Absinti: Çfarë na mëson ndalimi i pijes aromatike franceze për fajësimin dhe turpërimin në ditët e sotme

Përzierja e fortë me ngjyrë jeshile smeraldi, e bërë nga pelini, anisi i gjelbër dhe kopra e ëmbël, e njohur si “Zana e Gjelbër”, dikur festohej nga shoqëria franceze, përfshirë artistë nga Baudelaire deri te Van Gogh. Në fillim të viteve 1900, Franca konsumonte më shumë absint se e gjithë bota së bashku. Megjithatë, brenda pak dekadash, ai u ndalua dhe u konsiderua “helm kombëtar”.

Çfarë ndodhi? Analiza jonë (e publikuar së fundmi në Organization Studies), bazuar në arkiva historike, gazeta, botime mjekësore dhe materiale propagandistike nga vitet 1870–1915, tregon një proces sistematik fajësimi që zhvillohet në tre cikle në rritje.

Si u bë absinti armiku publik i Francës

Procesi filloi me shqetësime reale shoqërore për pijen, në një kohë kur kishte nivele alarmante të alkoolizmit, humbje ushtarake kundër Prusisë dhe frikë për rënien e kombit.

Shkencëtarët, megjithëse studimet e tyre nuk ishin përfundimtare, krijuan termin “absintizëm” si një sëmundje më vete, duke pretenduar se absinti shkaktonte simptoma të veçanta, përfshirë epilepsi dhe çmenduri.

Këtu situata bëhet interesante. Përballë rritjes së ndjenjës kundër alkoolit, prodhuesit e pijeve të ngjashme, aperitivë me përbërës pothuajse të njëjtë, si anis, pastis dhe anisette, u distancuan qëllimisht nga absinti.

Posterat reklamues të viteve 1880 e vendosnin hapur përballë “tonikët e shëndetshëm” me absintin “vdekjeprurës”, duke treguar vdekjen që qëndronte pas konsumuesve të absintit, ndërsa gra të bukura shoqëronin ata që zgjidhnin produktet konkurruese. Prodhuesit e verës iu bashkuan sulmit për arsye ekonomike. Pas një sëmundjeje shkatërruese të hardhive, filoksera, që kishte shkatërruar vreshtat franceze, ata kishin nevojë të rifitonin tregun. Duke e paraqitur luftën e tyre si patriotike, vera si trashëgimi franceze kundër absintit si helm i huaj, ata u lidhën me lëvizjet kundër alkoolit dhe politikanët.

Në fund, edhe vetë prodhuesit e absintit u kthyen kundër njëri-tjetrit. Prodhuesit nga Pontarlier, rajoni tradicional i prodhimit, sulmuan “absintin e keq” nga Parisi, duke shpresuar të shpëtonin veten duke sakrifikuar të tjerët. Ky përçarje e brendshme vulosi fatin e absintit. Kur shpërtheu Lufta e Parë Botërore, ndalimi erdhi shpejt dhe u paraqit si një fitore për qytetërimin francez.

Studimi ynë identifikon një model të përsëritur. Së pari lindin ankthe reale shoqërore për shëndetin, identitetin kombëtar dhe sigurinë publike. Pastaj gjendet një objektiv i përshtatshëm, mjaftueshëm i ngjashëm me aktorët “e pranueshëm” për të mbajtur fajin e tyre, por edhe mjaftueshëm i ndryshëm për t’u përjashtuar.

Me rëndësi, “viktimat” e mundshme përpiqen të ripozicionohen, duke iu bashkuar akuzuesve për të shpëtuar nga fajësimi. Kjo krijon një përshkallëzim të vazhdueshëm, ndërsa grupi i shënjestruar zvogëlohet dhe sulmet shtohen. Ne e quajmë këtë model “struktura mundësish të stigmatizimit”, kushte që hapin rrugë për goditje të mëtejshme. Humbja ushtarake e Francës, sëmundja e vreshtave dhe më pas lufta e lehtësuan këtë proces.

Njohja e fajësimit në ditët e sotme

Edhe pse ndalimi i absintit në Francë në vitin 1915 duket një ngjarje e largët historike, këto dinamika vazhdojnë të jenë shqetësuese edhe sot. Fajësimi është një mekanizëm i fuqishëm shoqëror. Ai shpesh e kthen pasigurinë, frikën ose konfliktin politik në akuza ndaj individëve ose grupeve, bazuar në histori të dobëta, të përzgjedhura ose thjesht të rreme, që përsëriten si të vërteta.

Mbi të gjitha, efektiviteti i këtij mekanizmi qëndron në faktin se provat shpesh nuk kanë shumë rëndësi për të drejtuar gishtin, për të krijuar panik moral dhe për të shkaktuar dëme shoqërore.

