Brukseli, i vendosur për bllokimin e pagesave të buxhetit për rebelët demokratikë të BE-së

Komisioni Evropian është i vendosur të shtrëngojë masat ndaj vendeve që shkelin normat demokratike duke lidhur miliarda euro në pagesa me respektimin e standardeve evropiane.

Kjo do të thotë që qeveritë, veçanërisht Hungaria, të cilat kanë rënë ndesh me standardet e BE-së për sundimin e ligjit përmes goditjeve ndaj lirive gjyqësore dhe të medias, rrezikojnë të humbasin fonde të konsiderueshme nga buxheti i centralizuar i BE-së.

Plani i shpenzimeve të BE-së për vitet 2028-2034, i planifikuar të publikohet të mërkurën e ardhshme dhe që shënon fillimin e të paktën disa viteve negociata të mundimshme, do të zgjerojë lidhjen midis pagesave dhe prapambetjes demokratike, sipas një dokumenti të parë nga POLITICO. Më parë, vetëm pjesë të buxhetit prej 1.2 trilionë eurosh kanë qenë të lidhura.

Ky veprim ka të ngjarë të përkeqësojë tensionet midis Komisionit dhe kryeministrit hungarez Viktor Orbán, i cili përballet me perspektivën shumë reale të humbjes së pushtetit pas 15 vitesh në zgjedhjet e planifikuara për vitin 2026. Ai ka pasur një marrëdhënie të trazuar me politikëbërësit e BE-së dhe qeveritë e tjera, të cilat kanë kritikuar ato që i shohin si politika të tij miqësore me Rusinë dhe autoritare.

Ndërsa BE-ja ka ndërmarrë veprime kundër Hungarisë dhe tashmë ka pezulluar disa fonde — dhe Orbán e ka bërë të vështirë jetën duke kërcënuar të bllokojë përpjekjet evropiane për të sanksionuar Moskën — buxheti i ardhshëm “do të sigurojë një sistem të efektshëm dhe të harmonizuar të kushtëzimit për të gjitha fondet e BE-së të alokuara për shtetet anëtare”, sipas dokumentit.

Komisioni dëshiron të largohet nga sistemi aktual ku “shtetet anëtare me probleme të veçanta mund të tundohen të zhvendosin disa investime midis programeve për të shmangur nënshtrimin ndaj një kushti të caktuar”, thuhet në të.

Disa vende të BE-së mbështetën forcimin e lidhjes midis sundimit të ligjit dhe financimit në dorëzimet e tyre drejtuar Komisionit përpara propozimit të buxhetit. Pas publikimit të tij, qeveritë do të fillojnë negociatat me njëra-tjetrën për një tekst përfundimtar - por ky është një proces i gjatë që nuk pritet të përfundojë deri në vitin 2027.

“Rregullorja e Kushtëzimit duhet të zbatohet për të gjitha fondet e BE-së”, shkroi Finlanda në dokumentin e saj të qëndrimit mbi buxhetin e ri, të parë nga POLITICO.

Por Hungaria u kundërpërgjigj në dokumentin e saj se këto rregulla “lejonin ushtrimin e presionit arbitrar politik në fushat e politikave që nuk lidhen me mbrojtjen e buxhetit të Unionit”. Sllovakia, e cila është kritikuar gjithashtu për çështjet e sundimit të ligjit, i përsëriti këto argumente në parashtrimin e saj.

Jashtë zyrës

Hungaria tashmë po humbet 18 miliardë euro fonde që u pezulluan për shkak të shkeljeve të ligjit evropian në vitet e fundit. Orbán, i cili po bën fushatë me një platformë anti-BE, nuk ka gjasa të bëjë lëvizje për të kërkuar mbrapsht pagesat përpara se të përballet me votën publike.

Sipas një diplomati të BE-së, Komisioni po shfrytëzon dobësitë e brendshme të Orbán-it — ai po mbetet pas rivalit të tij konservator pro-BE-së, Péter Magyar, në sondazhe — për të propozuar rregulla më të rrepta. Me kryeqytetet kombëtare që nuk pritet të votojnë për rregullat e reja deri në vitin 2027, ekziston mundësia që Orbán të largohet nga detyra para se të miratohet buxheti.

Zyrtarët e Komisionit janë të bindur se një qeveri e udhëhequr nga Hungaria do të përmirësonte marrëdhëniet me Brukselin dhe do të zbatonte reformat e kërkuara nga BE-ja për të pasur akses në fondet e bllokuara.

Sipas planit, buxheti do të përmbante një lidhje të drejtpërdrejtë midis shkeljes së sundimit të ligjit nga një qeveri dhe pagesës përkatëse që është pezulluar, tha një zyrtar i BE-së.

Kjo do të thotë që, ndërsa subvencionet e fermerëve do të mbeten të paprekura nga drejtimi autoritar i një qeverie, një program shkëmbimi studentësh mund të vuajë nëse ka pasur shkelje të lirisë akademike.

Komisioni dëshiron që paratë të vazhdojnë të rrjedhin tek përfituesit e fondeve të BE-së — siç janë OJQ-të ose universitetet — pavarësisht nëse një qeveri i përmbahet sundimit të ligjit.

Ideja e përgjithshme është që shoqëria civile nuk duhet të mbajë barrën e gabimeve të një udhëheqësi.

Renew, grupi liberal i Parlamentit Europian, dëshiron ta çojë këtë një hap më tej. Ai mbështet dhënien direkte të fondeve të ngrira të BE-së shoqërisë civile, duke anashkaluar në mënyrë efektive qeverinë qendrore.

Ky sistem i ri, i njohur si “kushtëzim i zgjuar”, do të shënonte një ndryshim nga rregullat aktuale, ku fondet e ngrira u kthehen 27 vendeve të BE-së së bashku pas një date skadimi.

“Ne vendosëm kushte të qarta: Asnjë para nga BE për autokratët, por mbështetje e vazhdueshme për shoqërinë civile”, tha të enjten Valérie Hayer, kryetarja e Renew. “Ajo [Presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen] mori një angazhim. Tani i takon asaj ta mbajë fjalën e dhënë.”

Megjithatë, “kushtëzimi i zgjuar” është kritikuar me arsyetimin se zvogëlon stimujt për qeveritë kombëtare për të kryer reformat e kërkuara.

Komisionerët pritet ta zgjidhin këtë çështje gjatë bisedimeve emergjente mbi buxhetin e planifikuar për fundjavën./ Politico.