Pse Papa Leoni shkishëroi një grup katolikësh konservatorë

Vendimi i Papa Leonit XIV për të shkishëruar anëtarët e Shoqërisë së Shën Piut X (SSPX) është zhvillimi më i fundit në një përplasje që zgjat prej dekadash mes Vatikanit dhe këtij grupi tradicionalist të debatueshëm. Ai është një tjetër dëshmi e ndarjes së thellë mes konservatorëve dhe progresistëve brenda Kishës Katolike.

Vatikani bëri një deklaratë me 2 korrik, ku thuhej se SSPX kishte "kryer një akt me karakter skizmatik" duke shuguruar katër ipeshkvij një ditë më parë, gjatë një ceremonie në Écône, fshatin zviceran ku kjo shoqëri u themelua në vitin 1970.

Shoqëria u krijua nga kryeipeshkvi francez Marcel Lefebvre dhe mori emrin e Papa Piut X. Lefebvre ishte një mbështetës i bindur i qëndrimeve të palëkundura të Piut X (i cili drejtoi Kishën nga viti 1903 deri në 1914) kundër "modernizmit", përpjekjeve të disa katolikëve për t'i përshtatur mësimet e Kishës me zhvillimet bashkëkohore intelektuale dhe morale.

Në vitin 1907, Piu X e shpalli modernizmin si një sulm ndaj të gjitha elementeve të Kishës nga ata që "e paraqesin veten si reformatorë".

Ata që iu bashkuan SSPX-së reaguan veçanërisht kundër reformave të sjella nga Koncili i Dytë i Vatikanit (i njohur si Vatikani II).

I mbajtur mes viteve 1962 dhe 1965, Vatikani II u përshkrua nga Papa Gjoni XXIII si një përpjekje për të "hapur dritaret dhe për të lënë të hyjë ajri i freskët". Qëllimi ishte të pranohej realiteti i botës që po ndryshonte me shpejtësi gjatë shekullit XX dhe të riafirmohej roli i Kishës në udhëheqjen e katolikëve duke i interpretuar këto zhvillime "në dritën e Ungjillit".

Si rezultat u ndërmorën shumë reforma, përfshirë përdorimin e gjuhëve vendase në liturgji, në vend të meshës tradicionale në latinisht (e njohur edhe si "Mesha Tridentine", pasi u standardizua pas Koncilit të Trentos në shekullin XVI).

Lefebvre dhe mbështetësit e tij i panë këto ndryshime si një revolucion modernist. Por ishin pikërisht ata që ranë nën dyshimin e Kishës për shkak të devijimit nga doktrina në çështje kaq të rëndësishme. Në vitin 1975, shoqëria u shpërbë zyrtarisht, që do të thotë se nuk njihej më nga Kisha si një organizatë legjitime.

Kjo shënoi fillimin e një përplasjeje shumë më të gjatë, pasi anëtarët e SSPX-së vazhduan të vepronin pavarësisht udhëzimeve të Selisë së Shenjtë.

Në vitin 1976, Papa Pali VI deklaroi se Lefebvre dhe lëvizja e tij vuanin nga "një shurdhëri e hidhur", e cila i kishte vendosur "jashtë bindjes dhe bashkimit me Pasardhësin e Pjetrit dhe, rrjedhimisht, jashtë Kishës". Ai u bëri thirrje të "reflektonin me qetësi, pa paragjykime" dhe "të kuptonin plagët e thella që po i shkaktonin Kishës".

"Ju ftojmë edhe një herë të mendoni," përfundoi ai. Por thirrja e tij duket se ra në vesh të shurdhër.

Përplasja mes SSPX-së dhe Vatikanit arriti kulmin në vitin 1988, kur, ashtu si në ceremoninë e zhvilluar pak ditë më parë, katër priftërinj u shuguruan ipeshkvij në Écône. Ceremonia u mbajt pavarësisht paralajmërimit të Papa Gjon Palit II dhe çoi në shkishërimin e Lefebvres dhe katër ipeshkvijve.