Pandemia e Covid-19 dha një shembull të qartë bashkëkohor. Frika nga infektimi çoi, në shumë raste, në sulme verbale ose fizike ndaj personave me origjinë aziatike, të cilët disa i konsideronin si përhapës të virusit. Thashethemet, frika dhe besimet e gabuara për përhapjen e virusit ushqyen diskriminimin ndaj pacientëve dhe grupeve të margjinalizuara, më shumë nga ankthi dhe keqinformimi sesa nga provat.

E rëndësishme është se kjo stigmatizim nuk u korrigjua as kur shkenca dhe autoritetet sqaruan mënyrën reale të përhapjes së virusit. Personat me origjinë aziatike vazhduan të përballeshin me armiqësi edhe pasi u arrit një konsensus shkencor. Rasti i absintit tregon të njëjtin model: pasi identifikohet një “fajtor”, dinamika e krijuar ndikon në mënyrën si interpretohen provat, në vend që të korrigjohet prej tyre.

Zemërim i pabazë ndaj rrjeteve sociale?

Një rast që po zhvillohet sot është debati mbi rrjetet sociale dhe shëndetin mendor të të rinjve.

Shkalla e ankthit, depresionit dhe vetëdëmtimit tek adoleshentët është rritur ndjeshëm në shumë vende perëndimore që nga rreth viti 2012.

Pyetja është: çfarë e shkaktoi këtë? Një përgjigje e dukshme është: rrjetet sociale. Ndër prindërit që shqetësohen për shëndetin mendor të adoleshentëve, 44% thonë se rrjetet sociale kanë ndikimin më negativ. Autoritetet shëndetësore në SHBA kanë paralajmëruar për rreziqet e mundshme dhe ligjvënësit kanë nxituar të propozojnë ndalime dhe kufizime. Libri bestseller i Jonathan Haidt, The Anxious Generation, është bërë një lloj manifesti për këtë ide, duke argumentuar se përdorimi i smartfonëve ka shkaktuar një epidemi të sëmundjeve mendore.

Megjithatë, tabloja shkencore është shumë më e paqartë sesa duket nga opinioni publik.

Studimet tregojnë se përdorimi i rrjeteve sociale lidhet me nivele më të larta depresioni, ankthi dhe sjellje vetëvrasëse te të rinjtë, por efektet shpesh janë të moderuara dhe shkencëtarët ende debatojnë se sa nga kriza e shëndetit mendor mund t’i atribuohet drejtpërdrejt rrjeteve sociale.

Kjo nuk do të thotë se rrjetet sociale janë të padëmshme. Ka shqetësime reale për algoritmet, prishjen e gjumit dhe ndjeshmërinë e të rinjve. Por nxitimi për të gjetur fajtorë mund të ketë ecur më shpejt se provat. Ajo që e bën këtë rast interesant është hendeku mes bindjes dhe provës. Ideja se rrjetet sociale po shkatërrojnë një brez është bërë pothuajse si një e vërtetë e vetëkuptueshme, e përsëritur aq shpesh sa vënia në dyshim duket e gabuar.

Fajësimi i rrjeteve sociale na lejon të shmangim pyetje më të vështira për pasigurinë ekonomike, presionin në arsim, dobësimin e komuniteteve dhe dështimet e sistemeve të shëndetit mendor.

Fajësimi si “arsye e zakonshme”?

Modeli është i njohur: ankth real, një objektiv i lehtë, aktorë që distancohen nga më të kritikuarit dhe politikanë që kërkojnë zgjidhje të dukshme.

Kjo nuk do të thotë se duhet të injorojmë shqetësimet për ndikimin e teknologjisë tek të rinjtë. Por do të thotë se duhet të jemi të kujdesshëm ndaj sigurisë sonë të tepruar dhe impulseve për të fajësuar.

Kur një shoqëri është në ankth dhe kërkon shpjegime, objektivi më i dukshëm zakonisht bëhet edhe më i sulmuari, pavarësisht nëse e meriton apo jo.

Dëshira për të gjetur fajtorë të qartë për probleme komplekse është thellësisht njerëzore. Por rasti i absintit dhe shembujt e sotëm na kujtojnë se bindja për fajtorin shpesh pasqyron dinamika shoqërore, jo analiza të kujdesshme të provave.

Në një botë plot ankth për shëndetin, emigracionin, identitetin dhe pabarazinë, kujdesi është më i nevojshëm se kurrë.

Fati i “Zanës së Gjelbër” na kujton se fajësimi duket i drejtë në moment. Një shekull më vonë, absinti është sërish i ligjshëm në Francë dhe rreziqet e tij janë kryesisht mite.

Çfarë do të mendojmë në të ardhmen për “fajtorët” e lehtë të sotëm? /Phys – Syri.net