ushtria e Izraelit nuk e mohon përdorimin e modifikimit të fosforit shumë të ndezshëm në Liban.

"Ashtu si shumë forca të armatosura perëndimore, IDF zotëron gjithashtu granata tymi me fosfor të bardhë, të cilat janë të lejueshme sipas ligjit ndërkombëtar", shpjegoi një zëdhënës i ushtrisë në përgjigje të një hetimi nga STANDARD. "Këto granata përdoren nga IDF për të krijuar ekrane tymi dhe jo për luftime në shënjestër ose zjarrvënie, dhe nuk konsiderohen armë ndezëse sipas ligjit ndërkombëtar."

Për më tepër, granatat e tymit të përdorura kryesisht në operacionet ushtarake izraelite nuk përmbajnë fosfor të bardhë.

Përdorimi i fosforit të bardhë është me të vërtetë i ligjshëm, për sa kohë që bëhet vetëm për qëllimin e krijimit të perdeve të tymit. Trupat tokësore i përdorin këto perde tymi për të përparuar, ndërsa qëndrojnë të mbuluara.

Megjithatë, nëse substanca do të përdorej për të vënë zjarrin në zona të mëdha, ajo do të binte nën Protokollin e Tretë Opsional të Konventës së OKB-së për Disa Armët Konvencionale, i cili rregullon përdorimin e armëve ndezëse. Në këtë rast, përdorimi i fosforit të bardhë do të ndalohej. Sidoqoftë, përdorimi i fosforit të bardhë në zonat e populluara është i paligjshëm sipas ligjit ndërkombëtar.

Ushtria izraelite e mohon këtë

Ushtria izraelite thekson se, sipas udhëzimeve të brendshme, granatat me fosfor "nuk duhen përdorur në zona me popullsi të dendur" - përveç rasteve shumë specifike dhe të papërcaktuara. "Kjo është në përputhje me dhe tejkalon kërkesat e ligjit ndërkombëtar", thuhet në të.

Sipas Ministrisë së Shëndetësisë libaneze, 173 persona u plagosën nga përdorimi i fosforit të bardhë. Se si u morën këto shifra dhe si u verifikua, që plagët ishin shkaktuar nga substanca është e paqartë. Human Rights Watch (HRW) nuk mundi të verifikonte shifrat. Ata deklaruan se nuk kanë dijeni për djegiet e shkaktuara nga fosfori i bardhë. Megjithatë, ata pranuan rrëfimet e dëshmitarëve okularë që dokumentojnë probleme të frymëmarrjes pas përdorimit të substancës./ Der Standard.