Edi Rama tentoi ta bënte balerinin në samitin e NATO-s, por hija e tij politike dukej më e rëndë se kurrë

​Nga Ndriçim Kulla

Në çdo moment, në rastin e Edi Ramës, fotografia kërkon ta zëvendësojë historinë. Janë pikërisht ato momente kur ai beson se një buzëqeshje e vendosur me kujdes, një ecje e studiuar përpara kamerave, një detaj i zgjedhur për të tërhequr vëmendjen ose një koreografi e menduar deri në hollësi mund të prodhojnë një realitet tjetër nga ai që qytetarët përjetojnë çdo ditë. Në këto raste, politika pushon së qeni arti i qeverisjes dhe shndërrohet në artin e skenës, ku rëndësi nuk ka më pesha e vendimeve, por këndi i kamerës; nuk ka më rëndësi përmbajtja, por efekti vizual; nuk ka më rëndësi e vërteta, por përshtypja.

Pikërisht një ndjesi e tillë shoqëroi edhe paraqitjen e Edi Ramës në samitin e NATO-s. Ai ishte aty si Kryeministër i Shqipërisë, sepse shteti shqiptar është anëtar me të drejta të plota i Aleancës Atlantike dhe përfaqësimi i vendit në një forum të tillë është pjesë normale e detyrimeve dhe përgjegjësive institucionale. Por prania formale në një samit ndërkombëtar nuk e shuan automatikisht debatin politik që një udhëheqës mbart me vete. Përkundrazi, shpesh ndodh që kontrasti midis ceremonisë dhe realitetit të brendshëm ta bëjë këtë debat edhe më të dukshëm.

NATO nuk është një skenë mode, as një festival personalitetesh dhe as një konkurs protagonizmi. Ajo është institucioni më i rëndësishëm i sigurisë kolektive të botës demokratike, i ndërtuar mbi besimin reciprok, stabilitetin institucional dhe përgjegjësinë shtetërore. Për këtë arsye, çdo samit i saj ka peshën e historisë, jo të spektaklit. Aleanca nuk matet me atletet e bardha të një kryeministri, me gjestet teatrale apo me fotografitë që qarkullojnë më pas në rrjetet sociale. Ajo matet me seriozitetin e institucioneve, me besueshmërinë e shteteve anëtare dhe me aftësinë e tyre për të garantuar sundimin e ligjit dhe stabilitetin demokratik.

Këtu fillon edhe paradoksi i figurës së Edi Ramës. Sepse, ndërsa përpiqet të projektojë imazhin e një lideri gjithmonë në qendër të vëmendjes, ai përballet me një kufi që propaganda nuk mund ta kapërcejë: perceptimin politik nuk e krijojnë vetëm fotografitë, por edhe mënyra se si lexohet realiteti. Historia e politikës njeh shumë udhëheqës që kanë zotëruar mjeshtërisht gjuhën e simbolit, por shumë pak prej tyre kanë arritur ta bëjnë simbolin të triumfojë mbi përmbajtjen për një kohë të gjatë. Në fund, është gjithmonë pesha e realitetit ajo që i rrëzon dekorimet e fasadës.

Në këtë kuptim, metafora e "balerinit" nuk ka të bëjë me lëvizjen fizike, por me një mënyrë të të bërit politikë, ku eleganca e paraqitjes synon të zëvendësojë seriozitetin e përgjegjësisë. Është një politikë që beson se ritmi i koreografisë mund të mbulojë zhurmën e debateve të brendshme, se një fotografi ndërkombëtare mund të heshtë kritikat vendase dhe se estetika mund të marrë vendin e etikës. Mirëpo, historia politike është e mbushur me shembuj që tregojnë të kundërtën: asnjë regji nuk ka qenë mjaftueshëm e fuqishme për ta zëvendësuar për një kohë të gjatë gjykimin e opinionit publik.

Shqipëria meriton respekt në tryezat euroatlantike jo për shkak të figurës së një politikani të vetëm, por për shkak të zgjedhjes së saj strategjike për t'u lidhur me Perëndimin. Ky orientim është fryt i një konsensusi të gjerë kombëtar, i ndërtuar ndër vite dhe nga institucione të ndryshme, jo pronë politike e një qeverie apo e një individi. Pikërisht për këtë arsye, respekti që Aleanca i kushton vendit nuk duhet ngatërruar me miratimin automatik të çdo qeverisjeje apo me suksesin personal të kujtdo që ndodhet përkohësisht në krye të saj.

