Paralajmërimi i Stubb: Lufta ndaj Iranit kërcënon një recesion global!

Presidenti i Finlandës, Alexander Stubb, thotë se beson që miqtë e tij mund të përballojnë atë që ai e quan "dashuri e ashpër". 

Pra, një nga optimistët e mëdhenj të Evropës nuk e fsheh vlerësimin e tij jashtëzakonisht të zymtë se ku po e çon botën presidenca e ish-partnerit të tij në golf, Donald Trump. 

Lufta e Iranit, tha ai në një intervistë ekskluzive, rrezikon të shkaktojë një “recesion global të vetëshkaktuar”, që mund të ketë pasoja më të rënda për ekonominë sesa pandemia e koronavirusit. Dhe me bisedimet e paqes në Ukrainë që duken të bllokuara për një kohë të pacaktuar, konfliktet tani po shpërthejnë në Evropë dhe Lindjen e Mesme. 

Stubb thjesht nuk dëshiron ta quajë atë Luftën e Tretë Botërore — “ende”. 

Si udhëheqësi i BE-së me raportin ndoshta më të mirë personal me Trumpin dhe një autoritet në çështjet ndërkombëtare, presidenti finlandez është një zë me ndikim në një kohë krizash të shumëfishta. 

Duke folur për POLITICO nga apartamenti i tij modern presidencial në Helsinki, Stubb tha se një ekspert të cilit i beson, e kishte paralajmëruar se ndikimi ekonomik i luftës në Iran "mund të jetë më i keq se Covid". Bota, argumentoi ai, duhet të dëgjojë. 

«Mendoj se tani jemi në një situatë ku ky mund të jetë një recesion global i vetëshkaktuar», tha Stubb. «Kjo të tregon se çfarë ndodh kur vepron jashtë kornizës së rregullave dhe normave ndërkombëtare». 

Një gjë që konflikti në Lindjen e Mesme e ka treguar tashmë është se sa të ndërlidhura janë vendet dhe zinxhirët e furnizimit me tregjet e energjisë dhe gjeopolitikën. “Çdo gjë është e lidhur me gjithçka: Çmimi i naftës me çmimin e gazit, me çmimin e ushqimeve, me çmimin e plehrave, me çmimin e produkteve farmaceutike, lista vazhdon.” 

Kjo është arsyeja pse, sipas mendimit të Stubb, qasja “transaksionale” e administratës Trump ndaj politikës së jashtme “Amerika e Para” nuk do të funksionojë. 

 “Diplomacia rrallë është një transaksion”, tha ai. “Dua të them, interesi mund të jetë transaksional, por edhe atëherë, duhet të gjesh interes të ndërsjellë. Dhe ajo që po shohim tani është rënia e institucioneve ose rregullave ndërkombëtare pikërisht në një kohë të historisë kur kemi nevojë për to më shumë se kurrë - qoftë për zgjidhjen e konflikteve, zgjidhjen e ndryshimeve klimatike, zgjidhjen e çështjeve etike të lidhura me inteligjencën artificiale apo bioteknologjinë, zgjidhjen e zhvillimit.”

Dhe, shtoi ai: “Disa njerëz po krijojnë këtë iluzion se mund të jetosh në një botë me kufij kombëtarë dhe se ne nuk jemi të ndërvarur, dhe mendoj se asgjë nuk është më larg së vërtetës, siç mund ta shohim në Ngushticën e Hormuzit tani. Ne të gjithë jemi të prekur, nëse askund tjetër, të paktën në pompën e benzinës.” 

Duke folur, por jo duke shkëmbyer mesazhe në WhatsApp

Stubb ka një pretendim më të mirë se shumica e udhëheqësve evropianë për të ditur se çfarë mund të bëjë Trump më pas. Ai parashikoi saktë vjeshtën e kaluar se Trump do ta godiste Presidentin e Rusisë Vladimir Putin me një "shkop të madh", ndërsa shumë ishin skeptikë. Sanksione të ashpra të SHBA-së mbi eksportet e naftës ruse pasuan disa javë më vonë. 

