Dy avionë luftarakë USA rrëzohen në Iran - Misioni i vështirë i kërkim shpëtimit për pilotin e humbur

Nga  Tara Copp e Alex Horton - Washington Post

Dy avionë ushtarakë amerikanë u rrëzuan të premten në incidente të ndara, ndërsa kryenin operacione luftarake kundër Iranit, duke nxitur një operacion intensiv kërkim-shpëtimi që vijon ende për një anëtar të ekuipazhit të zhdukur, thanë zyrtarë amerikanë.

Avioni luftarak F-15E dhe avioni sulmues A-10 u goditën nga kundërshtari bwjnw tw ditur  zyrtarët.

Njëri nga dy anëtarët e ekuipazhit në bordin e F-15, i cili u rrëzua brenda territorit iranian, u shpëtua, por gjendja e tij nuk ishte menjëherë e qartë. Piloti i A-10 arriti ta drejtonte avionin e dëmtuar drejt hapësirës ajrore të Kuvajtit përpara se të hidhej me katapultim dhe më pas u shpëtua.

Dy helikopterë amerikanë të kërkim-shpëtimit u goditën gjithashtu nga zjarri iranian, duke plagosur personelin në bord, megjithatë të dy mjetet ajrore u kthyen në mënyrë të sigurt në bazë.

Zhvillimet, të konfirmuara nga tre zyrtarë amerikanë që folën në kushte anonimiteti për shkak të natyrës së ndjeshme të situatës, hedhin dyshime mbi deklaratat e mëparshme të administratës së Donald Trump se forcat amerikane kishin arritur epërsi ajrore mbi Iranin. Ato gjithashtu ngrenë pikëpyetje mbi kapacitetet e mbetura të arsenalit iranian pas një muaji goditjesh të synuara ndaj objekteve ushtarake.

Zëdhënësit e Pentagonit nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.

Operacioni për gjetjen dhe shpëtimin e anëtarit të zhdukur të ekuipazhit të F-15 përbën një nga momentet më të rrezikshme deri tani për trupat amerikane në këtë konflikt, duke  ekspozuar si pilotin e zhdukur ashtu edhe ekipet e shpëtimit ndaj rrezikut të drejtpërdrejtë. Ky është rasti i parë i njohur që nga fillimi i konfliktit kur një avion amerikan me ekuipazh rrëzohet brenda territorit armik.

Foto: Avioni F-15

Ngjarjet e së premtes përbëjnë një sfidë të mundshme politike për presidentin Donald Trump, i cili po përballet me kritika të forta ndaj luftës me Iranin, përfshirë edhe nga disa mbështetës të tij. Gjatë një fjalimi këtë javë, ai mbrojti vendimin për nisjen e konfliktit, duke deklaruar se operacioni “po i afrohet përfundimit”, megjithëse mbetet e paqartë se si zhvillimet e fundit ndikojnë në këtë afat.

Televizioni iranian transmetoi një deklaratë nga tregtarë lokalë në Iranin perëndimor që ofronin shpërblim për gjetjen e anëtarëve të ekuipazhit të rrëzuar. Një transmetim tjetër u bëri thirrje banorëve të “shënjestrojnë” çdo amerikan që do të gjenin. Ndërkohë, transmetuesi shtetëror IRIB njoftoi në rrjetet sociale se “shumë persona” kishin shkuar në vendin e rrëzimit dhe se ushtria iraniane kishte bërë thirrje që pilotit të mos i bëhej asnjë keqtrajtim.

Donald Trump ka folur pak publikisht për situatën. Në një deklaratë të shkurtër për NBC News, ai hodhi poshtë idenë se zhvillimet mund të pengojnë përpjekjet për negociata për përfundimin e konfliktit. I pyetur nga media britanike The Independent se çfarë do të ndodhte nëse piloti i zhdukur do të kapej ose lëndohej, ai u përgjigj: “Shpresojmë që kjo të mos ndodhë”, pa dhënë më shumë detaje.

Operacionet e kërkim-shpëtimit në kushte lufte konsiderohen ndër misionet më të rrezikshme të ushtrisë amerikane. Ekipet janë në gatishmëri të vazhdueshme dhe futen në një situatë kaotike dhe në zhvillim të shpejtë. Edhe pse mbështeten nga forca të armatosura, helikopterët dhe avionët e përdorur në këto misione janë të cenueshëm ndaj sulmit armik për shkak se fluturojnë në lartësi të ulëta.

