Nga Jemima Kelly - FT/

“Nëse kthehesh pas, për shembull 400 vjet, askujt nuk do t’i kishte shkuar në mendje të ishte introspektiv,” tha një “dijetar” i madh i Silicon Valley javën e kaluar, gjatë ekuivalentit modern të një dialogu sokratik (një podcast). “Burrat e mëdhenj të historisë nuk rrinin duke bërë këto gjëra.” Ky “dijetar” ishte askush tjetër veçse Marc Andreessen, kapitalist sipërmarrës, entuziast i kriptove, demokrat i përkushtuar i kthyer në këshilltar të Donald Trump-it dhe autor i manifestit të vitit 2023 për kapitalizmin e vonë, “Techno-Optimist Manifesto” (“dashuria nuk shkallëzohet… le të qëndrojmë te paratë”). Njeriu që vuri bast të madh te Web3 (e mbani mend?) dhe NFT-të (i mbani mend?), dhe që dikur i quajti kritikat ndaj metaversit “privilegj i realitetit”. (Meta, në bordin e së cilës bën pjesë Andreessen, njoftoi këtë javë se po tërhiqet pothuajse plotësisht nga metaversi.)

Themeluesi i a16z po i shpjegonte me krenari drejtuesit të podcastit Founders, David Senra, se kishte “zero” nivel introspeksioni. “Ec përpara. Vazhdo,” ishte mantra e tij kundër introspeksionit. “Kam parë që njerëzit që rrinë duke menduar për të kaluarën ngecin në të kaluarën. Është problem në punë dhe në shtëpi.” Ai vazhdoi duke pretenduar se vetë koncepti i individit u shpik vetëm disa qindra vite më parë dhe se vetëm në fillim të shekullit të 20-të nisëm të besonim te faji dhe vetëkritika.

Është e vështirë të dish nga t’ia fillosh. Mund të nisja duke hamendësuar, siç bënë shumë komentues në X, se ndoshta Andreessen nuk kishte dëgjuar thënien e Sokratit se “jeta e paekzaminuar nuk ia vlen të jetohet”, ose se kishte keqkuptuar të gjithë filozofinë e stoikëve si Mark Aureli, mendimin e të cilit ai e citon shpesh (madje pretendoi, si pjesë e mbrojtjes së tij, se autori i “Meditime” do të kishte qenë në anën e tij në këtë debat).

Le të fillojmë, megjithatë, me interpretimin më bujar. Në fund të fundit, ai preku një element të së vërtetës: mendimi i tepërt dhe përtypja e gjërave që i përkasin të kaluarës ose që janë jashtë kontrollit tonë nuk na çojnë askund, diçka që stoikët e dinin mirë. Për më tepër, në epokën tonë të rehatshme, ku shumica prej nesh rrimë ulur gjithë ditën në vend që të përdorim trupin për diçka produktive, ekziston rreziku që të bëhemi pak të përkëdhelur ndaj kapriçove tona emocionale. Në një pikë të caktuar, kthimi nga vetja pushon së qeni i dobishëm dhe rrëshqet në vetëpërqendrim të kotë, që bëhet një formë tjetër shtyrjeje. Dhe është e rëndësishme që planet dhe idetë të ndiqen me veprim, përndryshe nuk arrijmë askund.

Por Andreessen e ka keqkuptuar rëndë kuptimin e introspeksionit, siç u pa në përgjigjet e tij ndaj reagimit kritik online që shkaktuan komentet e tij, jo vetëm nga pretendimi se ishte në anën e stoikëve. Ai ndau, për shembull, një video të themeluesit të Apple, Steve Jobs, ku një intervistues i kërkonte “të ishte introspektiv” duke shpjeguar si përshtatej ai në “familjen amerikane të mendimtarëve dhe shpikësve”. Jobs u përgjigj: “Unë nuk mendoj në atë mënyrë.” Andreessen e shoqëroi videon me një fjalë të vetme: “Pra.” Sikur të kuptosh vendin tënd në histori të ishte introspeksion; sikur kjo të provonte që Jobs, një budist Zen i përkushtuar, ishte kundër introspeksionit.

Andreessen duket se ngatërron idenë e mendimit të tepërt, madje edhe të fajit, me introspeksionin, një fjalë që vjen nga latinishtja dhe thjesht do të thotë “të shohësh brenda vetes”. Vlera e introspeksionit nuk është të na mbajë të bllokuar në mendjen tonë, por përkundrazi të na çlirojë prej saj. Ai na lejon të heqim dorë nga mendimet tona të përsëritura, një lloj “doomscrolling” mendor, përmes procesit të vetëdijshëm të kuptimit se pse dhe si kanë lindur ato.

Ai gjithashtu nuk e kupton se epoka aktuale është e vetmja në të cilën ne kemi mundësinë të mos jemi introspektivë; e vetmja në të cilën tregtarët e ekonomisë së vëmendjes, të mbështetur nga a16z, e kanë zhdukur mërzinë e detyrueshme. Në një postim të fundit në X, Andreessen e përshkroi kështu “konsumin e informacionit”: “1/4 X, 1/4 intervista podcastesh me praktikuesit më të zgjuar, 1/4 biseda me modelet kryesore të AI dhe 1/4 lexim librash të vjetër. Kostoja e humbjes së çdo gjëje tjetër është shumë e lartë dhe po rritet çdo ditë.” (Të lind pyetja nëse ai i lexon librat e vjetër, apo u kërkon modeleve të IA përmbledhjet.)

Problemi im kryesor me Andreessen nuk është aq se ai gabon; është se është kaq i sigurt për këtë. Ai tingëllonte po aq i sigurt kur na thoshte se bitcoin ishte një përparim i krahasueshëm me internetin, se Web3 ishte e ardhmja dhe se nuk duhet të kemi frikë nga IA-ja sepse “morali i çdo historie është që të mirët fitojnë”.

Si shoqëri, duket se besojmë se pasuria, ndikimi dhe vetëbesimi janë të barabarta me dijen. Por miliarderët e Silicon Valley nuk janë dijetarët tanë; ata janë ata që na nxisin dhe na mbajnë të shpërqendruar e të paditur, duke u siguruar që të mos ndalemi kurrë mjaftueshëm gjatë së lëvizuri ekranin për të menduar pse po e humbasim jetën tonë në platformat e tyre. / FT – Syri.net