Çfarë është pluhuri bërthamor për të cilin flet Trump-i?

Së pari, nuk është pluhur. Është rezerva e uraniumit të pasuruar të Iranit, afër nivelit për armë bërthamore, që ruhet në enë të mëdha sa një bombol zhytjeje.

Nga Luke Broadwater dhe David E. Sanger - NYT/

Javët e fundit, presidenti Trump ka folur për një substancë që sipas tij është kyçe për t'i dhënë fund luftës së Shteteve të Bashkuara kundër Iranit: "pluhuri bërthamor".

Sipas tij, programi bërthamor i Iranit u dëmtua aq shumë nga bombardimet amerikane vitin e kaluar, saqë nën rrënoja ka mbetur vetëm një lloj materiali i imët si pluhur.

Por shprehja "pluhur bërthamor" duket se e zvogëlon rëndësinë e asaj për të cilën ai po flet në të vërtetë, rezervën e uraniumit të pasuruar të Iranit, afër nivelit për armë, e cila ruhet në kontejnerë të mëdhenj.

Në fakt, ky material nuk është "pluhur". Zakonisht është gaz kur ruhet në kontejnerë, por bëhet i ngurtë në temperaturë dhome. Është shumë i paqëndrueshëm dhe toksik kur bie në kontakt me lagështinë, dhe nëse trajtohet gabim, mund të shkaktojë reaksion bërthamor.

Termi i përdorur nga Trump-i thjeshton tepër procesin kompleks të pasurimit të uraniumit, pa folur për vështirësitë e negociatave për t'i dhënë fund luftës. Ekspertët bërthamorë thonë se nuk e kanë dëgjuar më parë këtë shprehje.

"Unë e mora thjesht si një mënyrë tipike dhe paksa figurative të të folurit të Trump-it," tha MatthewKroenig, drejtues në një qendër strategjie dhe sigurie.

Po e shpjegoj më konkretisht çfarë nënkupton Trump-i me "pluhur bërthamor" dhe pse është irëndësishëm për fundin e konfliktit.

Çfarë është "pluhuri bërthamor"?

Trump i referohet kryesisht uraniumit që Irani e ka pasuruar deri në 60%, afër nivelit 90% që përdoret zakonisht për armë bërthamore. Nuk ka përdorim praktik për këtë nivel pasurimi në prodhimin e energjisë bërthamore. Prandaj, kjo shihet si sinjal paralajmërues për komunitetin ndërkombëtar se Irani mund ta kthejë shpejt këtë material në nivel për armë, megjithëse do të duheshin ende shumë hapa për të ndërtuar një bombë.

SHBA-ja godititri objekte kryesore bërthamore në qershor, përfshirë një kompleks pranë Isfahanit, ku besohej se ruhej një pjesë e madhe e këtij materiali.

"Nuk është ende në nivel për bombë, por është drejt atij niveli, dhe ruhej në objektin bërthamor në Isfahan," tha Kroenig. "Kur Isfahani u bombardua, materiali me gjasë mbeti i bllokuar aty."

Zyrtarët amerikanë të inteligjencës besojnë se iranianët kanë hapur rrugë për të arritur tek materiali, por nuk ka prova që ai është zhvendosur.

Uraniumi përmban një izotop radioaktiv të rrallë, të quajtur U-235, që përdoret për reaktorë bërthamorë në nivele të ulëta pasurimi dhe për armë bërthamore në nivele shumë më të larta. Qëllimi i pasurimit është rritja e përqindjes së këtij izotopi, zakonisht duke përdorur centrifuga që rrotullohen me shpejtësi shumë të lartë.

Pse është i rëndësishëmpër fundin e luftës?

Trump ka thënë se Irani kishte rënë dakord t'ia dorëzonte materialet bërthamore SHBA-së, por Teherani e ka mohuar këtë.

"SHBA do ta marrë gjithë pluhurin bërthamor," tha Trump para një turme në Arizona javën e kaluar. "E dini çfarë është ai? Është ai materiali i bardhë që u krijua nga bombarduesit tanë B-2."

Nivelet e pasurimit të uraniumit në Iran janë rritur që kur Trump tërhoqi SHBA-në nga marrëveshja bërthamore e kohës së BarackObama, e njohur si J.C.P.O.A., duke thënë se nuk ishte mjaftueshëm e fortë.

Më pas, ai vendosi disa raunde sanksionesh ndaj Iranit. Si përgjigje, Teherani shkeli kufijtë e marrëveshjes dhe rifilloi prodhimin e materialeve bërthamore.

"Para se administrata Trump të tërhiqej nga marrëveshja, Irani pasuronte uranium në nivele shumë të ulëta," tha JustinLogan. "Pra, ajo që ai e quan 'pluhur bërthamor' nuk ekzistonte në Iran menjëherë pas nënshkrimit të marrëveshjes."

A mund të hiqet materiali gjatë luftës?

Trump pranon se largimi i këtij materiali do të ishte i vështirë. Ai tha se "nxjerrja e tij do të jetë një proces i gjatë dhe i vështirë".

Kjo mund të jetë pothuajse e pamundur pa marrëveshje me Iranin.

"Ky do të ishte një mision që kërkon shumë kohë dhe shumë ekspertë teknikë," tha Logan. "Ideja për ta bërë këtë ndërkohë që jemi në konflikt më duket çmenduri."

Ai shtoi se edhe për Iranin do të ishte po aq e vështirë ta nxirrte materialin gjatë luftës.

"Trump ka të drejtë kur thotë se objektivi monitorohet vazhdimisht dhe iranianët nuk mund ta marrin thjesht natën dhe ta zhdukin, është një substancë shumë e paqëndrueshme," tha ai. "Nuk e dimë në çfarë gjendjeje janë depozitat nëntokësore. Mund të kërkojë shumë ekspertë në terren, si për ne, ashtu edhe për iranianët." / New York Times – Syri.net