“Është një mision me rrezik të lartë,” tha James Slife, ish-komandant i Komandës së Operacioneve Speciale të Forcave Ajrore të SHBA. “Sa më gjatë të qëndrojë dikush në tokë, aq më pak mundësi ka për ta shpëtuar në mënyrë të sigurt.”

Ekipet nisen menjëherë, shpesh me informacion të paplotë, për shkak të rrezikut që u kanoset pilotëve të rrëzuar dhe mundësisë që ata të kapen dhe të përdoren për propagandë nga kundërshtarët.

“Në përveç detyrimit moral për të bërë çdo përpjekje për të shpëtuar personelin tonë, duhet gjithashtu t’i mohosh kundërshtarit mundësinë për ta përdorur një ushtarë të kapur për propagandë,” shtoi James Slife.

Një video e verifikuar tregon një avion furnizues C-130 duke fluturuar në lartësi të ulët mbi Iran, rreth 145 kilometra nga kufiri me Irakun. Avioni furnizonte me karburant dy helikopterë HH-60G të specializuar për misione kërkim-shpëtimi në luftë, tha Mark Cancian.

“Fakti që po fluturojnë kaq ulët dhe ngadalë tregon gatishmërinë për të marrë rreziqe të mëdha,” u shpreh Mark Cancian.

Incidenti i së premtes bie ndesh me pretendimet e shpeshta të Donald Trump se avionët amerikanë “po qarkullojnë” mbi qiellin e Iranit pa asnjë pengesë. Në fjalimin e tij të së mërkurës në mbrëmje, presidenti deklaroi: “Ata nuk kanë asnjë sistem kundërajror. Radarët e tyre janë shkatërruar 100%. Ne jemi të pandalshëm si forcë ushtarake.”

Foto: Avion F-10  

Ekspertët thanë se retorika e fortë e Trump për arritjet ushtarake të SHBA-së krijon një pasqyrë të rreme mbi kërcënimin që paraqet Teherani për avionët amerikanë.

“Nga pikëpamja ushtarake, ideja që kapacitetet kundërajrore të Iranit janë eliminuar nuk kishte kuptim,” u shpreh Kelly Grieco, studiuese në qendrën kërkimore Stimson në Uashington.

“Jam e sigurt që janë shkaktuar dëme të mëdha ndaj radarëve, raketave me rreze të gjatë dhe sistemeve fikse tokë-ajër, por diçka si një MANPAD që mund të qëllohet nga supi është shumë e vështirë të zbulohet,” shtoi ajo, duke iu referuar sistemeve portative të mbrojtjes ajrore. “Siç pamë sot, nëse fluturon mjaftueshëm ulët, artileria kundërajrore ose MANPAD-et përbëjnë një kërcënim të konsiderueshëm.”

Donald Trump ka pretenduar gjithashtu se rezervat e raketave dhe lëshuesit e Iranit janë shkatërruar, megjithëse sulmet me raketa dhe dronë vazhdojnë — ndonëse në një shkallë më të ulët se në fillim të luftës — ndaj bazave amerikane dhe aleatëve në rajon.

Të enjten, vetëm disa orë pasi deklaroi se lufta “po i afrohet përfundimit”, avionët amerikanë shkatërruan një urë të rëndësishme pranë Teheranit. Trump shkroi në rrjetet sociale se “ushtria jonë… ende nuk ka filluar të shkatërrojë atë që ka mbetur” dhe premtoi goditje edhe ndaj centraleve elektrike. Më vonë gjatë ditës, trupa e Gardës Revolucionare Islamike njoftoi se një “numër i madh” raketash balistike dhe lundruese, si dhe “dronë vetëvrasës”, ishin lëshuar ndaj bazave amerikane në Emiratet e Bashkuara Arabe.

Deri më tani, 13 ushtarakë amerikanë kanë humbur jetën si pasojë e operacionit “Epic Fury”, emri i dhënë nga administrata e Donald Trump për luftën kundër Iranit. Shtatë prej tyre u vranë nga zjarri armik, ndërsa gjashtë humbën jetën në një rrëzim avioni në Irak. Gati 370 të tjerë janë plagosur gjatë konfliktit, sipas të dhënave zyrtare.

Incidenti i së premtes shënon humbjen e katërt të një avioni F-15 që nga fillimi i luftës me Iranin. Në fillim të marsit, personeli kuvajtian rrëzoi gabimisht tre avionë të tillë; të gjashtë anëtarët e ekuipazhit u hodhën me katapultim dhe u shpëtuan pa dëmtime. Ky është gjithashtu rasti i parë i njohur i humbjes së një avioni A-10 gjatë këtij konflikti.