Papa e konsideroi këtë veprim si një akt të rëndë mosbindjeje, jo vetëm ndaj autoritetit të tij, por edhe ndaj "unitetit të Kishës".

Megjithatë, ai pranoi se kishte besimtarë të lidhur fort me traditën liturgjike në latinisht dhe krijoi një komision për të përpjekur rikthimin e anëtarëve të SSPX-së në Kishë, duke "ruajtur traditat e tyre shpirtërore dhe liturgjike".

Një pranim i dëshirës më të gjerë të katolikëve konservatorë për të ruajtur meshën në latinisht dhe format e adhurimit para Vatikanit II erdhi në vitin 2007, kur Papa Benedikti XVI vendosi që këto rite të vjetra mund të kremtoheshin në kushte të caktuara.

Dy vjet më vonë, Benedikti hoqi shkishërimin e katër ipeshkvijve të vitit 1988, duke besuar se ishte krijuar një dialog konstruktiv. Bisedimet mes SSPX-së dhe Vatikanit vazhduan me shpresën e arritjes së pajtimit.

Megjithatë, në vitin 2012, Vatikani deklaroi: "Nuk mund ta lëmë fenë katolike në mëshirën e negociatave. Në këtë fushë nuk ka kompromis. Mendoj se tani nuk mund të ketë më diskutime të reja."

Në fakt, bisedimet vazhduan edhe gjatë papatit të Françeskut, por SSPX konsiderohej se ishte "larguar nga bashkimi me Kishën". KryeipeshkviGerhardMüller, drejtues i Kongregatës për Doktrinën e Fesë, që merret me çështjet doktrinore, deklaroi se "ata duhet të ndryshojnë qëndrimin dhe të pranojnë kushtet e Kishës Katolike".

Një Kishë e ndarë

Vendimi i Leonit XIV për të shkishëruar SSPX-në erdhi pas disa muajsh paralajmërimesh nga Vatikani që grupi të mos vazhdonte me shugurimin e ipeshkvijve të rinj.

Në një letër drejtuar atë DavidePagliaranit, drejtuesit të përgjithshëm të SSPX-së, me 30 qershor, Leoni shkroi:"Ju bëj thirrje të mendoni me kujdes për të mirën shpirtërore të besimtarëve, sepse akti skizmatik që jeni gati të kryeni do t'i privojë ata nga marrja e ligjshme dhe, në disa raste, edhe e vlefshme e sakramenteve, të cilat i duan dhe i kërkojnë për shenjtërimin e tyre."

Megjithatë, SSPX vazhdoi me ceremoninë dhe Papa ndërmori veprimin e paralajmëruar.

Ky episod pasqyron tensionet e mëdha mes katolikëve konservatorë lidhur me reformat e Vatikanit II. Edhe pse SSPX ka rreth 600 mijë anëtarë, një numër shumë i vogël krahasuar me rreth 1.4 miliardë katolikë në mbarë botën, ndarjet e mendimeve brenda Kishës janë shumë më të gjera.

Papa Françesku e pranoi këtë realitet në vitin 2022, kur, me rastin e 60-vjetorit të hapjes së Vatikanit II, theksoi nevojën për të "kapërcyer çdo polarizim dhe për të ruajtur bashkimin tonë", duke iu referuar ndarjeve që kanë shoqëruar Kishën që nga vitet 1960.

Edhe pse Papa Leoni XIV ndodhet ende në fazat e para të pontifikatit të tij, shkishërimi i ri është një kujtesë e fortë se polarizimi mbetet një sfidë serioze për Kishën Katolike, veçanërisht kur bëhet fjalë për modernizimin.

Por, si historia e gjatë e SSPX-së, edhe kjo çështje nuk duket se do të marrë zgjidhje në një të ardhme të afërt.