Mojtaba Khamenei - Princi në hije që u ngrit në detyrë dhe u bë udhëheqësi suprem i Iranit

Mojtaba Khamenei, i njohur prej kohësh si djali diskret dhe i fuqishëm i Ajatollah Ali Khameneit të vrarë, u njoftua të hënën herët si Udhëheqësi i ri Suprem i Iranit në një kohë kur vendi është në luftë dhe Izraeli është zotuar hapur se do të shënjestrojë çdo pasardhës të babait të tij.

Asambleja e Ekspertëve të Iranit në një deklaratë e prezantoi Mojtaba Khamenein si udhëheqësin e ri të Republikës Islamike, pesë ditë pasi Iran International raportoi për herë të parë se organi e kishte zgjedhur atë nën presionin e Gardës Revolucionare.

Për dekada të tëra, Mojtaba veproi kryesisht larg syve të publikut, ndërsa ndërtoi lidhje të thella në të gjithë aparatin politik dhe të sigurisë të Republikës Islamike. Ngritja e tij shënon shfaqjen formale të një figure që tashmë ishte konsideruar gjerësisht si një nga aktorët më me ndikim prapa skenave të establishmentit qeverisës të Iranit.

Mojtaba, djali i dytë i Ali Khameneit, është konsideruar prej kohësh si anëtari i vetëm i familjes së tij me ambicie të qarta politike. Vëllai i tij më i vogël, Masoud, punonte vetëm në role administrative brenda zyrës së babait të tyre, ndërsa dy vëllezërit e tjerë dhe dy motrat e tij nuk dihet nëse kanë mbajtur poste politike ose burokratike.

I lindur në vitin 1969 në Mashhad, Mojtaba vazhdoi shkollimin e tij në Teheran në shkollën prestigjioze të mesme Alavi, e cila nxori shumë nga elita e Republikës Islamike, përfshirë ish-ministrin e jashtëm Javad Zarif. Dekani i shkollës, Kamal Kharrazi, më vonë u bë një nga këshilltarët e lartë politikë të Ali Khameneit.

Pas diplomimit, Mojtaba filloi studimet fetare në Teheran përpara se të transferohej në Qom për të ndjekur arsimin në seminarin fetar. Në vitet e fundit, ai ka dhënë mësim në lëndën dars-e kharij — niveli më i lartë i mësimdhënies jurisprudenciale dhe një parakusht për arritjen e gradës së muxhtehidit — në Seminarin e Qomit.

Mojtaba u martua me Zahra Haddad-Adel, vajzën e ish-kryetarit të parlamentit Gholam-Ali Haddad-Adel. Zahra dhe një nga fëmijët e tyre u vranë në sulmin e 28 shkurtit në rezidencën e Ali Khameneit. Çifti kishte tre fëmijë.

Meqenëse Mojtaba vepronte pothuajse tërësisht prapa skenave nën siguri të rreptë, informacioni zyrtar rreth tij mbeti i pakët dhe raportimet jozyrtare shpesh kanë qenë fragmentare.

Ai nuk mbajti asnjë pozicion zyrtar ekzekutiv apo të zgjedhur për pjesën më të madhe të karrierës së tij, megjithatë besohej gjerësisht se ushtronte ndikim të konsiderueshëm brenda Zyrës së Udhëheqësit Suprem dhe se mbikëqyrte pjesë të rrjetit administrativ të babait të tij.

Orientimi politik dhe pikëpamjet politike

Një nxënës i përkushtuar i Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi, arkitektit ideologjik të Partisë ultrakonservatore Paydari, Mojtaba ka qenë prej kohësh i lidhur me fraksionin e linjës së ashpër të Iranit. Analistët e përshkruajnë atë si një avokat të një "shteti të bashkuar", në të cilin institucionet e emëruara i lënë në hije organet e zgjedhura.

Ky model u zbatua më qartë gjatë presidencës së Ebrahim Raisi, kur konservatorët e moderuar si Ali Larijani u margjinalizuan dhe u shtynë gradualisht nga arena politike. Mojtaba është konsideruar gjithashtu gjerësisht si një mbështetës kryesor i ngritjes së Mahmoud Ahmadinejad në vitin 2005 dhe vazhdimësisë së tij në pushtet pas zgjedhjeve të diskutueshme të vitit 2009.

