Pse nuk duhet të injoroni kurrë këmbët e rënda dhe kyçet e fryra gjatë motit të nxehtë

Emma Wilton, kirurge vaskulare në Spitalin John Radcliffe në Oksford.

Ndërsa Mbretëria e Bashkuar sapo po rikuperohet nga vala e tretë dhe më e gjatë e të nxehtit këtë verë, mund të keni vënë re se jeni më të prirur të zhvilloni vena të dala, kyçe të fryra ose të ndjeni këmbët më të rënda dhe më të dhimbshme.

Të gjitha këto janë shenja të hershme të sëmundjes kronike venoze, një gjendje në të cilën muret dhe valvulat e venave të këmbëve dobësohen, duke penguar kthimin efikas të gjakut drejt zemrës. Si pasojë, gjaku grumbullohet në gjymtyrët e poshtme, duke rritur presionin në vena. Kjo çon në simptoma karakteristike që variojnë nga shtimi i dhimbjes së këmbëve deri te ënjtja, lodhja dhe ndjesia e rëndesës.

Kjo nuk është e pazakontë. Edhe pse përhapja e saktë e sëmundjes kronike venoze nuk dihet, një studim i madh në Edinburg zbuloi se pothuajse 10 për qind e personave të moshës 18–34 vjeç dhe pak më shumë se një e katërta e atyre 55–64 vjeç zhvilluan vena varikoze – një formë e sëmundjes kronike venoze – gjatë një periudhe 13-vjeçare.

Në format më të rënda, kjo sëmundje mund të çojë në formimin e mpiksjeve vdekjeprurëse të gjakut në venat e thella të këmbëve. Në Mbretërinë e Bashkuar vlerësohet se çdo vit 25.000–30.000 njerëz humbin jetën nga tromboembolia venoze, kur mpiksjet e krijuara në vena shkëputen dhe bllokojnë arteriet e mushkërive.

Moti i nxehtë mund të shkaktojë ose të përkeqësojë simptomat e sëmundjes kronike venoze, sepse organizmi përpiqet të kompensojë mbinxehjen duke zgjeruar enët e gjakut. Kjo lejon grumbullimin e më shumë gjaku në këmbë dhe shpesh shkakton pulsime ose ngërçe, veçanërisht nëse qëndroni gjatë në këmbë.

Megjithëse shumica e këtyre problemeve mund të trajtohen, është shumë e rëndësishme që kjo gjendje të diagnostikohet herët, sepse pa menaxhim të kujdesshëm simptomat mund të përparojnë nga një parehati e lehtë në komplikacione shumë më serioze. Kur venat zmadhohen qoftë edhe pak, valvulat nuk mbyllen siç duhet, gjë që çon në grumbullim më të madh të gjakut. Kjo bën që venat të zgjerohen edhe më shumë dhe sëmundja të përparojë.

Përveç trombozës së venave të thella, komplikacionet mund të përfshijnë formimin e plagëve të hapura dhe të dhimbshme, të njohura si ulçera, si edhe infeksione bakteriale të përsëritura të lëkurës.

Kush është në rrezik?

Nuk jemi plotësisht të sigurt për arsyen, por format e sëmundjes kronike venoze shpesh kanë prirje familjare. Prandaj, nëse prindërit ose gjyshërit tuaj kanë pasur probleme të tilla, edhe ju mund të jeni më të rrezikuar gjatë motit të nxehtë, veçanërisht në moshën e mesme.

Mosha gjithashtu e rrit rrezikun, sepse me kalimin e viteve venat humbasin elasticitetin dhe bëhen më të zgjerueshme, ndërsa valvulat dobësohen njëkohësisht. Pikërisht kjo dobësi bën që gjaku të rrjedhë mbrapsht drejt shputave, në vend që të ngjitet drejt zemrës.

Një tjetër faktor i rëndësishëm rreziku është obeziteti, sidomos grumbullimi i yndyrës në bark. Pesha e tepërt ushtron më shumë presion mbi venat e këmbëve, duke i detyruar të punojnë më fort dhe të krijojnë presion më të madh për ta kthyer gjakun në zemër. Me kalimin e kohës, ky presion mund të dëmtojë valvulat venoze.

