Çmimi i martesës në Zvicër

Konservatorizmi social në këtë vend, që përndryshe shihet si shumë i barabartë, shfaqet edhe në penalizimet fiskale për çiftet ku të dy partnerët punojnë.

Nga Mercedes Ruehl/

Jo shumë kohë pasi u transferova në Zvicër vitin e kaluar, mora pjesë në dasmën e një miku. Por, siç më tha ai me zë të ulët atë ditë, ai në fakt nuk ishte martuar ligjërisht me partneren e tij, dhe as nuk kishte ndërmend ta bënte.

Kjo situatë pasqyron një paradoks tipik zviceran: “martesa të rreme” për arsye taksash.

Sistemi progresiv i taksimit të përbashkët në vend shpesh i vendoste çiftet e martuara në një kategori më të lartë taksimi sesa partnerët e pamartuar me të ardhura të ngjashme, një fenomen i njohur si “penaliteti i martesës”.

Kjo ndryshoi muajin e kaluar, kur qytetarët zviceranë votuan për të kaluar në taksim individual, pavarësisht statusit civil. Edhe pse mund të duket si një çështje teknike, kjo tregon shumë për një vend që në disa aspekte është më pak modern nga sa duket.

Para se të vija këtu, mendoja se mirëqenia dhe hapja ndërkombëtare e Zvicrës do të shoqëroheshin edhe me role më të barabarta gjinore. Por si nënë e martuar, kam parë një realitet më tradicional, jo në mënyrë të hapur, por në forma të heshtura dhe strukturore.

Jashtë qyteteve të mëdha si Zyrihu dhe Gjeneva, ekziston një pritshmëri e pashprehur që njëri prind (zakonisht gruaja) të reduktojë angazhimin në karrierë.

Zvicra u dha grave të drejtën e votës vetëm në vitin 1971. Edhe pse niveli i përgjithshëm i punësimit të grave është i lartë (80.4%), vendi ka një nga përqindjet më të ulëta të grave që punojnë me kohë të plotë. Vetëm 60% e grave punojnë me kohë të plotë, krahasuar me 78% në vendet e OECD. Për burrat, kjo shifër është mbi 90%.

Edhe sistemi shkollor duket sikur i përket një kohe tjetër. Fëmijët më të vegjël kthehen në shtëpi për drekë dhe më pas qëndrojnë në shtëpi ose shkojnë në qendra kujdesi.

Një e njohura ime, që punon në një bankë të madhe, më tregoi se i kishte kërkuar një fqinjeje të ushqente fëmijën e saj në ditët kur ajo punonte në zyrë, duke ofruar të njëjtën ndihmë në këmbim. Por fqinja refuzoi, duke thënë se dreka është kohë familjare, pasi burri i saj kthehet në shtëpi për të ngrënë. Kjo ndodhte vetëm 12 km larg Zyrihut.

Pas asaj “dasme pa martesë”, kontrollova edhe unë taksat e mia dhe kuptova se unë dhe burri im paguanim shumë më tepër si çift me dy të ardhura sesa do të paguanim nëse deklaroheshim veçmas.

Madje ka pasur raste të ashtuquajtura “divorce fiskale”, ku çifte të pasura ndahen para pensionit për të përfituar nga taksa më të ulëta.

Për këtë arsye, shumë gra që punojnë u gëzuan kur u miratua kalimi në taksim individual. Ndryshimi do të hyjë në fuqi në vitin 2032, për t’u dhënë kohë institucioneve të përshtaten. Qeveria vlerëson se kjo reformë mund të shtojë 60,000 persona në tregun e punës dhe të rrisë ekonominë me rreth 1%, edhe pse do të ulë të ardhurat nga taksat.

Sigurisht, ka edhe kundërshtime. Familjet me një të ardhur mund të paguajnë më shumë dhe sistemi mund të bëhet më kompleks. Gjithashtu, ekziston njëfarë dyshimi ndaj reformave që duken si të importuara nga jashtë.

Pyetja më interesante është pse një sistem i tillë ka zgjatur kaq gjatë në një vend që vlerëson barazinë dhe efikasitetin. Ndoshta sepse ai përputhet me zakonet sociale: një sistem që nuk inkurajon të ardhurat e dyta i përshtatet një shoqërie që ende mbështetet te modeli i një fituesi kryesor të të ardhurave.

Taksimi individual nuk do ta ndryshojë menjëherë jetën familjare në Zvicër, por do të heqë një padrejtësi që ka penalizuar shumë çifte që punojnë të dy.

Pak kohë pas votimit, miku im i “dasmës pa martesë” më shkroi: “Më në fund, mund të martohem me gruan time!” /FT – Syri.net