Çfarë është koncepti suedez i döstädning-ut, ose pastrimi para vdekjes?

Piktorja suedeze Margareta Magnusson vdiq me 12 mars në moshën 92-vjeçare. Ajo u bë e famshme në vitin 2017 pasi krijoi konceptin e zgjuar dhe humoristik të döstädning-ut në një libër të njohur në anglisht si The Gentle Art of Swedish Death Cleaning. Libri u përkthye shpejt në një numër të madh gjuhësh, duke e përhapur ndërkombëtarisht idenë e pastrimit para vdekjes.

Pastrimi para vdekjes është një praktikë rregullimi dhe thjeshtimi, ku njeriu shqyrton gjithçka që zotëron dhe heq dorë nga sendet e panevojshme, në mënyrë që, kur të vdesë, procesi i sistemimit të gjërave personale të jetë më i lehtë për të dashurit e tij.

Në vitin kur libri u botua, koncepti u përfshi edhe në listën vjetore të fjalëve të reja të Këshillit Suedez të Gjuhës. Këto lista përmbajnë shprehje të reja që, sipas këshillit, tregojnë “diçka për shoqërinë e sotme dhe vitin që ka kaluar”. Kjo padyshim vlen edhe për pastrimin para vdekjes.

Megjithëse döstädning u bë shpejt pjesë e gjuhës së përditshme suedeze, zakoni për të rregulluar sendet para vdekjes nuk ishte krejtësisht i ri. Megjithatë, nuk është rastësi që koncepti u shfaq pikërisht në këtë periudhë dhe jo, për shembull, në vitet 1950, kur shtëpitë e zakonshme nuk ishin ende kaq të mbushura me sende. Nevoja në rritje për këtë praktikë lidhet me jetën në një shoqëri konsumi dhe me shtimin e vazhdueshëm të gjërave që zotërojmë.

Në kohët e mëparshme, rëndësia e rregullimit të punëve para vdekjes lidhej më shumë me marrëdhëniet: me Zotin, të afërmit, miqtë, armiqtë, fqinjët dhe të tjerë. Në kontekstin e krishterë, ky ritual i fundit njihet si “dorëzimi i të vdekshmit”, ose ritet e shtratit të vdekjes.

Në vitin 1734, hartimi i inventarit të pasurisë, ose bouppteckning (një listë e plotë e pasurive, pronave dhe borxheve të një personi në momentin e vdekjes), u bë i detyrueshëm me ligj në Suedi. Edhe pse ligji nuk u zbatua rreptësisht në dekadat e para, inventarët që ekzistojnë nga ajo kohë janë shumë interesantë.

Këta inventarë të hershëm u përkasin njerëzve të ndryshëm, nga fisnikë të pasur deri te vejusha me pak mundësi financiare, që zotëronin vetëm disa rroba dhe pak enë kuzhine. Shumë nga sendet prodhoheshin në shtëpi dhe ato pak gjëra që bliheshin kishin vlerë të madhe. Në një shoqëri të tillë nuk kishte nevojë për pastrim para vdekjes në kuptimin e zbrazjes së shtëpisë. Përkundrazi, sendet kalonin nga një brez te tjetri ose shiteshin në ankande lokale të frekuentuara.

Pastrimi para vdekjes është një mënyrë për të krijuar rregull dhe pastërti, të cilat shpesh kanë qenë të lidhura me ide morale. Në këtë aspekt, roli i kësaj praktike sot dhe në të kaluarën ka diçka të përbashkët.

Në të dy rastet, reputacioni i një personi pas vdekjes është në lojë, dhe lënia pas e një shtëpie të çrregullt ose e çështjeve personale të pazgjidhura u tregon të gjallëve një histori të padëshiruar për të ndjerin. Histori të ndryshme mund të krijohen duke hequr dorë nga sendet ose duke i lënë ato në gjendje të mirë për t’u trashëguar. Mënyra se si duket pastrimi para vdekjes varet nga koha dhe kultura.

Në kujtimet e mbledhura nga Arkivat e Jetës Popullore në Universitetin e Lundit, që lidhen me dekadat rreth vitit 1900, njerëzit theksonin rëndësinë e dollapëve dhe bufeve të mbushura mirë si pjesë e një inventari mbresëlënës pasurie. Ky bollëk synonte gjithashtu të ngjallte admirim tek vizitorët e ankandeve lokale. Në atë kohë ishte e rëndësishme të tregoje aftësi të mira në menaxhimin e shtëpisë duke shfaqur sa më shumë pasuri. Duke lexuar The Gentle Art of Swedish Death Cleaning, duke biseduar me njerëz që praktikojnë këtë metodë dhe përmes punës sime në përgjithësi, kam parë se sot i njëjti efekt arrihet duke lënë pas sa më pak sende.

Ky ndryshim në preferencat kulturore pasqyron natyrshëm ndryshimet në kushtet materiale. Në shoqëritë ku mallrat janë relativisht të lehta për t’u siguruar, si për nga kostoja ashtu edhe për nga disponueshmëria, të gjithë kemi shumë më tepër gjëra. Për këtë arsye, pastrimi para vdekjes është bërë një vepër e mirë. Mosngarkimi i të afërmve me detyrën e sistemimit të sendeve të padëshiruara është kthyer në një akt dashurie dhe kujdesi. Megjithatë, vlen të theksohet se ideja e pastrimit para vdekjes është një ideal që jo të gjithë mund ta arrijnë. Shumë njerëz ende e kanë të vështirë të ndahen nga sendet e tyre.

Magjepsja ndërkombëtare ndaj artit suedez të pastrimit para vdekjes nxit reflektim mbi fantazitë e përhapura për rajonin nordik. Paraqitjet mediatike të Skandinavisë shpesh theksojnë minimalizmin dhe përmbajtjen emocionale. Ky këndvështrim mund të kontribuojë në popullaritetin global të döstädning-ut, por rrezikon të fshehë logjikën më komplekse dhe të rrënjosur kulturalisht që qëndron pas kësaj praktike.

Në jetën e përditshme suedeze, pastrimi para vdekjes është më pak një kuriozitet kulturor ekzotik dhe më shumë një mënyrë kuptimplotë për të balancuar bollëkun material, përgjegjësitë familjare dhe reflektimin mbi ekzistencën. /RNZ – Syri.net