Siç do të shohim, sëmundja kronike venoze përfshin një spektër të gjerë problemesh, që variojnë nga shqetësime relativisht të lehta, si venat merimangë, deri te ndryshimi i ngjyrës së lëkurës dhe ulçerat.

Simptomat që duhet të vëzhgoni
1. Venat merimangë (Spider veins)

Venat merimangë janë enë shumë të vogla gjaku të dëmtuara, të cilat shfaqen si rrjete të holla me ngjyrë të kuqe, blu ose vjollcë, menjëherë nën sipërfaqen e lëkurës.

Ato krijohen si pasojë e mosfunksionimit të valvulave, duke lejuar gjakun të rrjedhë në drejtimin e gabuar. Ndonjëherë shfaqen edhe gjatë shtatzënisë, për shkak të rritjes së vëllimit të gjakut, niveleve më të larta të hormonit progesteron dhe presionit të mitrës në rritje.

Zakonisht nuk shkaktojnë dhimbje dhe konsiderohen kryesisht problem estetik. Shumë njerëz dëshirojnë t'i heqin sepse nuk u pëlqen pamja e tyre, megjithëse ato mund të shkaktojnë edhe dhimbje, kruarje ose djegie.

Fatmirësisht, venat merimangë trajtohen lehtësisht me procedura minimale invazive, megjithëse, për shkak se konsiderohen problem estetik, zakonisht nuk mbulohen nga sistemi shëndetësor publik britanik (NHS).

Një metodë është skleroterapia, ku një specialist injekton në venë një solucion kimik në formë të lëngshme ose shkume. Kjo bën që muret e venës të ngjiten me njëra-tjetrën dhe vena të mbyllet, ndërsa organizmi e përthith gradualisht. Procesi zakonisht zgjat 4–6 javë.

Një alternativë tjetër është terapia me lazer, e cila shkatërron venat përmes impulseve të përqendruara të nxehtësisë ose dritës, pa dëmtuar indet përreth.

Për të parandaluar formimin e venave të reja merimangë, shmangni qëndrimin ulur ose në këmbë për shumë orë pa lëvizur. Ngrihuni rregullisht dhe ecni. Gjithashtu, mbajtja e çorapeve kompresive gjatë ditës ndihmon në përmirësimin e qarkullimit të gjakut në këmbë.

2. Kyçet e fryra

Ndërsa presioni në venat e këmbëve rritet, ai përhapet edhe te enët shumë të vogla të gjakut, të quajtura kapilarë, duke bërë që ato të lejojnë daljen e lëngjeve dhe qelizave të gjakut në indet përreth.

Ënjtja dhe inflamacioni që krijohen shfaqen si fryrje të kyçeve të këmbëve. Edhe në këtë rast, ecja dhe aktiviteti fizik ndihmojnë, sepse nxisin muskujt e pulpës të pompojnë më shumë gjak drejt zemrës.

3. Venat varikoze

Një shenjë e rëndësishme që tregon se sëmundja kronike venoze po përparon është shfaqja e venave varikoze – venat e fryra, të përdredhura dhe të dala nën lëkurë.

Ato mund të shoqërohen me kruarje, irritim të lëkurës, pulsime dhe ngërçe. Këto simptoma zakonisht përkeqësohen gjatë ditës dhe ndonjëherë shkaktojnë edhe shqetësim në këmbë gjatë natës.

Shpesh, problemi fillon me disa vena merimangë, të cilat më pas zhvillohen në vena varikoze me diametër mbi tre milimetra. Me përkeqësimin e tyre, gjithnjë e më shumë qeliza të kuqe të gjakut rrjedhin në indet përreth, ku shpërbëhen dhe çlirojnë hekur, duke shkaktuar njolla kafe në pjesën e poshtme të këmbës. Më vonë mund të krijohen ulçera të dhimbshme që shërohen shumë ngadalë.

Idealisht, synimi është që kjo të parandalohet. Fatmirësisht, venat varikoze trajtohen relativisht lehtë. Fillimisht kryhet një ekografi, e ndjekur nga skleroterapia ose trajtimi me lazer ose radiofrekuencë për të mbyllur venat e dëmtuara dhe për t'i lejuar organizmit të rikuperohet.

