Planet për pasqyra satelitore mund të prishin gjumin dhe ekosistemet në mbarë botën

Propozimet për të vendosur pasqyra reflektuese dhe deri në 1 milion satelitë të tjerë në orbitën e ulët të Tokës mund të kenë pasoja të gjera për shëndetin e njeriut dhe ekosistemet, paralajmërojnë studiuesit e gjumit.

Presidentët e katër shoqatave ndërkombëtare shkencore, që përfaqësojnë rreth 2,500 studiues nga mbi 30 vende, i kanë dërguar letra Komisionit Federal të Komunikimeve në SHBA (FCC), duke ngritur shqetësime për planet e kompanisë Reflect Orbital dhe aplikimet e SpaceX.

Rregullatori po shqyrton planet e start-up-it Reflect Orbital për të ndriçuar pjesë të Tokës gjatë natës duke përdorur satelitë reflektues, si dhe aplikimet e SpaceX që mund të rrisin ndjeshëm numrin e satelitëve në orbitën e ulët të Tokës.

“Shkalla e propozuar e vendosjes orbitale do të përfaqësonte një ndryshim të rëndësishëm të mjedisit natyral të dritës së natës në shkallë planetare”, thanë presidentët e Shoqatës Evropiane të Ritmeve Biologjike (EBRS), Shoqatës për Kërkime mbi Ritmet Biologjike, Shoqatës Japoneze për Kronobiologji dhe Shoqatës Kanadeze për Kronobiologji.

Ata thanë se ndryshimi i ciklit dritë-errësirë mund të prishë orët biologjike që rregullojnë gjumin dhe sekretimin e hormoneve tek njerëzit dhe kafshët, migrimin e specieve të natës, ciklet sezonale të bimëve dhe ritmet e fitoplanktonit detar që mbajnë zinxhirët ushqimorë të oqeanit.

Shkencëtarët u bënë thirrje rregullatorëve të kryejnë një rishikim të plotë mjedisor dhe të vendosin kufizime për reflektimin e satelitëve dhe ndriçimin e qiellit të natës. Prof. Charalambos Kyriacou, gjenetist në Universitetin e Leicester dhe president i EBRS, tha: “Ne po themi, ju lutemi mendoni para se ta bëni këtë, sepse mund të ketë pasoja globale për gjëra si siguria ushqimore. Bimëve u duhet nata. Nuk mund thjeshtë ta hiqni”.

Reflect Orbital shpreson të përdorë satelitë të pajisur me pasqyra të mëdha reflektuese për të ridrejtuar dritën e diellit mbi zona rreth 5–6 km të gjera, me ndriçim të rregullueshëm “nga drita e hënës deri në mesditë”. Kompania thotë se sistemi mund të zgjasë prodhimin e energjisë diellore në mbrëmje dhe të ofrojë ndriçim për projekte ndërtimi, reagim ndaj katastrofave dhe bujqësi, me ndriçim të shpërndarë vetëm në vendndodhje të miratuara nga autoritetet lokale.

Planet e SpaceX dhe pasojat për qiellin e natës

Ndërkohë, SpaceX ka propozuar nisjen e deri në 1 milion satelitëve për të krijuar një rrjet gjigant kompjuterik të fuqizuar nga dielli në orbitë, i dizajnuar për të përpunuar ngarkesa të inteligjencës artificiale. Kompania thotë se sistemi mund të ulë kërkesat për energji dhe ftohje të qendrave të të dhënave në Tokë.

Ruskin Hartley, drejtor ekzekutiv i DarkSky International, një organizatë jofitimprurëse e fokusuar në mbrojtjen e qiellit natyral të natës, i cili gjithashtu i ka shkruar FCC-së, tha: “Ndërsa ide si pasqyra në satelitë që dërgojnë ‘dritë dielli sipas kërkesës’ në Tokë ose mega-konstelacione me deri në 1 milion satelitë për qendra të dhënash të AI mund të tingëllojnë si fantashkencë, këto propozime janë shumë reale”.

“Studimet shkencore kanë treguar tashmë se numri ekzistues i satelitëve në orbitë ka rritur ndriçimin difuz të qiellit të natës, ose ‘sky glow’, me rreth 10%”, shtoi ai.

Efektet e satelitëve natën 

Satelitët ndikojnë në qiellin e natës në dy mënyra kryesore, tha Dr. Miroslav Kocifaj nga Akademia e Shkencave e Sllovakisë në Bratislavë. Satelitët individualë mund të lënë gjurmë në imazhet e teleskopëve, ndërsa drita e diellit e reflektuar nga satelitët dhe mbeturinat ndriçon qiellin.

Modelimi i tij sugjeron se këto objekte tashmë shtojnë mes 3 dhe 8 mikrokandela për metër katror në ndriçimin e qiellit të natës. Deri në vitin 2035, ai parashikon se kjo mund të rritet në 5 deri 19 mikrokandela, duke iu afruar pragut që astronomët kanë vendosur për ruajtjen e qiellit natyralisht të errët.

Edhe pse ky ndriçim shtesë mbetet shumë më poshtë se ai i dritës së hënës, Kocifaj tha: “Fenomeni është real, është global dhe nuk mund të shmanget duke u zhvendosur në një vend më të largët, dhe do të rritet ndjeshëm gjatë dekadës së ardhshme nëse trendet aktuale të nisjes së satelitëve dhe gjenerimit të mbeturinave vazhdojnë”.

Ndikimet biologjike 

Prof. Tami Martino, nga Universiteti i Guelph dhe presidente e Shoqatës Kanadeze për Kronobiologji, theksoi: “Pyetja e vërtetë nuk është ndriçimi krahasuar me dritën e hënës, por nëse sistemet biologjike mund ta zbulojnë ndryshimin. Sistemet cirkadiane janë të ndjeshme ndaj niveleve të dritës shumë më poshtë se ato që njerëzit zakonisht i perceptojnë si të ndritshme. Nëse qielli i natës bëhet përgjithmonë më i ndritshëm, pasojat mund të përhapen nëpër ekosisteme në mënyra që ende nuk i kuptojmë plotësisht”.

Paralajmërimet e shoqatave të gjumit 

Një letër e veçantë nga presidentët e World Sleep Society, European Sleep Research Society, Sleep Health Foundation, Australian Sleep Association dhe Australasian Chronobiology Society theksonte se prishja e ritmeve cirkadiane nuk është thjesht bezdi; është një mekanizëm fiziologjik që shkakton pasoja të mëdha negative për shëndetin.

“Ne nuk jemi kundër inovacionit hapësinor”, thuhej në letër, duke shtuar se ndryshimi i qiellit të natës duhet të trajtohet me të njëjtën seriozitet si ndryshimet e tjera mjedisore në shkallë planetare, si ndryshimet klimatike dhe acidifikimi i oqeaneve.

“Alternimi i dritës dhe errësirës nuk është një kusht i parëndësishëm në sfond. Ai është një nga parimet më të vjetra organizuese të jetës në Tokë.”

Hartley tha se me rritjen e numrit të satelitëve, objektet artificiale që lëvizin me shpejtësi mund të bëhen tipari dominues i qiellit të natës.

“Mund të ketë kohë dhe vende ku satelitët tejkalojnë numrin e yjeve të dukshëm”, tha ai.

Shumë zogj dhe disa insekte orientohen duke përdorur yjet, dhe përvoja njerëzore e qiellit të natës mund të ndryshojë thellësisht.

Planet e Reflect Orbital do të sillnin një formë të re ndotjeje të dritës me pasoja kryesisht të pa studiuara, përfshirë rreziqe të mundshme për sigurinë publike, tha Hartley./ The Guardian