10 faktet magjepsëse për Leonardo da Vinçin që quhet t'i dini

Kur Leonardoda Vinçi vdiq në Francë në vitin 1519, ai la pas një paradoks të jashtëzakonshëm: njeriu që konsiderohej gjeniu më i madh i Rilindjes realizoi vetëm aq piktura sa për të mbushur një sallë të vogël muzeu, por mbushi mijëra faqe fletoreje me ide që bota do t’i kuptonte e zbatonte vetëm pas shumë shekujsh.

1. Mijëra faqe fletoreje kanë mbijetuar, por mijëra të tjera kanë humbur

Vlerësohet se Leonardo krijoi rreth 13,000 faqe fletoreje gjatë katër dekadave, duke ndërthurur shënime të shkruara në pasqyrë, studime anatomike, skica inxhinierike dhe madje lista pazari. Rreth 7000 faqe ruhen sot, të shpërndara në institucione si Koleksioni Mbretëror në Kështjellën e Windsor-it dhe Biblioteka Ambroziane e Milanos. Pjesa tjetër humbi pasi fletoret kaluan te nxënësi i tij FrançeskoMelci dhe u shpërndanë nëpër Europë.

2. Vetëm 15–20 piktura i atribuohen me siguri atij

Megjithëse pati një karrierë 45-vjeçare, historianët e artit pranojnë vetëm 15 deri në 20 vepra si të tijat, më pak se sa prodhuan disa artistë të vegjël në një dekadë të vetme. Kjo nuk ishte mungesë aftësie, por perfeksionizëm i tepruar; ai shpesh i linte porositë të papërfunduara, përfshirë “Adhurimin e Magëve”, të lënë përgjysmë në vitin 1481 dhe të papërfunduar kurrë.

3. Ai shkruante pothuajse tërësisht në shkrim pasqyrë

Leonardo shkruante nga e djathta në të majtë në pothuajse të gjitha fletoret e tij, me gjasë sepse ishte mëngjarash dhe kështu shmangte njollosjen e bojës së freskët. Historianët debatojnë nëse privatësia ishte gjithashtu një arsye, por shumica besojnë se ishte thjesht mënyra e tij natyrore e të shkruarit.

4. Makineritë e tij fluturuese i paraprinë helikopterit me shekuj

Rreth vitit 1489, Leonardo skicoi një “vidë ajrore” që ngjante me rotorin e një helikopteri, si dhe një ornitopter të modeluar sipas krahëve të lakuriqëve të natës. Asnjëra nuk u ndërtua gjatë jetës së tij dhe testet e shekullit XX treguan se vida ajrore nuk do të kishte krijuar ngritje të mjaftueshme me materialet e kohës, por ky hap konceptual erdhi rreth 400 vjet përpara fluturimit të parë të vëllezërve Rajt.

5. Ai disektoi të paktën 30 kufoma njerëzore

Duke punuar në morgjet e spitaleve në Firence dhe Milano, Leonardo krijoi vizatime anatomike, përfshirë zemrën, mitrën dhe fetusin, më të sakta se çdo gjë e bërë më parë. Autoritetet kishtare përfundimisht ia kufizuan qasjen dhe zbulimet e tij nuk u botuan gjatë jetës së tij, duke vonuar ndoshta përparimin mjekësor me dekada.

6. Thuhet se bëri që mësuesi i tij të hiqte dorë nga piktura

I marrë si nxënës rreth moshës 14-vjeçare nga mjeshtri fiorentinVerrokio, Leonardo thuhet se pikturoi një engjëll në veprën e përbashkët “Pagëzimi i Krishtit” me aq mjeshtëri, saqë Verrokio u betua të mos pikturonte më, sipas biografit Vazarit. Rrezet X moderne konfirmojnë se në panel kanë punuar dy duar të ndryshme, duke i dhënë besueshmëri historisë, megjithëse Verrokio vazhdoi të merrej me skulpturë.

7. “Darka e Fundit” nisi të dëmtohej pothuajse menjëherë

E pikturuar midis viteve 1495–1498, Leonardo përdori një teknikë eksperimentale me tempera dhe vaj mbi suva të thatë, në vend të afreskut të vërtetë, gjë që i dha më shumë liri krijuese, por në dëm të qëndrueshmërisë. Boja filloi të prishej brenda 20 vjetësh dhe murali u mbijetoi shekujve të dëmtimeve, një derë e prerë, ushtarë që strehoheshin aty, madje edhe një bombë e Luftës së Dytë Botërore, falë të paktën gjashtë restaurimeve madhore.

8. Ai punoi mbi Mona Lizën për 16 vjet, dhe nuk e përfundoi kurrë

E nisur rreth vitit 1503, Leonardo vazhdonte ta përpunonte Mona Lizën edhe kur vdiq më 1519, pa ia dorëzuar tregtarit që e kishte porositur. Ajo përfundoi në koleksionin mbretëror francez, prandaj sot ndodhet në Luvër. Analizat me rreze infra të kuqe tregojnë se efekti i famshëm i butë i sfumatos u krijua nga dhjetëra shtresa llaku pothuajse mikroskopike, të vendosura gjatë shumë viteve.

9. Ai u akuzua dy herë për sodomi në moshën 24-vjeçare

Në vitin 1476, Leonardo u akuzua në mënyrë anonime, së bashku me tre të tjerë, për marrëdhënie me një model të ri mashkull, sipas ligjeve morale të Firences. Akuzat u ngritën dhe u rrëzuan dy herë, ndoshta për shkak të lidhjeve të njërit prej të pandehurve me familjen Mediçi. Leonardo nuk u martua kurrë dhe pati marrëdhënie afatgjata me nxënës meshkuj, përfshirë Salaìn, i cili jetoi me të për gati 30 vjet, hollësi që studiuesit i konsiderojnë të rëndësishme, megjithëse siguria e plotë mbetet e paarritshme.

10. Një pikturë e rizbuluar u shit për 450 milionë dollarë dhe më pas u zhduk

E blerë për 1175 dollarë në një shitje pasurie në vitin 2005, “Salvator Mundi”, e dëmtuar, u restaurua dhe më pas iu atribuua Leonardos nga studiuesit dhe shtëpia e ankandeve Christie's. Në vitin 2017 ajo u shit për 450,3 milionë dollarë, një çmim rekord, një blerësi që vepronte për llogari të princit saudit të kurorës MohammedbinSalman. Që atëherë nuk është ekspozuar publikisht dhe vendndodhja e saj mbetet e panjohur, duke e bërë një nga misteret më të mëdha të vazhdueshme të botës së artit.

Së bashku, këto fakte zbulojnë një figurë të shqetësuar dhe pafundësisht kureshtare, që la më shumë pyetje sesa përgjigje, dhe, në një rast, një mister prej 450 milionë dollarësh që ende nuk është zgjidhur pesë shekuj më vonë.

Lexo edhe:

Çfarë e vrau muzën e Botiçelit: A është zgjidhur rasti mjekësor 550-vjeçar?

Nikolla Qafoku anëtar i Akademisë së Shkencave, Lluka Qafoku publikon shkrimin e Rexhep Ukës: Lajme si ky duam!

SYRI TV/ 'Ruajtja dhe pasurim i koleksioneve fotografike', nisma e muzeut të fotografisë 'Marubi'