Për të ndihmuar shërimin, rekomandohet përdorimi i çorapeve kompresive gjatë ditës. Gjithashtu këshillohet përdorimi i kremrave hidratues, pasi çorapet kompresive mund ta thajnë lëkurën dhe të shkaktojnë çarje, duke rritur rrezikun e infeksioneve.

4. Tromboza

Nëse venat varikoze lihen pa trajtim, në to mund të formohen mpiksje gjaku, të njohura si tromboza e venave të thella.

Simptomat përfshijnë dhimbje pulsuese, ënjtje, ndjeshmëri ndaj prekjes dhe skuqje ose ndryshim të ngjyrës së lëkurës në zonën e prekur. Ky është një komplikacion serioz, potencialisht kërcënues për jetën, dhe kërkon trajtim të menjëhershëm mjekësor.

Trajtimi përfshin përdorimin e barnave antikoaguluese për të paktën tre muaj, shmangien e qëndrimit ulur ose në këmbë për periudha të gjata, ngritjen e këmbëve mbi nivelin e zemrës disa herë në ditë dhe të paktën 30 minuta ecje ose aktivitet fizik të moderuar çdo ditë.

5. Refluksi venoz i thellë

Një komplikacion tjetër është refluksi venoz i thellë, ku valvulat e dëmtuara të venave të thella të këmbëve bëjnë që gjaku të rrjedhë mbrapsht, duke shkaktuar ënjtje, dhimbje, vena varikoze dhe ulçera që nuk shërohen.

Metoda kryesore e trajtimit përfshin ushtrimet fizike, ngritjen e këmbëve dhe përdorimin e çorapeve kompresive për të përmirësuar qarkullimin e gjakut.

Çorapet kompresive klasifikohen sipas presionit që ushtrojnë në kyçin e këmbës dhe ndahen në katër kategori. Klasa e parë ofron kompresion të lehtë dhe rekomandohet për ënjtje të vogla dhe vena merimangë. Klasa e dytë, me kompresion mesatar, është e përshtatshme për ënjtje më të theksuara dhe vena varikoze të zhvilluara.

Për komplikacionet më të rënda, si refluksi venoz i thellë, zakonisht rekomandohen çorapet e klasës së tretë ose të katërt, megjithëse kjo varet nga aftësia e pacientit për t'i toleruar. Në raste të avancuara të sëmundjes venoze, ia vlen të mbahen gjatë gjithë ditës, veçanërisht nëse do të qëndroni gjatë në këmbë.

Si të zbutni efektet e motit të nxehtë

Temperaturat e larta mund t'i përkeqësojnë problemet me venat, por ka disa masa që mund të ndihmojnë:

- Ngrini këmbët. Uluni me këmbët mbi nivelin e ijeve për 15–20 minuta, disa herë në ditë. Kjo ul presionin në venat e thella dhe përmirëson qarkullimin e gjakut.
- Qëndroni të hidratuar. Dehidratimi e trash gjakun, duke e bërë më të vështirë qarkullimin e tij drejt zemrës. Shmangni qëndrimin pa lëvizur në vapë, tregoni kujdes me çajin dhe alkoolin, pasi mund të shkaktojnë dehidrim, dhe synoni të pini rreth tetë gota ujë në ditë. Pirja e sasive të vogla të ujit gjatë gjithë ditës ndihmon në uljen e ënjtjes së këmbëve.
- Përdorni kompresa të ftohta. Vendosja e një peshqiri të lagur mbi këmbë mund të lehtësojë dhimbjen e shkaktuar nga ënjtja ose venat merimangë dhe varikoze. Ftohja shkakton ngushtim të lehtë të enëve të gjakut, ul inflamacionin dhe qetëson zonën e prekur.
- Bëni aktivitet fizik të lehtë në vende të freskëta dhe me hije. Ecja, joga e lehtë në hije ose noti ndihmojnë muskujt e pulpës të pompojnë gjakun larg këmbëve dhe të parandalojnë grumbullimin e tij./TheTelegraph