Armenia voton, ndërsa Rusia shton presionin mbi qeverinë pro-perëndimore

Në Armeni po zhvillohen zgjedhjet e parakohshme, të cilat mund të vendosin nëse vendi do të vazhdojë të anojë drejt Perëndimit apo do të kthehet te aleati i tij tradicional, Rusia.

Vendi i vogël i Kaukazit Jugor me tre milionë banorë ka qenë nën presion ekonomik në rritje nga Moska, ndërsa kryeministri Nikol Pashinyan kërkon rizgjedhje me premtimin e integrimit evropian.

Zgjedhjet kanë tërhequr vëmendje të konsiderueshme ndërkombëtare ndaj Armenisë, e cila është afruar vazhdimisht me Perëndimin, ndërkohë që është ende e ndërthurur me Rusinë, partnerin e saj më të madh tregtar.

Afrimi me Perëndimin është kryesisht vepër e Pashinyanit.

Që kur erdhi në pushtet në vitin 2018, kryeministri e ka larguar vendin e tij nga Moska, ka miratuar një ligj për të nisur procesin e anëtarësimit në BE dhe ka përshpejtuar procesin e paqes me Azerbajxhanin fqinj, nëpërmjet një marrëveshjeje të ndërmjetësuar nga SHBA-ja. Kjo e fundit i ka siguruar atij mbështetjen e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump.

Pashinyan gjithashtu priti një samit të madh të liderëve të BE-së dhe Presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në kryeqytet, Jerevan, në fillim të këtij viti.

Megjithatë, pavarësisht këtyre sukseseve, mbështetja e brendshme për Pashinyanin ka rënë nga 54% në vitin 2021 në rreth 30% sot.

Arsyeja kryesore është Nagorno-Karabaku, një enklavë malore brenda Azerbajxhanit që ishte shtëpia e 100,000 armenëve etnikë derisa Azerbajxhani e mori me forcë në vitin 2023.

Kritikët e Pashinyanit nuk e kanë falur kurrë atë për bërjen e lëshimeve në favor të paqes me Azerbajxhanin, si refuzimi për të bërë fushatë për lirimin e ish-udhëheqësve të Nagorno-Karabakut që janë në burg në vendin fqinj.

Edhe marrëveshja e paqes me Azerbajxhanin mbetet thellësisht përçarëse, me një sondazh të kohëve të fundit që tregon 44% të opinionit publik në mbështetje dhe 41% kundër.

Kritikët e Pashinyanit tani formojnë disa parti dhe aleanca opozitare. Një nga kryesoret është Aleanca e Armenisë, e udhëhequr nga ish-presidenti Robert Kocharyan. Partia Republikane e ish-presidentit Serzh Sargsyan nuk po paraqet kandidatë, por u ka kërkuar mbështetësve të saj të votojnë kundër presidentit në detyrë.

Të dy ish-udhëheqësit argumentojnë se rivendosja e lidhjeve të thella ushtarake dhe ekonomike me Rusinë, është e vetmja rrugë e Armenisë drejt sigurisë kombëtare.

Dhe sfiduesi kryesor i Pashinyanit është miliarderi Samvel Karapetyan, i cili e krijoi pasurinë e tij në Rusi. Ai është nën arrest shtëpiak - i akuzuar për komplot për të përmbysur qeverinë - dhe po e zhvillon fushatën përmes nipit të tij.

Sondazhi i fundit i Institutit Ndërkombëtar Republikan tregon se Kontrata Civile e Pashinyanit kryeson me 32%, ndërsa rreth 40% e votuesve thonë se nuk i besojnë asnjë figure politike.

Nëse kandidatët e opozitës do të punonin së bashku, ata mund të barazonin votat e Pashinyanit, por të ndarë nuk mund ta mposhtin atë.

Arma ekonomike e Rusisë

Mbi votimin qëndron Moska.

Muajin e kaluar, Vladimir Putin renditi përfitimet ekonomike që Armenia do të humbiste nëse do të ndiqte lidhje më të ngushta me Perëndimin, dhe vuri në dukje me theks se "kriza në Ukrainë filloi me përpjekjet për të ecur drejt anëtarësimit në BE".

Masa të prekshme ekonomike pasojnë retorikën. Në dy javët para zgjedhjeve, Moska ndaloi eksportin e luleve armene, ujit mineral, konjakut, perimeve dhe frutave të freskëta.

Rusia është partneri kryesor tregtar i Armenisë dhe përbënte 36% të tregtisë së saj të jashtme në vitin 2025.

