Zgjerimi i BE-së hyn në krizën e buxhetit, Mali i Zi ndërlikon debatin tashmë të tensionuar për buxhetin

Mali i Zi mund të vendosë precedent për zgjerimin e BE-së, paketa prej 3.2 miliardë eurosh hap debat për financimin e anëtarësimeve të reja

Paketa financiare prej 3.2 miliardë eurosh e parashikuar për anëtarësimin e Malit të Zi në Bashkimin Europian mund të shërbejë si precedent për mënyrën se si do të financohen zgjerimet e ardhshme të bllokut, duke shtuar një tjetër sfidë në diskutimet për buxhetin afatgjatë të BE-së.

Muajin e kaluar, Komisioni Europian prezantoi paketën financiare për Malin e Zi, vendin që konsiderohet më i avancuari në procesin e anëtarësimit mes të gjitha vendeve aktuale kandidate për në BE.

Kostoja ekonomike e anëtarësimit të vendit ballkanik me rreth 626 mijë banorë është vlerësuar në 3.2 miliardë euro, ose më pak se 1 euro për çdo taksapagues të BE-së. Zyrtarët e Komisionit Europian e kanë krahasuar këtë shumë me “çmimin e një filxhani kafeje”.

Megjithatë, edhe pse ndikimi financiar është relativisht i vogël krahasuar me buxhetin shumëvjeçar të BE-së që i afrohet 2 trilionë eurove, zyrtarët europianë paralajmërojnë se ndikimi politik mund të jetë shumë më i madh.

“Paketa financiare për Malin e Zi pritet të jetë e debatueshme, jo aq për shkak të shumës së parave, por si çështje parimore”, tha një diplomat i BE-së për Euronews, duke folur në kushte anonimiteti.

Mali i Zi, testi i parë i valës së re të zgjerimit

Pas viteve të stagnimit që nga anëtarësimi i Kroacisë në vitin 2013, procesi i zgjerimit të BE-së ka marrë një shtysë të re. Sipas Komisionit Europian, në gjashtë muajt e fundit është bërë më shumë progres sesa gjatë dhjetë viteve të mëparshme.

Por kjo ka nxitur edhe kërkesa për reforma në procesin e anëtarësimit. Disa vende anëtare kërkojnë mekanizma të rinj demokratikë dhe integrim gradual për kandidatët, përfshirë Ukrainën.

Në këtë kontekst, Mali i Zi, për të cilin puna për hartimin e traktatit të anëtarësimit ka nisur pak javë më parë, po shihet si një rast prove për mënyrën se si do të duket zgjerimi i ardhshëm i Bashkimit Europian.

“Mali i Zi është precedent. Nuk duhet të ishte, por në mënyrë të pashmangshme po bëhet i tillë”, tha një tjetër diplomat europian.

Debati për fondet

Pika kryesore e debatit pritet të jetë mënyra se si do të financohen kostot shtesë që anëtarësimi i Malit të Zi do t’i sillte buxhetit të Bashkimit Europian – nëse kjo do të bëhet përmes rishpërndarjes së fondeve ekzistuese apo përmes gjetjes së burimeve të reja financiare – si dhe ndikimi që kjo do të ketë mbi fondet e bllokut.

Programet e financimit pasqyrojnë prioritetet e ndryshme politike të vendeve anëtare dhe përbëjnë një nga pikat më të debatueshme në negociatat për buxhetin. Vendet e Europës Jugore dhe Lindore kërkojnë më shumë fonde për politikat e kohezionit dhe bujqësisë, ndërsa vendet e Europës Veriore kërkojnë që fokusi të vihet te konkurrueshmëria dhe mbrojtja.

Nëse Mali i Zi bëhet pjesë e Bashkimit Europian, ai do të klasifikohej si një “përfitues neto”, që do të thotë se do të merrte më shumë fonde nga BE-ja sesa do të kontribuonte në buxhetin e saj. Sipas propozimit të Komisionit Europian, një pjesë e konsiderueshme e fondeve për kohezionin dhe bujqësinë do të financohej nga burimet që Mali i Zi do të përfitonte aktualisht në kuadër të programit të ndihmës për zhvillim 'Global Europe'.

Me fjalë të tjera, pasi Mali i Zi të mos jetë më i kualifikuar për ndihmë zhvillimore si vend kandidat, fondet që i janë akorduar do të ridrejtohen drejt financimit të bujqësisë dhe zhvillimit rajonal. Megjithatë, mënyra se si do të financohen programet e tjera mbetet ende e paqartë.

Komisioni Europian propozon një rritje proporcionale të fondeve për fusha të tilla si mbrojtja dhe konkurrueshmëria, me qëllim që “të mos ketë asnjë ndikim negativ mbi fondet e parashikuara për 27 vendet aktuale anëtare të BE-së”.

Megjithatë, mbetet ende e hapur pyetja se nga do të vijnë këto fonde shtesë. Kjo do të kërkonte ose të ardhura të reja nga taksat në nivel europian, të njohura si “burime të veta” të BE-së, ose rritje të kontributeve kombëtare nga shtetet anëtare.

Vendet që janë kontribuues neto në buxhetin e Bashkimit Europian, si Gjermania dhe Holanda, të njohura për qëndrimin e tyre kursimtar në çështjet buxhetore, po kërkojnë zvogëlimin e madhësisë së përgjithshme të buxhetit të BE-së për të mbajtur sa më të ulëta kontributet kombëtare. Për këtë arsye, ato pritet të mbështesin rishpërndarjen e fondeve ekzistuese dhe jo krijimin e burimeve të reja financimi.

Megjithëse shuma prej 3.2 miliardë eurosh për Malin e Zi mund të konsiderohet e papërfillshme për buxhetet kombëtare të vendeve anëtare, çështja pritet të krijojë një precedent për traktatet e ardhshme të anëtarësimit. Kjo vlen si për vende më të vogla, si Shqipëria dhe Moldavia, ashtu edhe për raste shumë më komplekse, si Ukraina.

Rezultati i këtij debati mund të jetë më shumë sesa një përplasje mbi mënyrën e shpërndarjes së fondeve brenda BE-së. Ai mund të ndikojë edhe te vendet më të pasura që po shqyrtojnë mundësinë e anëtarësimit, pasi ato do të ishin kontribues neto në buxhetin europian që nga dita e parë e anëtarësimit.

Një rast i veçantë është Islanda, e cila në fund të muajit gusht do të zhvillojë një referendum për të vendosur nëse do të rihapë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Europian, pasi pezulloi procesin e saj të anëtarësimit në vitin 2015.

“Mali i Zi po krijon precedentin”, tha një tjetër burim i njohur me diskutimet. “Bashkimi Europian do të duhet të tregojë qëndrueshmëri në proceset e ardhshme të anëtarësimit. Pikërisht burimi nga ku do të vijnë këto fonde do të jetë pjesa më e debatueshme e procesit.” /Euronews/