Lufta me Iranin kërcënon me ndikim të zgjatur në tregjet e energjisë, ndërsa çmimet e naftës rriten

Lufta Shtetet e Bashkuara-Izrael kundër Iranit mund t’i lërë konsumatorët dhe bizneset në mbarë botën të përballen me javë ose muaj me çmime më të larta të karburantit, edhe nëse konflikti, i cili tani është në ditën e tetë, përfundon shpejt, pasi furnizuesit përballen me objekte të dëmtuara, logjistikë të ndërprerë dhe rreziqe të larta për transportin detar.

Kjo perspektivë paraqet një kërcënim ekonomik global dhe një dobësi politike për Presidentin e SHBA-së Donald Trump përpara zgjedhjeve të mesit të mandatit, me votuesit e ndjeshëm ndaj faturave të energjisë dhe të pafavorshëm ndaj ndërhyrjeve të huaja.

Çmimet globale të naftës janë rritur me më shumë se 25 përqind që nga fillimi i luftës, duke rritur çmimet e karburantit për konsumatorët në mbarë botën.

Çmimi mesatar kombëtar i benzinës arriti në 3.41 dollarë për galon (0.9 dollarë për litër) të shtunën, sipas Shoqatës Amerikane të Automobilave (AAA), duke u rritur me 0.43 dollarë gjatë javës së kaluar. Goldman Sachs paralajmëroi se çmimet e naftës mund të rriten mbi 100 dollarë për fuçi nëse vazhdojnë ndërprerjet e transportit detar.

Nafta bruto amerikane arriti në pak nën 91 dollarë për fuçi të premten – fitimi i saj më i madh javor i regjistruar ndonjëherë, në të dhëna që datojnë që nga viti 1983, duke treguar se çmimet mund të vazhdojnë të rriten.

“Tregu po kalon nga përcaktimi i çmimeve të riskut të pastër gjeopolitik në përballjen me ndërprerje të prekshme operacionale, pasi mbylljet e rafinerive dhe kufizimet e eksportit fillojnë të dëmtojnë përpunimin e naftës bruto dhe flukset rajonale të furnizimit”, thanë analistët e JP Morgan në fillim të kësaj jave, sipas agjencisë së lajmeve Reuters.

Konflikti ka çuar tashmë në pezullimin e rreth një të pestës së furnizimit global me naftë të papërpunuar dhe gaz natyror, pasi Teherani synon anijet në Ngushticën jetike të Hormuzit midis brigjeve të tij dhe Omanit, dhe sulmon infrastrukturën energjetike në të gjithë rajonin.

Një mbyllje pothuajse e plotë e ngushticës do të thotë që prodhuesit kryesorë të naftës në rajon - Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Iraku dhe Kuvajti - u është dashur të pezullojnë dërgesat e deri në 140 milionë fuçi naftë - të barabarta me rreth 1.4 ditë kërkesë globale - për rafineritë globale.

Sipas Bankës Botërore, më shumë se 80 përqind e tregtisë globale zhvillohet në rrugë detare, që do të thotë se ndërprerjet në rrugët ujore mund të rrisin kostot e transportit të mallrave dhe të vonojnë dorëzimin e mallrave.

Ministri i Financave i Xhibutit, Ilyas M. Dawaleh, paralajmëroi të shtunën se luftimet do të “sjellin pasoja të rënda ekonomike për vendet në zhvillim”. Shtetet e vogla që varen nga tregtia detare, “rrezikojnë të përfshihen në një pasiguri më të thellë ekonomike, ndërsa goditjet e jashtme përhapen në të gjithë rajonin dhe #Afrikën”, shkroi ai në X.

Presidenti i Egjiptit, Abdel Fattah el-Sisi, tha javën e kaluar se ekonomia e vendit të tij ishte në një “gjendje gati emergjence”, duke paralajmëruar për rritje të inflacionit.

Depozitat po mbushen në impiantet e Gjirit

Si rezultat i këtyre zhvillimeve, depozitat e naftës dhe gazit në impiantet në Gjirin Persik po mbushen me shpejtësi, duke i detyruar fushat e naftës në Irak dhe Kuvajt të ulin prodhimin e naftës, me Emiratet e Bashkuara Arabe që ka të ngjarë të bëjnë shkurtimet e radhës, thanë analistë, tregtarë dhe burime për Reuters.

“Në një moment të afërt, të gjithë do të mbyllen nëse anijet nuk vijnë”, i tha Reuters një burim nga një kompani shtetërore nafte në rajon, i cili kërkoi të mos identifikohej.

Fushat e naftës të detyruara të mbyllen në të gjithë Lindjen e Mesme si rezultat i ndërprerjeve të transportit detar, mund të duan pak kohë për t'u rikthyer në normalitet, tha Amir Zaman, kreu i ekipit komercial të Amerikës në Rystad Energy.

“Konflikti mund të përfundojë, por mund të duhen ditë, javë ose muaj, varësisht nga llojet e fushave, mosha e fushës, lloji i mbylljes që u është dashur të bëjnë përpara se të mund ta rikthesh prodhimin në nivelin që ishte dikur”, tha ai.

Ndërkohë, forcat iraniane po synojnë infrastrukturën rajonale të energjisë, duke përfshirë rafineritë dhe terminalet, duke i detyruar ato të mbyllen gjithashtu, me disa nga këto operacione të dëmtuara rëndë nga sulmet dhe që kanë nevojë për riparime.

Katari shpalli forcë madhore në vëllimet e mëdha të eksporteve të gazit të mërkurën pas sulmeve me dronë iranianë, dhe mund të duhet të paktën një muaj për t'u rikthyer në nivelet normale të prodhimit, thanë burime për Reuters. Katari furnizon 20 përqind të gazit natyror të lëngshëm (LNG) global.

Ndërkohë, rafineria gjigante Ras Tanura dhe terminali i eksportit të naftës bruto i Saudi Aramco-s është mbyllur gjithashtu për shkak të sulmeve, pa detaje mbi dëmet.

Ekonomistët paralajmërojnë se situata mund të krijojë një kombinim të çmimeve më të larta dhe rritjes më të ngadaltë./ Al Jazeera.