Moska "po përpiqet të ndikojë në një farë mënyre në rezultatet përfundimtare të votimit më 7 qershor", tha Haykaz Fanyan i Qendrës Armene për Studime Socio-Ekonomike. "Ne në Armeni besojmë se kjo është shumë e lidhur me proceset aktuale politike."

Ai vëren se varësia e Armenisë nga pajisjet ushtarake ruse është zvogëluar ndjeshëm, me rreth 95% të importeve ushtarake të Armenisë që tani vijnë nga India, Franca, Kina dhe vende të tjera.

"E vetmja mënyrë që Rusia mund të ndikojë në Armeni tani është ekonomia", tha Fanyan.

Por kjo është ende një armë e rëndësishme për Moskën. Rusia furnizon Armeninë me gaz me çmimin 177.50 dollarë (87 paund) për 1,000 metra kub, ndërsa çmimet e tregut evropian, siç ia theksoi Putin Pashinyanit në prill, i kalojnë 600 dollarët.

Në fund të majit, presidenti rus i bëri thirrje gjithashtu Armenisë të mbajë një referendum "sa më shpejt të jetë e mundur", nëse do të bashkohet me BE-në apo do të qëndrojë në Bashkimin Ekonomik Euroaziatik (EAEU) të udhëhequr nga Rusia, një bllok doganor nga i cili përfiton Armenia.

Pashinyan e shmangu sfidën. Pavarësisht marrëdhënies së tij në zhvillim e sipër dhe të mirë me udhëheqësit evropianë, Armenia nuk ka ende statusin e kandidatit për në BE, dhe anëtarësimi në bllok është ende shumë larg.

"Ne do të vazhdojmë të punojmë brenda EAEU-së derisa zgjedhja midis anëtarësimit të saj aktual dhe BE-së të bëhet e pashmangshme", tha ai. "Sot kjo zgjedhje është teorike në natyrë."

Megjithatë, BE-ja nuk po rri duarkryq. Të enjten, Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, premtoi 50 milionë euro (43 milionë paund) për Armeninë, përballë asaj që ajo e quajti një rast të "mohimit të marrëdhënieve ekonomike nga Moska për presion politik", dhe shtoi se BE-ja do të lehtësonte tregtinë me Jerevanin për mallrat e synuara nga Moska.

Një fushatë e tensionuar

Pashinyan ka bërë fushatë nën sloganin "Mbështetni Paqen!".

Por fushata nuk ka kaluar pa konfrontime - veçanërisht midis Pashinyan dhe armenëve të zhvendosur të Karabakut. Një incident përfundoi me kryeministrin që përdori gjuhë fyese kundër aktivistit civil Artur Osipyan, i cili më vonë u arrestua me akuzat për pengim të fushatës zgjedhore dhe hyri në grevë urie në shenjë proteste.

Incidente të tilla i kanë bërë figurat e opozitës të akuzojnë Pashinyanin për autoritarizëm në rritje dhe për përdorimin e burimeve shtetërore - duke përfshirë presionin mbi nëpunësit civilë për të marrë pjesë në tubimet e tij - në avantazhin e tij.

"Pashinyan dhe regjimi i tij po përdorin të gjitha levat administrative të mundshme dhe të pamundura. Ata po përhapin atmosferën e frikës dhe shantazhit", tha Artur Khachatryan, një anëtar i parlamentit nga Aleanca e opozitës për Armeninë.

"Nuk mbaj mend ndonjë fushatë kaq të tensionuar sa kjo."

Pashinyan po kandidon sipas doktrinës së tij të "Armenisë së Vërtetë" - një vend në paqe me Azerbajxhanin dhe i integruar në Evropë, në vend të një vendi të përcaktuar nga ambiciet territoriale dhe varësia nga Moska.

Mbështetja e tij mund të jetë shembur, por për shumë votues, ai mbetet e vetmja alternativë ndaj një kthimi në një të kaluar të mbushur me korrupsion dhe autoritarizëm.

Për armenët e zakonshëm që shkojnë në qendrat e votimit, pyetja është më e vështirë se çdo formulim gjeopolitik: a janë ata të gatshëm të përballojnë kostot ekonomike të drejtimit që ka zgjedhur Pashinyan – kostot që Rusia po sigurohet që ata t’i ndiejnë – duke ditur se një e ardhme evropiane është ende një perspektivë e largët?

Më 7 qershor, kjo pyetje merr një përgjigje./ BBC.