Por tani Trump i ka lehtësuar këto sanksione për të zbutur ndikimin e luftës ndaj Iranit në çmimet e karburantit - duke i hedhur një litar shpëtimi ekonomisë së Rusisë që po rëndohet për shkak të pushtimit të vazhdueshëm të Ukrainës nga vendi. 

A shqetësohet Stubb se Trump po humbet interesin dhe mund të heqë dorë nga premtimi i tij për t'i dhënë fund luftës në Ukrainë? 

«Dua të them, shpresoj që jo. Ai është shumë i preokupuar me Iranin tani», tha Stubb. «Për arsye të kuptueshme, lufta në Iran po i merr shumë oksigjen asaj që po ndodh në Ukrainë. Sipas mendimit tim, duket sikur bisedimet e paqes tani janë pezulluar». Pas tre raundeve negociatash që përfshijnë zyrtarë nga Uashingtoni, Kievi dhe Moska, asnjë nuk është planifikuar në të ardhmen e afërt. «Kjo mund të jetë për shkak të Iranit, ose mund të jetë për shkak se ata kanë arritur në fund të rrugës».

A duhet të bashkohen aleatët evropianë për të ndihmuar Trumpin në Gjirin Persik, siç ai ka kërkuar? Në atë që nuk ka gjasa të jetë një aksident, Stubb i bën jehonë vlerësimit të drejtpërdrejtë të vetë Trumpit, se Ukraina nuk është problemi i Amerikës. 

«Kjo mund të tingëllojë pak e ashpër, por Irani nuk është lufta ime», tha Stubb. «Ukraina është lufta ime». 

Megjithatë, në një farë mase, të dy konfliktet janë tashmë të lidhura - thuhet se Rusia po e ndihmon Iranin të identifikojë objektivat amerikane për t'i goditur, ndërsa qëllon Ukrainën me dronë të projektuar nga Irani. Rreziku i fundit të botës është se këto konflikte mund të përshkallëzohen në një luftë të tretë botërore në muajt ose vitet në vijim. Stubb nuk e pëlqen termin, por as nuk e mohon rrezikun. 

“Të flasësh për një luftë botërore është e madhe, ndoshta shumë e madhe për t’u kuptuar nga mendja njerëzore në këtë fazë të zhvillimit të marrëdhënieve ndërkombëtare. Ajo që mund të them është se pas Luftës së Ftohtë, shumë nga konfliktet ishin lokale”, tha ai. “Tani po shohim një përshkallëzim në luftëra rajonale. Ajo që duhet të bëjmë është të punojmë 24/7 për të ulur tensionet, dhe për t’u siguruar që këto luftëra të mos përhapen më tej. Problemi është se kur nuk ke rregulla dhe norma ndërkombëtare që udhëheqin sjelljen tonë, konflikti është gjithmonë në prag të fatit.”

"Nuk do të doja të flisja për Luftën e Tretë Botërore — ende." 

Ndërsa rreziku i përballjes me luftëra të mëdha në dy fronte është real, Stubb sheh gjithashtu potencialin që Ukraina të fitojë aleatë të rinj në Gjirin Persik dhe madje edhe në Amerikë, ndërsa u ofron ekspertizën e saj kritike të luftës me dronë shteteve nën sulm nga Irani. Rusia ka qëlluar mijëra dronë iranianë "Shahed" drejt Ukrainës që nga viti 2022, dhe ushtria e Kievit është përgjigjur me teknologji dhe teknika të sofistikuara për t'u mbrojtur kundër tyre. 

"Shpresoj që amerikanët ta kuptojnë se kanë nevojë për ukrainasit - më shumë sesa kanë nevojë për rusët. Dhe se Rusia është armiku i tyre. Pra, në këtë kuptim, kjo mund ta anojë ekuilibrin në drejtimin e duhur." 

Stubb nuk beson se evropianët duhet të përfshihen në luftën e Iranit, ndërsa luftimet vazhdojnë. Por nëse Trump dëshiron ndihmë me ruajtjen e paqes në kanalin ujor të Ngushticës së Hormuzit, kaq jetësor për tregtinë e naftës, ndoshta ata mund ta diskutojnë atë më vonë. 