Mesbah-Yazdi, një kundërshtar i ashpër i republikanizmit, i cili vdiq në vitin 2021, argumentoi se Udhëheqësi Suprem duhet të emërohet pa marrë parasysh pëlqimin e publikut. Mojtaba e ka përqafuar këtë botëkuptim, duke mbështetur autoritetin e fortë klerikal dhe përjashtimin e të moderuarve nga pushteti.

Ai është parë gjithashtu gjerësisht si mbrojtësi kryesor politik dhe financiar i Frontit Paydari, anëtarët e të cilit e shohin atë si garantuesin e identitetit revolucionar të Republikës Islamike pas babait të tij.

Pikëpamja e tij në politikën e jashtme është thellësisht mosbesuese ndaj Perëndimit, veçanërisht Shteteve të Bashkuara, dhe e rrënjosur në doktrinën e "rezistencës". Ai mbështet fuqimisht zgjerimin e ndikimit rajonal të Iranit dhe forcimin e të ashtuquajturit "Bosht i Rezistencës", duke kundërshtuar kompromisin me qeveritë perëndimore.

Qëndrimi ndaj protestave

Edhe pse Mojtaba rrallë ka folur publikisht, raportimet politike e kanë portretizuar vazhdimisht atë si një person që favorizon një përgjigje të fuqishme dhe të nxitur nga siguria ndaj trazirave të brendshme.

Gjatë protestave të Lëvizjes së Gjelbër në vitin 2009, ai u identifikua gjerësisht si një nga figurat kryesore që mbikëqyrte shtypjen. Demonstruesit brohoritën drejtpërdrejt kundër tij për herë të parë, duke bërtitur: “Mojtaba, vdis para se të shohësh udhëheqjen!”

Gjatë protestave të vitit 2022, mediat pranë regjimit e paraqitën përsëri atë si qendror në ruajtjen e stabilitetit të brendshëm.

Mbështetësit e tij - duke përfshirë segmente të Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike, paraushtarakëve Basij, klerikëve të linjës së ashpër në Qom, institucioneve të lidhura me Zyrën e Udhëheqësit Suprem dhe mediave të lidhura me shtetin - e përshkruajnë atë si të devotshëm, diskret dhe me njohuri të thella për çështjet e sigurisë.

Kundërshtarët, përfshirë pjesën më të madhe të publikut dhe opozitës politike, e shohin atë si një simbol të trashëgimisë trashëgimore dhe kritikojnë si rolin e tij në goditjet e dhunshme, ashtu edhe ndikimin e tij të errët politik.

Rrjetet e IRGC-së

Mojtaba ka mbajtur lidhje të gjera me inteligjencën dhe strukturat ushtarake të Iranit. Rrjeti i tij daton që nga rinia e tij, kur shërbeu në Batalionin Habib të IRGC-së gjatë Luftës Iran-Irak - një njësi që më vonë nxori shumë komandantë të lartë, përfshirë Esmail Kowsari-n.

Ai ka pasur një marrëdhënie veçanërisht të ngushtë me Hossein Taeb, ish-kreun e Organizatës së Inteligjencës së IRGC-së, dhe besohet gjerësisht se ushtron ndikim mbi operacionet e saj. Mohammad Sarafraz, ish-kreu i televizionit shtetëror, shkroi se Mojtaba dhe Taeb e presionuan atë që të ndante një pjesë të madhe të të ardhurave nga reklamat e transmetuesit për rrjetet e tyre.

Shumë analistë iranianë besojnë se Mojtaba ka luajtur një rol vendimtar në formësimin e emërimeve të larta të IRGC-së dhe pozicioneve kyçe të sigurisë.

Implikimet e lidershipit të tij

Me Mojtaba Khamenein që tani zyrtarisht merr rolin e Udhëheqësit Suprem, vëzhguesit thonë se udhëheqja e tij mund të përforcojë dominimin e institucioneve të linjës së ashpër të Iranit dhe të thellojë rolin e establishmentit të sigurisë brenda sistemit politik.

Lidhjet e tij të gjera me IRGC-në dhe ndikimi i tij i gjatë brenda zyrës së Udhëheqësit Suprem i kanë dhënë atij një bazë unike pushteti, që para se të mbante këtë titull. Për vite me radhë ai veproi si një nga figurat më të rëndësishme në hierarkinë politike të Iranit pa zënë një pozicion zyrtar publik.

Tani, si Udhëheqës Suprem, "princi në hije" i Republikës Islamike ka hyrë plotësisht në qendër të pushtetit./ Iran International.