Si i ka afruar lufta në Iran vendet europiane – pa Trump-in

Marrëdhënia mes Shteteve të Bashkuara nën presidentin DonaldTrump dhe Bashkimit Europian është e ndërlikuar. Nga njëra anë, Europa dhe SHBA-ja kanë ndërtuar aleanca shumë të forta që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Nga ana tjetër, që nga fillimi i mandatit të dytë të Trump-it në vitin 2025, ata janë përplasur hapur për çështje të rëndësishme si tarifat, kontributet në NATO, shtetësia e Palestinës, roli i Izraelit, mbështetja për Ukrainën dhe sovraniteti i Groenlandës.

Lufta e papritur e Trump-it kundër Iranit është përplasja më e fundit, por ajo dallohet sepse po trondit ekonominë globale. Kjo luftë, së bashku me konfliktin e Izraelit në Liban, po përshpejton një riorganizim të aleancave europiane dhe mënyrën si Europa mendon për të ardhmen e saj.

BE-ja ka mbi 450 milionë banorë dhe një ekonomi pothuajse sa ajo e SHBA-së apo Kinës. Pavarësisht diversitetit të saj, ajo mbetet një aktor i rëndësishëm global që mund të ndikojë në çështjet ndërkombëtare.

Sot, liderët europianë po përpiqen të arrijnë një armëpushim të qëndrueshëm, madje edhe paqe, mes SHBA-së dhe Iranit, me synimin për të rihapur sa më shpejt Ngushticën e Hormuzit.

Një konflikt jashtë kornizave ndërkombëtare

Vendet e BE-së mbështesin rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla. Lufta e nisur nga Trump nuk ka mandat nga OKB-ja dhe as miratim nga NATO. Për këtë arsye, vendet europiane kanë refuzuar të marrin pjesë.

Spanja dhe Italia nuk kanë lejuar avionë amerikanë me armë të përdorin bazat e tyre për këtë konflikt. Franca ka ndjekur një qasje më të kujdesshme, duke vendosur rast pas rasti. Po ashtu, Spanja, Italia, Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar kanë refuzuar të dërgojnë mbështetje ushtarake direkte, megjithëse Franca dhe Britania janë të gatshme të kontribuojnë në misione paqeruajtëse pas luftës.

Europa e bashkuar më në fund?

Lufta në Iran ka përshpejtuar një proces më të thellë: koordinimin mes vendeve europiane për çështje si mbrojtja, diplomacia dhe energjia. Që nga rikthimi i Trump-it në pushtet, BE-ja ka zgjeruar marrëveshjet diplomatike dhe ushtarake me partnerë të ndryshëm.

Kriza globale e energjisë, e shkaktuar nga bllokimi i Ngushticës së Hormuzit, ka detyruar Europën të reagojë shpejt. Me 17 prill në Paris, liderët e Britanisë, Francës, Gjermanisë dhe Italisë organizuan një konferencë me pjesëmarrjen e dhjetëra vendeve për të diskutuar sigurinë në këtë zonë. Ata kërkuan rihapjen e menjëhershme të ngushticës dhe planifikuan një mision neutral për të garantuar lirinë e lundrimit.

Ndërkohë, marrëdhënia mes Trump-it dhe kryeministres italiane Giorgia Meloni është tensionuar, pasi mbështetësit e saj janë shqetësuar nga paqëndrueshmëria e politikave amerikane.

Një ndryshim në drejtim

Për njëfarë kohe, Trump dhe lëvizja e tij kishin arritur të përçanin Europën, duke mbështetur figura si Viktor Orbán në Hungari. Por situata po ndryshon. Orbán pësoi humbje të madhe zgjedhore dhe u zëvendësua nga një lider më i moderuar, gjë që ka rritur shpresat për më shumë unitet në BE.

Edhe kërcënimet e Trump-it për Groenlandën u përballën me reagim të fortë nga Europa, duke treguar se BE-ja është në gjendje të mbrojë interesat e saj dhe të veprojë në mënyrë të pavarur.

Çfarë pritet më tej?

Këto zhvillime kanë krijuar terrenin për një qasje më të bashkuar ndaj krizës aktuale. Shqetësimet e përbashkëta, si siguria energjetike, inflacioni dhe papunësia, po i bashkojnë vendet europiane më shumë se dallimet politike.

Kriza po nxit gjithashtu përpjekjet për të ulur varësinë nga karburantet fosile dhe për të zhvilluar energji të rinovueshmedhe bërthamore.

Paradoksalisht, si pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022, edhe kriza në Iran po e afron më shumë Europën. Bashkëpunimi mes vendeve dhe institucioneve europiane po forcohet.

Kjo po jep rezultate edhe përtej krizës iraniane. Presidenti francez Emmanuel Macron ka shprehur optimizëm për një “epokë të re” në Europë, duke përfshirë më shumë mbështetje për Ukrainën.

Në fund, tensionet e krijuara nga lufta e Trump-it në Iran mund të çojnë në një Europë më të pavarur dhe më sovrane. Pavarësisht dallimeve me SHBA-në, të gjitha palët kanë interes për paqe, si në Iran, ashtu edhe në Ukrainë. / The  Conversation– Syri.net