Tajvani paralajmëron BE-në: Nëse Kina sulmon Tajvanin, edhe ju do të prekeni

Tajvani mund të duket i largët për shumicën e evropianëve, por një marrje në kontroll e ishullit nga kinezët do të dërgonte valë tronditëse nga Uashingtoni në Tokio, tha zëvendësministri i jashtëm i Tajvanit, François Chih-chung Wu.

“Nëse Kina sulmon Tajvanin, Franca, Evropa, Shtetet e Bashkuara dhe Japonia do të preken të gjitha. Tajvani do të jetë në një situatë të tmerrshme, por edhe ju do të jeni”, paralajmëroi ai.

Zëvendësministri kundërshtoi pretendimin e Kinës mbi Tajvanin si pjesë të territorit të saj që nga fundi i luftës civile kineze në vitin 1949. Pekini nuk e ka përjashtuar kurrë përdorimin e forcës për ta vënë ishullin vetëqeverisës nën kontrollin e tij dhe refuzon ta njohë atë si shtet sovran, duke këmbëngulur që ai të quhet ndërkombëtarisht “Tajpei Kinez”, një përcaktim që pasqyron qëndrimin e Kinës se ekziston vetëm “një Kinë” dhe se Tajvani është pjesë e saj.

Vetë Tajvani zyrtarisht njihet si Republika e Kinës, një emër që daton që nga koha e qeverisë që iku në ishull pasi humbi luftën civile ndaj forcave komuniste të Mao Ce Dunit.

Historia e Tajvanit është shumë më komplekse sesa narrativa se ka qenë gjithmonë pjesë e Kinës, tha Wu, me ishullin e sunduar nga holandezët, spanjollët, Perandoria Qing dhe Japonia në kohë të ndryshme.

Dinastia Qing administroi një pjesë të Tajvanit për më shumë se njëqind vjet, por vetëm midis viteve 1885 dhe 1894 ajo i dha ndonjë rëndësi të vërtetë ishullit dhe e themeloi atë si provincë – vetëm dhjetë vjet interes të vërtetë strategjik që sfidojnë pretendimet aktuale kineze për sovranitet të vazhdueshëm.

“Kina nuk ishte i vetmi vend atje”, tha ai, duke argumentuar se kjo histori nuk i justifikon ambiciet e Pekinit.

Që atëherë, ishulli ka zhvilluar një avantazh teknologjik nga i cili varet bota. Një kompani në veçanti, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), prodhon më shumë se 90% të çipave gjysmëpërçues më të përparuar në botë.

Teknologjia është jetike për inteligjencën artificiale, informatikën me performancë të lartë, telefonat inteligjentë dhe sistemet ushtarake.

Drejtori ekzekutiv i Nvidia-s, Jensen Huang, javën e kaluar e quajti Tajvanin “zinxhirin më të mirë të furnizimit në botë” dhe “epiqendrën e revolucionit të inteligjencës artificiale”.

Pavarësisht se SHBA-të dhe vende të tjera po përpiqen tani të kopjojnë prodhimin e çipave në vendet e tyre, kjo nuk do ta arrijë në të ardhmen e afërt pasi duhen dekada për ta zotëruar këtë proces, dhe Tajvani ka qenë duke ndërtuar kapacitete në prodhimin preciz që nga vitet 1970.

“Rreth 70% e të gjithë gjysmëpërçuesve prodhohen në Tajvan, si dhe 95% e çipave më të përparuar dhe 100% e çipave të destinuar për inteligjencën artificiale”, tha Wu.

“Në një centimetër katror gjysmëpërçues, sa madhësia e majës së gishtit, është shumë i vogël. Atje, tajvanezët janë në gjendje të vendosin më shumë se 10 miliardë çipa. Kjo është njohuria jonë. Ne kemi vullnetin ta ndajmë atë me vendet demokratike, madje edhe për të mirën e njerëzimit”, shtoi ai.

Wu tha se më shumë se 60,000 kontejnerë lundrojnë nëpër Ngushticën e Tajvanit, ngushticën 180 kilometra të gjerë që ndan ishullin e Tajvanit nga kontinenti aziatik. Ai vlerëson se kjo është trefishi i kontejnerëve që kalojnë Kanalet e Panamasë dhe të Suezit.

“Mund ta imagjinoni, nëse Kina sulmon Tajvanin ose vendos një bllokadë rreth tij, se si do të dëmtohen interesat e botës”, tha ai.

Stabiliteti i rajonit është pra një “përgjegjësi globale”, tha ai, por shtoi se Tajvani “nuk është naiv”.

“Pse do t’i mbronte Franca tajvanezët? Ne nuk kemi qenë kurrë një vend francez; pse duhet ta bëjë këtë Franca? Por Franca ka interesa shumë të rëndësishme në rajon dhe Franca është një vend Indo-Paqësor”, tha ai, duke shtuar se e njëjta gjë vlen edhe për pjesën tjetër të Evropës.

Tajvani ka po aq interesa të forta në Evropë. Makineritë e përparuara fotolitografike të përdorura për të bërë gjysmëpërçues vijnë nga Holanda, optika precize nga Zeiss i Gjermanisë, gazrat industrialë nga Air Liquide i Francës dhe mjetet e projektimit të çipave nga IMEC i Belgjikës në Leuven.

“E gjithë Evropa është brenda atij një centimetri katror”, theksoi ai.

Ndërkohë, kompanitë tajvaneze po bashkëpunojnë dhe po lançojnë produkte në Evropë. Kohët e fundit, gjigandi tajvanez Foxconn dhe Thales i Francës kanë një partneritet për gjysmëpërçues dhe qendra të të dhënave hapësinore.

Por, ndërsa Tajvani bëhet më tërheqës për partnerët ndërkombëtarë, argumenton Wu, ankthi i Kinës intensifikohet. “Kina e ndjen se po e humbet Tajvanin, kështu që po përpiqet me çdo mjet të mundshëm për ta marrë atë”, tha ai. “Në mentalitetin kinez, dikur kinez, gjithmonë kinez. Ky është një problem i madh.”

Pavarësisht tensioneve, ekonomia e Tajvanit ka lulëzuar, me tregun e aksioneve që ka tejkaluar Gjermaninë dhe Francën, sipas të dhënave të përpiluara nga Bloomberg këtë vit.

I pyetur në lidhje me samitin e majit midis Presidentit të SHBA-së Donald Trump dhe Presidentit Kinez Xi Jinping, në të cilin Xi thuhet se mbështeti pretendimin e Kinës mbi Tajvanin, Wu tha se “për ne, politika amerikane nuk ka ndryshuar fare” dhe se pas takimit, Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA-së menjëherë më pas premtoi mbështetjen amerikane për ishullin.