Kush janë kurdët dhe pse CIA dëshiron t'i përfshijë ata në luftë?

CIA po punon për një plan për të armatosur forcat kurde iraniane për të nxitur një kryengritje popullore në Iran, thanë për CNN burime të shumta të njohura me planin.

Disa grupe kurde iraniane kanë lëshuar deklarata që nga fillimi i luftës, duke aluduar për veprime të menjëhershme dhe duke u bërë thirrje anëtarëve të ushtrisë iraniane të kalojnë në anën e tyre.

Ndërkohë, qeveria e Kurdistanit irakian njoftoi, shkruan CNN , se raportet se është pjesë e një plani për të dërguar partitë opozitare kurde iraniane në territorin iranian janë "krejtësisht të pabaza".

Një burim dhe një zyrtar i lartë i Qeverisë Rajonale të Kurdistanit thanë se mbështetja e CIA-s për grupet kurde iraniane filloi muaj para se të shpërthente lufta.

Çdo përpjekje për të armatosur grupet kurde iraniane do të kërkonte mbështetjen e kurdëve irakianë për të mundësuar transportin e armëve dhe përdorimin e Kurdistanit irakian si bazë nga e cila do të nisen operacionet.

"Është shumë e rrezikshme, por çfarë mund të bëjmë? Nuk mund t'i bëjmë ballë Amerikës", tha një zyrtar i lartë i Qeverisë Rajonale të Kurdistanit në Irak. "Jemi shumë të frikësuar", shtoi ai.

Urban Cunningham, një studiues në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI) me seli në Londër, tha se nuk është çudi që CIA dhe ndoshta Mossadi i Izraelit janë në kontakt me grupet minoritare në Iran. Ai shtoi se ata ndoshta po flasin edhe me minoritete të tjera, të tilla si baluçët dhe azerbajxhanasit.

“Ajo që më habit është se ky informacion po publikohet tani, sepse u vë një barrë të madhe dhe një objektiv në shpinë këtyre grupeve, si në Iran ashtu edhe në të gjithë rajonin”, tha Cunningham për CNN.

Kush janë kurdët?Kurdët janë një pakicë etnike në Lindjen e Mesme që nuk ka shtetin e vet të pavarur.

Vlerësimet janë se ka midis 25 dhe 45 milionë prej tyre në të gjithë botën, me shumicën që jetojnë në rajonin malor që shtrihet nëpër pjesë të Iranit perëndimor, Turqisë lindore, Irakut verior, Sirisë dhe Armenisë. Megjithatë, nuk ka statistika zyrtare sepse kurdët nuk kanë shtetin e tyre dhe janë të shpërndarë në të gjithë rajonin dhe më gjerë.

Pas rënies së Perandorisë Osmane pas Luftës së Parë Botërore, Fuqitë Aleate Perëndimore i ndanë territoret osmane dhe përfshinë në planet e tyre një propozim për krijimin e një shteti kurd. Megjithatë, një qeveri e re turke mori kontrollin e të gjithë gadishullit anadollak pas Luftës së Pavarësisë. Kurdët u ndanë më pas midis kufijve të rinj të Turqisë, Iranit, Irakut dhe Sirisë, duke shkaktuar dekada protestash dhe rebelimesh kundër autoriteteve të reja kombëtare.

Vlerësimet thonë se rreth gjysma e kurdëve në rajon jetojnë në Turqi, ku ata formojnë pakicën më të madhe etnike në vend.

Shumica e kurdëve janë myslimanë sunitë, por popullsia kurde ka tradita të larmishme fetare, kulturore, shoqërore dhe politike, si dhe dialekte të ndryshme të gjuhës kurde.

Në të gjithë rajonin, politikat dhe besnikëritë kurde janë të fragmentuara, por shumë kurdë ndajnë një luftë të përbashkët për të drejta, liri dhe autonomi më të mëdha.

Sipas vlerësimeve të qeverisë britanike, kurdët përbëjnë midis 8 dhe 17 përqind të popullsisë së Iranit. Zonat kurde në perëndim të vendit kanë kërkuar prej kohësh autonomi ose pavarësi më të madhe, si dhe të drejta më të mira.

Në vitin 1946, shteti jetëshkurtër kurd i Republikës së Mahabadit zgjati më pak se një vit para se të shfuqizohej nga forcat iraniane nën Shahun. Konsiderohet republika e parë moderne kurde.

Në dekadat që pasuan, grupe të armatosura kurde iraniane luftuan regjimin iranian, duke vepruar nga bazat në kufirin Irak-Iran, ku ata kanë mijëra luftëtarë.

Amnesty International dhe organizata të tjera të të drejtave të njeriut kanë dokumentuar shkelje të përhapura të të drejtave të njeriut kundër pakicës kurde në Iran. Mësimdhënia në gjuhën kurde është e kufizuar, emrat kurdë janë të ndaluar të regjistrohen zyrtarisht dhe aktivistët kurdë përballen me arrestime arbitrare.

Kush janë kurdët në Irak, Turqi dhe Siri?Në vitin 2017, banorët e Kurdistanit irakian dhe disa zonave të diskutueshme të pushtuara nga forcat kurde të sigurisë votuan me shumicë dërrmuese për pavarësi në një referendum. Megjithatë, qeveria irakiane e kundërshtoi votimin dhe e shpalli atë të paligjshëm.

Shtetet e Bashkuara nuk e mbështetën referendumin për pavarësi të kurdëve të Irakut.

Në Siri, kurdët përbëjnë rreth 10 përqind të 24 milionë banorëve që vlerësohet se janë.

Gjatë mandatit të tij të parë, Presidenti i SHBA-së Donald Trump autorizoi armatosjen e forcave kurde brenda Forcave Demokratike Siriane (SDF) për të ndihmuar në luftën kundër Shtetit Islamik (ISIS).

Shteti turk ka zhvilluar një luftë prej dekadash kundër Partisë së Punëtorëve të Kurdistanit (PKK), një organizatë e armatosur militante dhe politike kurde e ekstremit të majtë me seli në Turqi dhe Irak që synon të krijojë një shtet të pavarur kurd. PKK filloi të përdorë dhunën në vitin 1984 dhe SHBA-të e shpallën atë një organizatë terroriste në vitin 1997.

Sipas Këshillit për Marrëdhënie me Jashtë, konflikti turko-kurd ka vrarë dhjetëra mijëra njerëz, kryesisht kurdë.

Presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, prej kohësh e ka kundërshtuar nacionalizmin kurd dhe është përpjekur ta shtypë atë.

Muajin e kaluar, Erdogan tha se një marrëveshje midis qeverisë siriane dhe SDF-së në verilindje të Sirisë ndihmoi në lehtësimin e presionit mbi procesin e paqes midis qeverisë turke dhe militantëve të PKK-së.