Mars, 159 vjet nga vdekja e inxhinjerit të famshëm Karl Gega

Mars, 159 vjet nga vdekja e inxhinjerit të famshëm Karl Gega

11:49, 22/03/2019

MĂ« 14 mars tĂ« kĂ«tij viti u bĂ«nĂ« 159 vjet nga vdekja e inxhinierit tĂ« famshĂ«m me origjinĂ« shqiptare. Karl Gega qe inxhinier, projektues rrugĂ«sh dhe hekurudhash. Njihet sidomos pĂ«r ndĂ«rtimin e hekurudhĂ«s sĂ« Semeringut, qĂ« fillon nĂ« Glognic dhe arrin nĂ« Myrcushlag. Edhe pjesa mĂ« e vĂ«shtirĂ« dhe spektakolare e kĂ«saj hekurudhe, ajo Ercercog-Johanban (hekurudhĂ« e arkidukĂ«s Xhovani), VienĂ« – Trieste, u projektua e gjitha prej tij. Karl Gega lindi nĂ« Venecie nga prindĂ«r me origjinĂ« shqiptare. Studioi nĂ« PadovĂ«, ku vetĂ«m 17 vjeç mori diplomĂ«n nĂ« matematikĂ«.

MĂ« pas filloi karrierĂ«n e tij si projektues duke ndĂ«rtuar rrugĂ« dhe vepra hidrike nĂ« krahinĂ«n e Venetos. Midis gjĂ«rave tĂ« tjera ndihmoi nĂ« ndĂ«rtimin e “RrugĂ«s sĂ« AlemanjĂ«s”, rrugĂ«s qĂ« nga San Vendemiano, pranĂ« Koneljanos, tĂ« çon nĂ« Dobiako duke kaluar nĂ«pĂ«r Kortina d’Ampeco. NĂ« periudhĂ«n 1836-1840 qe mbikĂ«qyrĂ«s nĂ« Bohemi pĂ«r ndĂ«rtimin e “HekurudhĂ«s Perandor Ferdinandi” qĂ« shonte nga Bryni deri nĂ« Lundenburg. NĂ« atĂ« kohĂ« (1836-1837) studio edhe botĂ«n e hekurudhave nĂ« Angli dhe nĂ« kombe tĂ« tjera europiane.

NĂ« 1942-shin Gega u bĂ« drejtori i pĂ«rgjithshĂ«m i SĂŒdlichen Staatsbahn-it (Hekurudhave Jugore tĂ« Shtetit) ku i takoi detyra tĂ« projektonte HekurudhĂ«n e ardhshme Jugore, pĂ«r tĂ« cilĂ«n ndĂ«rmori njĂ« udhĂ«tim studimi nĂ« AmerikĂ«. PĂ«rvojat qĂ« buruan nga ky udhĂ«tim bashkĂ«dikuan jo vetĂ«m nĂ« projektimin dhe ndĂ«rtimin e HekurudhĂ«s sĂ« Semeringut, por edhe nĂ« dy botime. Gega e botoi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« shkrimeve tĂ« tij paralelisht nĂ« gjuhĂ«t gjermane, italiane dhe franceze.

Pas kthimit tĂ« tij nĂ« Hekurudhat e Shtetit Austro-Hungarez, u ngarkua me projektimin e hekurudhĂ«s jugore, nga Viena nĂ« Trieste pĂ«rmes Gracit, linjĂ« hekurudhore qĂ« mĂ« pas u pagĂ«zua nĂ« nder tĂ« arkidukĂ«s Giovanni d’Asburgo si “Linja ArkidukĂ« Xhovani”, por qĂ« kaloi nĂ« histori si “Hekurudha Jugore” meqĂ« lidhte kryeqytetin e PerandorsĂ« me jugun.

Në atë periudhë, shumë vetë menduan se përshkimi hekurudhor i Semeringut ishte teknikisht i ndërlikuar, madje i kotë. Por që më 1848-ën Gega paraqiti një projekt që e kalonte rrugën me lokomotiva normale, pa iu drejtuar kremaljerave. Edhe më parë se të vendosej nisja e punimeve, Gega porositi ndërtimin e lokomotivave të përshtatshme për kapërcimin e pjerrësive të tilla. 

Punimet filluan mĂ« 1848-Ă«n dhe para pĂ«rfundimit tĂ« tyre, mĂ« 1851-shin, mori titullin kalorĂ«s (“Ritter”). Kur mĂ« 1854-Ă«n hekurudha u pĂ«rfundua Gega kishte projektuar tashmĂ« njĂ« rrjet hekurudhash pĂ«r krejt perandorinĂ« austriake dhe nĂ« vitet nĂ« vijim mori shumĂ« detyra tĂ« tjera, midis tĂ« cilave ndĂ«rtimin e pjesĂ«ve hekurudhore nĂ« Transilvani.

Megjithatë Gega nuk mundi ta shihte përfundimin e kësaj vepre të fundit pasi vdiq nga tuberkulozi në Vienë, më 1860-ën. Jeta e Karl Gegës frymëzoi plot pesë romane. Në vilën e familjes, Vila Allegri Von Ghega në rivierën e Brentës në Oriago ruhet një pjesë e arkivit historik. Gegës Austria i rezervoi nderin e portretit në kartëmonedhën prej njëzetë shilingash, ndërsa në Trieste, Itali, një rrugë mban emrin e tij. Përgatiti Adrian Beshaj/Gazeta Shqip

© SYRI.net

Lexo edhe:

Komentet

Shto koment