Historia është shumë më pak impresionuese sesa fotografia dhe shumë më pak emocionale sesa propaganda. Ajo pret. Nuk nxiton të duartrokasë dhe nuk ndikohet nga koreografitë e çastit. Ajo regjistron me qetësi se çfarë mbetet pasi dritat e samiteve janë fikur, pasi delegacionet janë larguar dhe pasi fotografitë kanë humbur shkëlqimin e ditës së parë. Në fund të fundit, ajo që mbetet nuk është mënyra si hyri dikush në sallë, por gjurma që la në vendin e vet.

Prandaj, ndonëse Edi Rama u shfaq edhe një herë në një skenë të rëndësishme ndërkombëtare, përshtypja që mbeti nuk ishte ajo e një protagonisti triumfues, por e një politikani që vazhdon të përballet me një kontrast të madh ndërmjet imazhit që përpiqet të projektojë dhe debatit që shoqëron figurën e tij në jetën politike shqiptare. Ky është kontrasti që asnjë buzëqeshje, asnjë pozë dhe asnjë koreografi nuk mund ta zgjidhë.

Ka një gabim që pushteti e përsërit pothuajse gjithmonë kur zgjatet në kohë: fillon të besojë se kontrolli mbi imazhin është njësoj me kontrollin mbi historinë. Në fillim ai investon te propaganda për të shpjeguar veprimet e veta; më pas, propaganda fillon të zëvendësojë vetë veprimet. Kështu lind ajo që mund të quhet estetika e pushtetit, një gjendje në të cilën politika nuk matet më me cilësinë e institucioneve, por me aftësinë për të prodhuar fotografi, slogane dhe skena që të japin iluzionin e suksesit. Mirëpo, historia e demokracive perëndimore ka dëshmuar se ky është një iluzion me afat të shkurtër. Asnjë aparat komunikimi nuk ka mundur ta mbajë gjatë në këmbë një realitet që qytetarët e përjetojnë ndryshe.

Pikërisht për këtë arsye, pjesëmarrja në një samit të NATO-s nuk mund të lexohet si një triumf personal. Ajo është, para së gjithash, një detyrim institucional i kryeministrit të Shqipërisë dhe një shprehje e përkatësisë euroatlantike të shtetit shqiptar. Merita për këtë orientim nuk është e një individi të vetëm, por e një rruge historike që ka kaluar përmes sakrificash, vendimesh strategjike dhe një konsensusi të gjerë kombëtar. Shqipëria është më e madhe se çdo qeveri dhe aleancat e saj janë më të qëndrueshme se çdo mandat politik.

Në këtë kuptim, ajo që tërhoqi vëmendjen nuk ishte vetë prania e Edi Ramës, por kontrasti midis përpjekjes për të krijuar një figurë të relaksuar, pothuajse artistike, dhe peshës së debatit politik që e shoqëron në vend. Ky kontrast është shumë më domethënës se çdo detaj protokollar. Sepse, një udhëheqës nuk hyn kurrë vetëm në një sallë ndërkombëtare; ai hyn bashkë me perceptimin që ka krijuar gjatë viteve të qeverisjes së tij, me sukseset që i atribuohen, me kritikat që i drejtohen dhe me pyetjet që ende presin përgjigje në sferën publike.

Politika moderne ka prodhuar një lloj udhëheqësi që shpesh e ngatërron ndikimin me dukshmërinë. Ai mendon se sa më shumë të shfaqet, aq më shumë fiton autoritet. Por autoriteti nuk është një fotografi; ai është besimi që krijojnë institucionet dhe vendimet. Fotografia mund të zgjasë një çast, ndërsa besimi ndërtohet për vite dhe mund të humbasë shumë shpejt. Kjo është arsyeja pse historia është zakonisht më e ftohtë se propaganda: ajo nuk gjykon nga poza, por nga pasojat.

Në fund, një samit ndërkombëtar është vetëm një stacion në jetën diplomatike të një shteti. Ai nuk mbyll debatet e brendshme, nuk i zgjidh automatikisht problemet e qeverisjes dhe nuk e ndryshon vetvetiu mënyrën se si një shoqëri e gjykon klasën e saj politike. Dritat e sallës së samitit fiken shumë shpejt; ajo që mbetet ndezur është drita e gjykimit publik dhe e historisë. Pikërisht përballë asaj drite matet pesha e vërtetë e çdo pushteti.