Drogat sintetike dhe krimi digjital: Pse Azia Qendrore po shfaqet si një vijë e re e frontit?

Rritja e drogave sintetike dhe metodave digjitale të trafikimit po detyron një ndryshim në strategjitë globale kundër narkotikëve. Uzbekistani po përparon me iniciativa të reja për të përmirësuar bashkëpunimin ndërkufitar, mbikëqyrjen financiare dhe ndërgjegjësimin publik.

Më shumë se 300 milionë njerëz në mbarë botën përdorën drogë vitin e kaluar, sipas të dhënave të Raportit Botëror për Drogën të UNODC-së për vitin 2025, dhe rreth 600,000 vdesin çdo vit si pasojë e varësisë.

Shkalla e problemit po ndryshon, me substancat sintetike që përhapen më shpejt dhe arrijnë te përdoruesit më të rinj.

Ky kërcënim në zhvillim e sipër po bëhet gjithnjë e më i fragmentuar dhe më i vështirë për t’u gjurmuar, duke kaluar përtej rrugëve tradicionale të trafikimit në hapësira digjitale dhe sisteme financiare komplekse.

Çështja u diskutua në një forum ndërkombëtar mbi luftimin e kërcënimeve transnacionale të drogës ndaj shëndetit publik dhe sigurisë, duke bashkuar përfaqësues nga OKB-ja, BE-ja dhe partnerët rajonalë në Samarkand.

Kryetarja e Administratës Presidenciale të Uzbekistanit, Saida Mirziyoyeva, paralajmëroi se trafiku i drogës sot lidhet gjithnjë e më shumë me komunikimet e koduara, platformat online dhe flukset e paligjshme financiare.

Uzbekistani e ka përcaktuar luftën kundër trafikimit të drogës, si një përparësi kombëtare. Gjatë viteve të fundit, janë miratuar më shumë se 20 akte legjislative, së bashku me një strategji kombëtare të prezantuar në vitin 2024 që përqendrohet në parandalimin, koordinimin dhe zbatimin e ligjit.

Sipas shifrave zyrtare, vitin e kaluar u zbuluan mbi 15,000 krime të lidhura me drogën, me gati 3.5 ton narkotikë të sekuestruar, përfshirë substanca sintetike.

Autoritetet thonë se përfshirja në rritje e të rinjve është veçanërisht shqetësuese. Rreth një e treta e krimeve të lidhura me drogën, përfshijnë individë të moshës midis 15 dhe 30 vjeç.

Një rajon në tranzicion

Ekspertët thonë se natyra e tregtisë së drogës në Azinë Qendrore po ndryshon me shpejtësi.

“Rrugët e trafikimit të drogës në Azinë Qendrore kanë ndryshuar gjatë pesë viteve të fundit”, tha Bo Mathiasen, drejtor ekzekutiv në detyrë i Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Drogën dhe Krimin.

Ai vuri në dukje një rënie të ndjeshme të prodhimit të opiumit në Afganistan, e cila u zëvendësua nga një numër në rritje i laboratorëve të metamfetaminës.

«Të rinjtë nuk po gjejnë aq shumë opiate në treg, por më shumë këto droga të reja sintetike», shpjegoi ai.

Azia Qendrore po shërben gjithnjë e më shumë si një korridor tranziti dhe një treg konsumi në rritje. Vëllimet në rritje të tregtisë, të kombinuara me boshllëqet në koordinim midis vendeve, po krijojnë mundësi të reja për trafikantët.

Po bëhen përpjekje për të forcuar bashkëpunimin ndërkufitar, duke përfshirë njësi të përbashkëta operative dhe shkëmbim më të shpejtë të informacionit. Qëllimi është të përmirësohet zbulimi pa ndërprerë flukset legjitime tregtare.

Teknologjia që riformëson krimin

Nëse rrugët e trafikimit po evoluojnë, po ashtu evoluojnë edhe metodat e përdorura nga rrjetet kriminale.

«Rrjetet kriminale po përshtaten në mënyra të ndryshme», tha Stefano Berterame, sekretar në detyrë i Bordit Ndërkombëtar të Kontrollit të Narkotikëve.

