Evropa vigjilente, ndërsa Irani kërcënon të sulmojë

Regjimi iranian po paralajmëron se do të sulmojë qytetet evropiane në çdo vend që i bashkohet operacionit ushtarak të Donald Trump, dhe qeveritë në të gjithë rajonin po rrisin sigurinë në përgjigje.

Deri më tani, dronët iranianë e kanë synuar tashmë Qipron, ku njëri prej tyre ka goditur një bazë të Forcave Ajrore Mbretërore Britanike në ishull, ndërsa të tjerë janë rrëzuar para se të mund të godisnin. Kjo i shtyu Mbretërinë e Bashkuar, Francën dhe Greqinë të dërgonin avionë luftarakë, anije luftarake dhe helikopterë në Qipro për të mbrojtur vendin nga sulme të mëtejshme me dronë.

Por, me udhëheqësit britanikë, francezë dhe gjermanë që thanë se janë gati të nisin veprime ushtarake mbrojtëse në Lindjen e Mesme, Teherani kërcënoi të hakmerret kundër këtyre vendeve me sulme në tokën evropiane.

“Do të ishte një akt lufte. Çdo akt i tillë kundër Iranit do të konsiderohej si bashkëpunim me agresorët. Do të konsiderohej si një akt lufte kundër Iranit”, tha Esmail Baghaei, zëdhënësi i ministrisë së jashtme të Iranit, për mediat shtetërore iraniane.

Mark Rutte, ish-kryeministri holandez i cili tani drejton NATO-n, paralajmëroi të martën se Teherani përbën një kërcënim që arrin thellë në Evropë.

“Le të jemi absolutisht të qartë për atë që po ndodh këtu”, tha Rutte. “Irani është afër të sigurojë një kapacitet bërthamor dhe një kapacitet raketash balistike, gjë që po përbën një kërcënim jo vetëm për rajonin - Lindjen e Mesme, duke përfshirë edhe një kërcënim ekzistencial për Izraelin - por po përbën gjithashtu një kërcënim të madh për ne këtu në Evropë.” Irani është “një eksportues kaosi” përgjegjës për dekada të tëra për komplote terroriste dhe përpjekje për vrasje, duke përfshirë edhe kundër njerëzve që jetojnë në tokën evropiane, tha ai. 

Këtu, POLITICO përcakton se çfarë është i aftë të bëjë Irani dhe ku vendet evropiane mund të jenë në rrezik më të madh. 

Raketat e drejtuara drejt Athinës dhe madje edhe Berlinit

Sipas raportimeve, Irani ka qenë duke zhvilluar një raketë balistike ndërkontinentale me një rreze veprimi prej 10,000 kilometrash, e cila do ta vendoste potencialisht territorin evropian dhe madje edhe atë amerikan brenda rrezes së veprimit, tha Antonio Giustozzi nga grupi i ekspertëve të Institutit Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara në Londër. Nuk është e qartë nëse, nën sulme të vazhdueshme, Teherani do të jetë në gjendje të prodhojë dhe të vendosë një raketë eksperimentale si kjo, tha ai. 

«Realisht, sa më larg t’i qëllosh, aq më pak të sakta do të jenë», tha Giustozzi për POLITICO. «Le të themi se kishin katër ose pesë raketa me rreze të gjatë veprimi. Mund të ketë njëfarë vlere për të synuar diçka në Evropë vetëm për të krijuar pak entuziazëm dhe për të trembur opinionin publik që të mos ndërhyjë». 

Arsenali i raketave balistike të Iranit dihet se përfshin disa sisteme me rreze të mesme veprimi që shtrihen në afërsisht 2,000 kilometra, sipas bazës së të dhënave të Kërcënimit nga Raketat të Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.

Raketat me lëndë djegëse të ngurtë Sejjjil dhe Khorramshahr,vlerësohet se kanë afërsisht atë rreze veprimi, e cila do të shtrihej në pjesë të Evropës Juglindore nga territori iranian, duke përfshirë zona të Greqisë, Bullgarisë dhe Rumanisë, varësisht nga vendi i lëshimit.

Rumania ka një bazë mburoje raketore amerikane në Deveselu, në pjesën jugore të vendit, e cila është ndërtuar për të penguar sulmet e mundshme me raketa nga Irani. Këtë javë, siguria ushtarake në vend u rrit, sipas ministrit të mbrojtjes të Rumanisë. 

Teherani e ka përshkruar prej kohësh 2,000 kilometrat si një kufi të vetë-imponuar për programin e tij të raketave balistike - një kufi që e mban pjesën më të madhe të Evropës jashtë kufijve, duke ruajtur njëkohësisht shtrirjen rajonale. 

Defence Express, një grup konsulence për mbrojtjen me seli në Kiev, tha se raketa Khorramshahr mund të jetë e aftë të godasë objektiva 3,000 kilometra larg nëse do të pajiset me një kokë rakete më të lehtë, duke e sjellë potencialisht Berlinin dhe Romën brenda rrezes së veprimit. Megjithatë, numri i raketave të tilla me rreze të gjatë veprimi në arsenalin e Iranit nuk ka gjasa të jetë i madh. 

Dronë 'Shahed' të mbushura me eksplozivë 

Irani ka investuar shumë në zhvillimin dhe prodhimin e dronëve, dhe këto predha pa pilot mund të jenë arma e tij më e mirë fleksibile. Dronët “Shahed” të Iranit janë vendosur nga forcat ruse që nga ditët e para të pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës. Këta dronë sulmi me një drejtim kanë një rreze veprimi që pretendohet të jetë deri në 2,500 kilometra. 

