190 vjet nga botimi i kryeveprës që hodhi themelet e romantizmit shqiptar

Më 30 qershor 1836, në Napoli, u botua për herë të parë kryevepra e Jeronim De Rada, “Këngët e Milosaos”, një nga veprat më të rëndësishme të letërsisë shqiptare dhe themeli i romantizmit shqiptar.

Botimi i kësaj vepre shënoi një kthesë të rëndësishme në historinë e letërsisë kombëtare. Përmes një gjuhe poetike dhe një rrëfimi të mbushur me ndjenja, De Rada ndërtoi një histori që tejkaloi kufijtë e letërsisë artistike, duke u shndërruar në një simbol të identitetit kombëtar dhe të idealeve atdhetare.

Në qendër të veprës është historia e dashurisë mes Milosaos, birit të sundimtarit të Shkodrës, dhe Rinës, një vajzë e varfër. E vendosur në Shqipërinë e shekullit XV, historia pasqyron përplasjen mes dashurisë së sinqertë dhe paragjykimeve shoqërore, duke trajtuar një temë që mbetet universale edhe sot.

Megjithëse rrugëtimi i dy të rinjve përfundon në tragjedi, me vdekjen e Rinës dhe rënien e Milosaos në fushëbetejë, vepra përcjell një mesazh të fuqishëm për barazinë, dinjitetin njerëzor dhe sakrificën për atdheun. Pikërisht këto vlera e kanë bërë “Këngët e Milosaos” një nga veprat më të dashura dhe më të studiuara të letërsisë shqipe.

E ndërtuar si një roman lirik, ku ndërthuren natyrshëm lirizmi dhe epika, vepra mbështetet në pasurinë e folklorit arbëresh dhe pasqyron rolin e arbëreshëve në ruajtjen e gjuhës dhe kulturës shqiptare gjatë shekullit XIX. Në një kohë kur identiteti kombëtar përballej me sfida të mëdha, ajo u bë një thirrje për vetëdije kombëtare dhe përkushtim ndaj atdheut.

Vlerat artistike të “Këngët e Milosaos” u vlerësuan edhe nga personalitete të letërsisë evropiane. Mes tyre ishte edhe Victor Hugo, i cili e cilësoi veprën e De Radës si një “vepër të përkryer romantike”.

Sot, 190 vjet pas botimit të saj të parë, “Këngët e Milosaos” vazhdon të mbetet një gur themeli i letërsisë shqiptare dhe një dëshmi e fuqisë së artit për të ruajtur gjuhën, kulturën dhe kujtesën kombëtare.