Çështja Becchetti, gjykata franceze konfirmon se nuk ka kompetencë të shqyrtojë vendimet e ICSID

Gjykata e Apelit në Paris ka konfirmuar se nuk ka kompetencë të shqyrtojë kërkesën e Shqipërisë për të anuluar vendimin e ICSID me vlerë 110 milionë euro, duke arsyetuar se fakti që Parisi ishte vendi i procedurave nuk i jep juridiksion gjykatës franceze.

Më 26 maj, një trup gjykues prej tre gjyqtarësh refuzoi të pranonte kërkesën e Shqipërisë për të rrëzuar vendimin e ICSID në favor të biznesmenit italian Francesco Becchetti dhe bashkëpaditësve të tij, si edhe vendimet përkatëse mbi rishikimin dhe anulimin e vendimit.

Gjykata hodhi poshtë argumentet e Shqipërisë se kishte kompetencë të shqyrtonte vendimin ose të vlerësonte përputhshmërinë e Konventës së ICSID me Konventën Europiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ), megjithëse tribunali kishte përcaktuar që Parisi të ishte vendi formal i procedurave. Sipas GAR, seancat ishin zhvilluar në Londër.

Gjykata la në fuqi një vendim të vitit të kaluar nga gjyqtari përgjegjës për administrimin e çështjes, i cili kishte deklaruar se kërkesa e Shqipërisë për anulim ishte e papranueshme.

Shqipëria përfaqësohet në Paris nga firma ligjore Orrick, ndërsa gjatë arbitrazhit kishte përdorur Omnia Strategy. Becchetti dhe kreditorët e tij përfaqësohen nga Teynier Pic, ndërsa në procedurat e mëparshme kishin përdorur edhe Bredin Prat, Debevoise & Plimpton dhe Quinn Emanuel Urquhart & Sullivan.

Investitorët ngritën procedurat në ICSID në vitin 2015, duke akuzuar shtetin shqiptar se u kishte shpronësuar asetet në hidroenergji, mbetje dhe televizion nën pretekstin e hetimeve për pastrim parash.

Në vitin 2019, një tribunal i kryesuar nga Michael Pryles dhe me anëtarë Charles Poncet dhe Ian Glick konstatoi se shteti shqiptar kishte shpronësuar interesat e tyre në televizionin Agonset, në shkelje të marrëveshjes dypalëshe të investimeve mes Italisë dhe Shqipërisë, dhe i akordoi atyre 110 milionë euro dëmshpërblim. Ky vendim u la në fuqi nga një komitet anulimi i ICSID dy vjet më vonë.

Pas hetimeve penale shqiptare që përfunduan me dënimin e Becchettit dhe dy investitorëve të tjerë për mashtrim, falsifikim, pastrim parash, evazion fiskal dhe kontrabandë – akuza që investitorët i mohojnë – një tribunal i rikrijuar i ICSID refuzoi kërkesën e shtetit shqiptar për rishikimin e vendimit.

Shqipëria ka kërkuar të rrëzojë:

vendimin arbitrazhi,

vendimin për anulim,

refuzimin e kërkesës për rishikim,

si dhe një vendim të vitit 2024 të Sekretarit të Përgjithshëm të ICSID për të mos regjistruar një kërkesë të dytë për rishikim.

Vitin e kaluar, një gjyqtar i Gjykatës së Apelit në Paris deklaroi se Konventa ICSID ndalon shprehimisht ndërhyrjen e gjykatave kombëtare, prandaj vendimet dhe aktet e nxjerra sipas saj nuk mund të anulohen në Francë.

Në apel, shteti shqiptar argumentoi se, përderisa vendi formal i arbitrazhit ishte Parisi, vendimi konsiderohej juridikisht i dhënë në Francë dhe për rrjedhojë gjykatat franceze kishin juridiksion për ta shqyrtuar.

Shqipëria pretendoi gjithashtu se po përballej me një mohim të drejtësisë dhe të së drejtës për akses në gjykatë sipas KEDNJ-së. Ajo argumentoi se jurisprudenca e Gjykatës së Kasacionit dhe e Gjykatës Europiane të të Drejtave të Njeriut lejon moszbatimin e detyrimeve traktatore kur ato çojnë në mohim drejtësie, dhe se gjykatat franceze duhet të kryenin një test proporcionaliteti midis Konventës ICSID dhe KEDNJ-së.

Gjykata e Apelit në Paris vuri në dukje se:

vendimi arbitrazhi ishte dhënë sipas një marrëveshjeje dypalëshe investimesh (BIT) mes dy shteteve anëtare të ICSID;

vendimi ishte detyrues sipas Konventës ICSID;

Konventa ICSID ka krijuar një regjim autonom, të shkëputur nga kontrolli gjyqësor i shteteve;

Shqipëria kishte hequr dorë nga çdo mjet tjetër juridik kur pranoi sistemin e ICSID.

Gjykata theksoi se ekziston një dallim themelor mes selisë së arbitrazhit dhe vendit ku zhvillohen procedurat, dhe se arbitrazhet ICSID nuk kanë një ‘seli’ në kuptimin klasik të arbitrazhit ndërkombëtar.

Pikërisht mungesa e një selie arbitrazhi është thelbësore për natyrën autonome të sistemit ICSID. Për këtë arsye, gjykata deklaroi se nuk kishte asnjë kompetencë për të shqyrtuar një apel kundër një vendimi ICSID apo për të bërë kontroll proporcionaliteti midis Konventës ICSID dhe KEDNJ-së. Një veprim i tillë, sipas saj, do të binte ndesh me detyrimet e Francës si shtet nënshkrues i Konventës ICSID.

Avokati Eric Teynier deklaroi se vendimi ‘mbyll kapitullin e fundit të një sage të gjatë procedurash të pandërprera të nisura nga Republika e Shqipërisë për të kundërshtuar një vendim që tashmë i është nënshtruar mekanizmit të kontrollit të parashikuar posaçërisht nga Konventa ICSID’, duke përshëndetur ‘riafirmimin e autonomisë dhe integritetit të sistemit ICSID’.

Nga ana e tij, Francesco Becchetti e quajti vendimin shembullor dhe tha se tashmë pret:

pagesën e plotë të dëmshpërblimit,

si dhe kërkim falje nga qeveria shqiptare dhe kryeministrja italiane Giorgia Meloni, për të cilën pretendon se nuk u ka ofruar mbrojtje diplomatike investitorëve.

Në vitin 2024, Becchetti dhe bashkëpaditësit e tij ngritën një padi të re kundër Shqipërisë sipas një marrëveshjeje dypalëshe investimesh, duke e akuzuar shtetin për refuzim pagese dhe për një ‘fushatë të vazhdueshme persekutimi’.

Ata kërkojnë rreth 700 milionë dollarë amerikanë dëmshpërblim në një arbitrazh të ri sipas rregullave UNCITRAL.