Megjithatë, bisedat janë diçka që Stubb bën "pak më pak" me Trump sesa bënte më parë. Presidenti amerikan është i zënë këto ditë me Gjirin. 

«Ne nuk bëjmë thirrje zyrtare», tha ai. «Ne bëjmë thirrje joformale, në celular dhe dërgojmë mesazhe. Unë nuk përdor WhatsApp.» 

Përçarja në Perëndim 

Bota ka ndryshuar, në tre muajt e parë të vitit 2026. Dhe Stubb e ka ndryshuar analizën e tij për t'iu përshtatur asaj. Ai botoi një libër vetëm pak muaj më parë duke argumentuar se "perëndimi global" - Evropa dhe Amerika - do të ruanin vlerat e rendit botëror liberal. Por Amerika e Trump, mendon ai, nuk është e interesuar. 

“Ndoshta nuk po shohim një çarje, por një çarje në partneritetin transatlantik”, tha ai. “Pra, veriu global merr rolin e mbrojtjes së rendit botëror liberal, ndërsa perëndimi global bëhet SHBA-ja që është më transaksionale. Është thjesht një realitet.” 

Stubb është i njohur për punën e tij të zënë, një njeri me po aq shumë interesa personale dhe arritje profesionale, sa ka edhe miqësi të nivelit të lartë. Ai hoqi dorë nga një karrierë e mundshme si lojtar golfi profesionist për të ndjekur studime akademike, punë diplomatike dhe në fund politikë. 

Ai gjithashtu doli i dyti në grupmoshën e tij në garën kombëtare të triatlonit të Finlandës vitin e kaluar. Në moshën 57 vjeç, ai e ka mbushur apartamentin e tij presidencial në Helsinki me biçikleta të llojeve të ndryshme. 

Gjatë një vizite në Londër javën e kaluar, ai shkoi për vrap në Hyde Park me Mark Carney të Kanadasë dhe shikoi futboll në Downing Street me Keir Starmer, pasi vizitoi një ekspozitë me Mbretin Charles dhe bëri një selfie me Volodymyr Zelenskyy të Ukrainës. Ai flet me mikun e tij më të mirë në politikë, kryeministrin e Norvegjisë, shumicën e ditëve. 

Këtë javë ai organizoi një darkë ditëlindjeje për kryeministrin e ri liberal holandez Rob Jetten (e shoqëruar me tortë dhe një këngë) dhe më pas një samit me 10 udhëheqës në Helsinki - i ashtuquajturi grupimi mbrojtës i Forcës së Përbashkët Ekspedite - duke ftuar Zelenskyy-n dhe Carney-n të ndërhynin. 

Është e vështirë të imagjinohet një udhëheqës që e manifeston më plotësisht besimin e tij në vlerën “fitore për të dyja palët” të krijimit të aleancave të forta. Stili i tij është më shumë ai i një atleti hiper-energjik, që takohet me udhëheqës botërorë sesa ai i një diplomacie konvencionale. 

Por mes këtij rrjetëzimi frenetik, Stubb ndien edhe një lloj fortësie çeliku. Besnik ndaj kulturës finlandeze të qëndrueshmërisë dhe vendosmërisë, Stubb nuk do të heqë dorë plotësisht nga Amerika, ose të thotë se NATO ka mbaruar, pavarësisht kërcënimeve të Trump për të mos i mbrojtur kombet evropiane që nuk paguajnë për mbrojtjen e tyre. 

Ndoshta ai merr forcë nga metoda që përdor për të duruar gjatë garës kur vrapon, nget biçikletë ose noton në të ftohtin e Baltikut. 

“Kushdo që merret me sporte qëndrese e kupton se 20 përqind e stërvitjes është e vështirë, 80 përqind është e lehtë — kështu e maksimizon performancën tënde”, tha ai. “Duhet të shkosh lehtë për të shkosh fort.” / Politico.