Ai theksoi përdorimin në rritje të inteligjencës artificiale për të modifikuar formulat e barnave, duke lejuar që substancat e reja të anashkalojnë kontrollet ligjore. Në të njëjtën kohë, shitjet po lëvizin gjithnjë e më shumë në internet, shpesh të fshehura pas gjuhës së koduar dhe platformave digjitale.

Pagesat po ndryshojnë gjithashtu. Kriptomonedhat po zëvendësojnë kanalet tradicionale financiare, duke e bërë më të vështirë gjurmimin e transaksioneve.

Një tjetër sfidë e madhe është rritja e drogave sintetike shumë të fuqishme si fentanili. Sasi të vogla mund të transportohen përmes shërbimeve standarde postare, duke e bërë zbulimin e tyre dukshëm më të vështirë.

Agjencitë ligjzbatuese po përpiqen të reagojnë, duke përdorur teknologji të ngjashme. Mjetet e monitorimit të dizajnuara për të ndjekur shitjet e drogës në internet, kanë çuar tashmë në heqjen e mijëra faqeve të internetit.

Megjithatë, boshllëku mbetet.

«Organizatat kriminale janë gjithmonë një hap përpara», tha Berterame.

Përgjigja e Uzbekistanit: Koordinim dhe parandalim

Në përgjigje të kësaj, Uzbekistani po promovon, ndër të tjera, krijimin e një platforme digjitale të unifikuar të mundësuar nga inteligjenca artificiale, e projektuar për të lidhur bazat e të dhënave të zbatimit të ligjit në të gjitha vendet dhe për të mundësuar gjurmimin në kohë reale të rrugëve të trafikimit.

Iniciativa të tjera përqendrohen në ndërprerjet financiare, duke përfshirë standarde më të rrepta identifikimi për bursat e kriptovalutave, përmirësimin e ndarjes së të dhënave me juridiksionet jashtë vendit dhe mekanizmat për të bllokuar automatikisht fondet e dyshimta.

Autoritetet kanë propozuar gjithashtu një sistem të aftë për të identifikuar flukset financiare të paligjshme në nivel global, dhe për të sinjalizuar institucionet me risk të lartë.

Përtej zbatimit të ligjit, ka një fokus gjithnjë e në rritje në kujdesin shëndetësor dhe rehabilitimin. Planet përfshijnë zhvillimin e standardeve të përbashkëta të trajtimit për varësinë nga drogat sintetike dhe krijimin e një Shoqate të Narkologëve të Azisë Qendrore, e cila mund të ketë selinë në Samarkand.

Fokus në komunitete dhe të rinj

Krahas bashkëpunimit ndërkombëtar, parandalimi në nivel komuniteti mbetet një shtyllë qendrore.

Sipas zëvendëskryetares së parë të Komitetit të Familjes dhe Grave të Uzbekistanit, Umida Abdullaeva, fushatat ndërgjegjësuese që synojnë familjet, gratë dhe të rinjtë janë një pjesë kyçe e strategjisë kombëtare.

Strukturat lokale, duke përfshirë lagjet dhe grupet e shoqërisë civile, janë të përfshira në mënyrë aktive në punën e informimit, zbulimit të hershëm dhe parandalimit.

Qëllimi është të ndërtohet qëndrueshmëria, duke zvogëluar cenueshmërinë tek të rinjtë dhe duke kufizuar ndikimin social të përdorimit të drogës.

Ndërsa drogat sintetike vazhdojnë të riformësojnë modelet e trafikimit, sfida po bëhet gjithnjë e më globale.

Ajo që po shfaqet është një sistem më kompleks - një sistem që kombinon rrugët fizike, platformat digjitale dhe rrjetet financiare.

Për vendet në Azinë Qendrore, kjo krijon një sfidë të dyfishtë: adresimin e rreziqeve në rritje të brendshme, ndërkohë që mbeten një rajon kyç tranziti.

Zyrtarët thonë se pa bashkëpunim më të shpejtë dhe mjete më të zgjuara, hendeku midis rrjeteve kriminale dhe zbatimit të ligjit do të vazhdojë të zgjerohet./ Euronews.