Plastika dhe kozmetika - helme të rrezikshme për trupin e fëmijëve

Kimikatet toksike janë kudo përreth nesh - në rroba, kozmetikë, kimikate shtëpiake, paketime ushqimore - dhe ato mund të rrezikojnë seriozisht shëndetin e të rinjve, nervat dhe hormonet.

Pasojat mund të jenë mbipesha , infertiliteti, presioni i lartë i gjakut.

Testet në Gjermani tregojnë se fëmijët dhe adoleshentët janë të kontaminuar me plastifikues të ndaluar, shkruan Deutsche Welle .

Plastifikues është një term i përgjithshëm për një gamë të tërë kimikatesh që u shtohen materialeve, zakonisht plastikës dhe gomës, për t'i bërë ato më të buta dhe më të lakueshme. Ato gjenden në artikuj të panumërt të përditshëm, siç janë perdet plastike të dushit, filmat transparentë, mushamatë prej PVC-je ose tubat fleksibël dhe izolimet për instalimet në shtëpi.Plastifikuesit, të quajtur ndonjëherë ftalate, gjenden edhe në kozmetikë, siç janë llaqet e thonjve, locionet dhe shampot. Këtu ato veprojnë si stabilizues që ruajnë konsistencën e produktit, ose ndihmojnë që ai të jetë më rezistent ndaj ujit ose të zgjasë më shumë.

Përdorimi i disa plastifikuesve është i ndaluar ose i kufizuar rëndë në rajone të tilla si BE-ja, SHBA-ja, Kanadaja dhe Japonia për shkak të efekteve të tyre potencialisht të dëmshme në shëndetin e njeriut ose mjedisin. Megjithatë, ato përdoren ende gjerësisht në pjesë të tjera të botës.

Edhe pse kufizimet janë veçanërisht të rrepta kur bëhet fjalë për lodrat e fëmijëve, studiuesit gjermanë kanë regjistruar nivele jashtëzakonisht të larta të një plastifikuesi shumë të rregulluar tek fëmijët e vegjël vitet e fundit.

Produkti i zbërthimit të plastifikuesit mono-n-heksil ftalat (MnHexP) u zbulua në 92% të mostrave të urinës nga 259 fëmijë dhe adoleshentë të testuar gjatë pranverës dhe verës së vitit 2025 në të gjithë Gjermaninë.

Në hetimin fillestar në vitin 2024, i njëjti produkt u gjet në gati dy të tretat e mostrave të urinës nga 250 fëmijë të moshës dy deri në gjashtë vjeç në shtetin perëndimor të North Rhine-Westphalia - një rritje dhjetëfish nga tre vjet më parë.

Një studim mbarëkombëtar i kryer në atë kohë nga UBA (Agjencia Federale Gjermane për Mbrojtjen e Mjedisit) e kishte gjetur tashmë këtë kimikat te rreth një e treta e popullsisë së rritur.

"Bazuar në rezultatet e viteve të fundit, nuk u habitëm nga prania e MnHexP në mostrat e urinës së fëmijëve dhe adoleshentëve", tha Dirk Messner, kreu i UBA-së, në mesin e shkurtit. "Megjithatë, ajo që na habiti ishte përqindja e lartë e mostrave të kontaminuara, si dhe herë pas here përqendrimet shumë të larta."

Në hetimin e saj të vitit 2024, UBA tha se identifikoi kremrat kundër diellit si një burim të mundshëm të plastifikuesve. Agjencia shtoi se ky burim është gjithashtu i mundshëm sipas të dhënave të fundit nga viti 2025, por burime të tjera nuk përjashtohen.

Si dëmtojnë plastifikuesit shëndetin e njeriut?

Marike Kolosa-Gering, një toksikologe që punoi në UBA deri në dhjetor 2025, i tha DW pas studimit të parë se përqendrimi i produktit të zbërthimit MnHexP tek fëmijët e testuar ishte në disa raste aq i lartë "saqë një rrezik për shëndetin nuk mund të përjashtohet". Megjithatë, shumica e rezultateve mbetën nën nivelet që konsiderohen të shkaktojnë dëm.

