Eurodeputetët denoncojnë skandalin në Gjadër: Na penguan inspektimin, nuk na lejuan të hynim...

Një delegacion eurodeputetësh raportoi se është penguar gjatë një vizite inspektimi në qendrën e ndalimit të emigrantëve në Gjadër, në veriperëndim të Shqipërisë. Objekti është një “gur themeli” i marrëveshjes Itali-Shqipëri mbi përpunimin e emigrantëve “në det të hapur” dhe ka qenë në qendër të polemikave të forta politike dhe ligjore në të gjithë Evropën për muaj të tërë.

Sipas Tineke Strik, një eurodeputete e të Gjelbërve/EFA-s e pranishme në delegacion, stafi i qendrës kufizoi aksesin në zonat e paraburgimit dhe pengoi një inspektim të plotë të kushteve brenda. "Vizita e sotme ishte shumë zhgënjyese dhe e turpshme. Stafi na vuri vërtet shumë pengesa në rrugën tonë", tha eurodeputetja në fund të inspektimit.

Vizita në Qendrat Italiane në Shqipëri

Delegacioni evropian vizitoi gjithashtu qendrën e përpunimit të emigrantëve të vendosur në portin e Shëngjinit, pika e parë e mbërritjes për migrantët e shpëtuar nga njësitë detare italiane në Mesdhe. Kjo strukturë kryen procedurat fillestare të identifikimit, regjistrimit dhe kontrollit shëndetësor përpara transferimit në qendrën Gjadër.

Marrëveshja midis Romës dhe Tiranës, e nënshkruar në nëntor 2023 dhe e ratifikuar në vitin 2024, përcakton se Italia mban përgjegjësinë e plotë për procedurat e azilit dhe menaxhimin e migrantëve të transferuar në Shqipëri. Qendrat veprojnë nën juridiksionin italian, pavarësisht se ndodhen fizikisht në territorin shqiptar.

Protokolli zbatohet ekskluzivisht për burrat e rritur të kapur në ujërat ndërkombëtare nga Marina Italiane ose Roja Bregdetare. Kostoja e përgjithshme e operacionit vlerësohet në afërsisht 160 milionë euro në vit për pesë vjet.

Eurodeputetët akuzojnë: “Nuk u lejuam në qeli”

Akuzat më serioze kanë të bëjnë me mungesën e supozuar të transparencës gjatë vizitës inspektuese. Strik raportoi se eurodeputetëve nuk u lejuan të hynin në qeli ose të merrnin informacion të detajuar mbi funksionimin e qendrës.

"Nuk morëm asnjë të dhënë, ata nuk iu përgjigjën asnjë pyetjeje dhe në fakt nuk na u lejua të hynim në qeli për të parë se si ishte situata", shpjegoi eurodeputetja.

Sipas delegacionit, disa migrantë raportuan gjithashtu vështirësi në aksesin në procedurat e azilit dhe një ndjenjë të përhapur izolimi dhe pashprese. "Njerëzit me të cilët arritëm të flisnin përjetojnë qartë vështirësi në kërkimin e azilit dhe shumë prej tyre nuk shohin asnjë rrugëdalje nga një sistem i dështuar", shtoi Strik.

Një projekt i mbingarkuar me ankesa dhe probleme ligjore

Projekti italian i qendrave për migrantët në Shqipëri ka hasur në shumë pengesa që nga fillimi i tij. Deri në mesin e vitit 2025, qendrat strehonin vetëm disa dhjetëra njerëz, krahasuar me objektivin fillestar prej 3,000 migrantësh në muaj.

Kostot e projektit nxitën gjithashtu debat politik. Një studim italian zbuloi se çdo vend në qendrat shqiptare do të kishte kushtuar mbi 153,000 euro për t’u ndërtuar, krahasuar me afërsisht 21,000 euro për objekte të ngjashme në Siçili.

Ndërkohë, disa gjykata italiane kanë pezulluar transferimet në Shqipëri, duke argumentuar se disa vende origjine - përfshirë Bangladeshin dhe Egjiptin - nuk mund të konsiderohen automatikisht të sigurta sipas ligjit evropian.

Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian ndërhyri në gusht 2025 me një vendim që ripërcaktoi kriteret për klasifikimin e vendeve të sigurta të origjinës, duke sfiduar më tej modelin italian për përpunimin e azilit jashtë vendit.

Ankesat e organizatave humanitare

Kritikat ndaj sistemit nuk kufizohen vetëm në Parlamentin Europian. Komiteti Ndërkombëtar i Shpëtimit (IRC), pas një vizite në fillim të qershorit, shprehu gjithashtu shqetësime serioze në lidhje me kushtet e migrantëve që mbahen në Gjadër.

Sipas organizatës humanitare, shumë të paraburgosur vuajnë nga probleme të shëndetit mendor që nuk trajtohen në mënyrë të duhur dhe jetojnë në izolim të rëndë nga bota e jashtme. Migrantëve u konfiskohen gjithashtu telefonat celularë me të mbërritur, duke kufizuar në mënyrë drastike kontaktin me anëtarët e familjes dhe avokatët.

Rregullorja e re e BE-së ndryshon situatën

Vizita e eurodeputetëve vjen në një moment vendimtar për politikën evropiane të migracionit. Parlamenti Evropian ka miratuar Rregulloren e re të Kthimit, një reformë që hap zyrtarisht mundësinë e krijimit të qendrave të riatdhesimit jashtë vendit jashtë Bashkimit Evropian.

Sipas avokatëve të linjës së ashpër të imigracionit, kuadri i ri rregullator mund të forcojë iniciativa si ajo e promovuar nga qeveria italiane në Shqipëri. Megjithatë, kritikët besojnë se sistemi rrezikon të institucionalizojë praktika të errëta që potencialisht dëmtojnë të drejtat themelore të emigrantëve.

Në javët e fundit, thuhet se janë regjistruar transferime të reja në mjediset shqiptare, megjithëse as qeveria italiane dhe as ajo shqiptare nuk kanë publikuar të dhëna zyrtare të përditësuara.