MnHexP është një nënprodukt i mundshëm që mbetet në trup pasi gëlltit ose thith di-n-heksil ftalat (DnHexP) përmes lëkurës ose traktit respirator, por mund të vijë edhe nga burime të tjera. Agjencia Evropiane e Kimikateve e klasifikoi DnHexP si një "substancë me rrezik shumë të lartë" në vitin 2013 dhe përdorimi i tij është i rregulluar në mënyrë strikte.

Në analizën e saj të vitit 2013, Agjencia Evropiane e Kimikateve zbuloi se DnHexP është "toksik për riprodhimin" tek njerëzit dhe mund të ketë një efekt të dëmshëm në pjellorinë ose "të dëmtojë fëmijën e palindur". Kjo vlen edhe për nënproduktin e ftalatit që gjendet në mostrat e urinës.

Ftalatet janë një grup plastifikuesish që janë përdorur për vite me radhë në prodhimin e produkteve dhe paketimeve të panumërta. Megjithatë, kur ato hyjnë në trupin e njeriut, qoftë duke u kulluar nga produktet ose duke u avulluar nga sipërfaqet, disa prej tyre konsiderohen si prishës endokrinë - që do të thotë se ato mund të ndërhyjnë në gjëndrat që prodhojnë hormone për të rregulluar rritjen, zhvillimin dhe riprodhimin.

Disa studime e kanë lidhur ekspozimin afatgjatë me një sërë problemesh shëndetësore tek fëmijët, duke përfshirë obezitetin, diabetin, tensionin e lartë të gjakut, problemet e fertilitetit dhe problemet me sistemin nervor dhe të frymëmarrjes. Testet në kafshë sugjerojnë gjithashtu se plastifikuesit mund të ndikojnë në rrezikun e diabetit, obezitetit dhe hipertensionit.

A ka alternativa ndaj plastifikuesve?

Të përballur me këto probleme, studiuesit kanë hetuar potencialin e plastifikuesve bazuar në materiale biologjike. Këto përfshijnë alternativa të bëra nga bimë të tilla si gruri, misri, orizi dhe vaji i kanolës.

Megjithatë, disa nga këto alternativa ende nuk kanë performancë aq të mirë sa plastifikuesit që janë përdorur për dekada ose janë shumë të kushtueshëm për t'u prodhuar. Edhe pse efektet e tyre shëndetësore janë më pak të rënda, ato prapëseprapë mund të shoqërohen me sëmundje të frymëmarrjes dhe acarim të lëkurës. Nevojiten gjithashtu më shumë kërkime për të përcaktuar nëse këto alternativa mund të kenë pasoja mjedisore.

Ekspertët thonë se një mënyrë për të shmangur plastifikuesit dhe shumë disavantazhet e tyre është përdorimi i produkteve që prodhuesit garantojnë se nuk përmbajnë ftalate. Disa produkte plastike janë etiketuar qartë si të tilla, ndërsa zëvendësuesit e bërë nga materiale të tjera - lodrat prej druri, enët prej qelqi, veglat metalike për kamping - nuk janë aspak.

Si të zvogëlohet ekspozimi ndaj plastifikuesve?

Kontrolloni etiketat: Kërkoni produkte që thonë qartë "pa ftalat" ose "pa BPA".

Zgjidhni materiale natyrale: Blejini fëmijëve tuaj lodra prej druri në vend të atyre plastike dhe rroba të bëra nga materiale natyrale (pambuk, lesh, li) pa printime të trasha të gomuara.

Qelq dhe çelik inox në vend të plastikës: Ruani ushqimin dhe pijet në enë qelqi ose metalike. Mos e ngrohni kurrë ushqimin në ambalazhe plastike, veçanërisht jo në mikrovalë.

Kujdes me kozmetikën dhe kimikatet shtëpiake: Shmangni produktet me aroma të forta artificiale, pasi ftalatet shpesh përdoren pikërisht për të fiksuar aromat, për shembull në locionet e trupit ose zbutësit e rrobave. Nëse përdorni detergjentë standardë për rroba dhe larje enësh, përdorni opsionin e shpëlarjes shtesë për të zvogëluar mbetjet kimike në materialet që vijnë në kontakt me lëkurën ose ushqimin.

Ajrosni rregullisht: Ftalatet mund të grumbullohen në pluhurin e shtëpisë pasi avullojnë nga dyshemetë ose mobiljet, kështu që pastrimi me fshesë me korrent dhe ajrosja e shpeshtë është thelbësore - veçanërisht nëse keni fëmijë (të vegjël).