Për të arritur objektivat brenda territorit evropian, ata do të duhej të fluturonin në lartësi të ulët nëpër vende si Turqia dhe Jordania, megjithëse Qiproja tashmë e ka zbuluar se është brenda rrezes së veprimit. Analistët besojnë se droni që goditi bazën ajrore RAF Akrotiri të Mbretërisë së Bashkuar në Qipro ka të ngjarë të ketë qenë i tipit shahed dhe mund të jetë qëlluar nga Libani nga Hezbollahu, përfaqësuesi i Iranit. 

Por Giustozzi tha se dronët e disponueshëm komercialisht - madje edhe lodrat - mund të përdoren për të shkaktuar kaos brenda Evropës. Ai tha se Irani dihet se ka një rrjet agjentësh të fjetur që veprojnë në shumë vende të Evropës, të cilët përdorin grupe kriminale për të kryer sulme. 

Ata mund të ngarkohen me një përpjekje të koordinuar për të fluturuar dronë mbi aeroportet civile, duke detyruar ndalimin e fluturimeve dhe duke shkaktuar kaos në trafikun ajror në të gjithë Evropën, tha ai. Kjo do të ishte e lirë dhe e lehtë për t’u bërë. Sulme më ambicioze mund të përfshijnë goditjen e objektivave ushtarake me dronë të ngarkuar me eksplozivë.

Por një rrezik i tillë mund të jetë i ulët, tha Giustozzi, pasi Irani mund të mos ketë qenë në gjendje të kontrabandojë pjesë për prodhimin e bombave në vendet evropiane, pasi kjo nuk ka qenë mënyra e tij kryesore e operimit në rajon vitet e fundit. 

Skuadrat e sulmit dhe terroristët 

Sipas analistëve, fokusi i kohëve të fundit i Teheranit ka qenë në frikësimin dhe shënjestrimin e njerëzve dhe grupeve që janë kritikë ndaj regjimit, veçanërisht në mesin e diasporës së madhe iraniane të shpërndarë gjerësisht në vendet evropiane. 

Sipas një përmbledhjeje të inteligjencës nga një qeveri perëndimore, Irani ka një histori të gjatë komplotesh për të vrarë dhe sulmuar objektiva brenda Evropës. Terrorizmi i tij i sponsorizuar nga shteti përfshin një përzierje operacionesh të drejtpërdrejta nga forcat iraniane dhe, sipas përmbledhjes së inteligjencës, një mbështetje në rritje nga bandat e krimit të organizuar për të ruajtur "mohimin e besueshëm". 

Në dekadën e fundit, incidentet kanë përfshirë arrestimin e diplomatit iranian Assadollah Assadi për sigurimin e eksplozivëve për një çift, të ngarkuar me bombardimin e një tubimi të madh të Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit (NCRI). Assadi u dënua me 20 vjet burg. 

Pas sulmeve masive kibernetike kundër infrastrukturës shtetërore, qeveria shqiptare zyrtarisht i ndërpreu të gjitha lidhjet me Iranin në vitin 2022. Katër vjet më parë, Shqipëria dëboi ambasadorin iranian dhe disa diplomatë për komplotimin e një sulmi me kamion-bombë kundër një kampi disidentësh iranianë. Qeveria holandeze akuzoi Iranin për përfshirje në vrasjen e synuar të dy disidentëve, në vitet 2015 dhe 2017. 

Komplote të dyshuara për vrasje të mbështetura nga Irani dhe sulme të tjera janë raportuar gjithashtu në Belgjikë, Qipro, Francë, Gjermani, Suedi dhe Mbretërinë e Bashkuar, ndër vende të tjera në Evropë. 

Sulmet kibernetike 

Kërcënimi për evropianët nga Irani nuk është vetëm fizik, pasi regjimi prej kohësh konsiderohet si një aktor i aftë në luftën kibernetike.  

Ekspertët dhe zyrtarët paralajmëruan se Irani mund të nisë operacione të reja kibernetike kundër Evropës pas luftës së nisur nga SHBA-të dhe Izraeli, qoftë duke synuar drejtpërdrejt qeveritë ose duke goditur operatorët kritikë të infrastrukturës. 

“Tani duhet ta monitorojmë situatën me shumë kujdes kur bëhet fjalë për sigurinë tonë kibernetike, dhe veçanërisht infrastrukturën tonë kritike”, tha për POLITICO-n, Zëvendëspresidentja Ekzekutive e Komisionit Evropian, Henna Virkkunen. “E dimë që dimensioni online është gjithashtu shumë i rëndësishëm, kanali i rekrutimit dhe veçanërisht propaganda përhapet shumë online.”

Irani zakonisht shihet si një nga katër kundërshtarët e mëdhenj kibernetikë të Perëndimit — së bashku me Rusinë, Kinën dhe Korenë e Veriut. Megjithatë, deri më tani ka pak prova që sugjerojnë se ai po e synon në mënyrë aktive Evropën.

Në fakt, aktiviteti kibernetik i Iranit është ndalur kryesisht që kur filluan bombardimet amerikane, sipas një zyrtari të lartë evropian të sigurisë kibernetike, i cili mbeti anonim për të diskutuar vlerësimet e vazhdueshme. 

Nëse dhe kur vendet evropiane ta bëjnë më të qartë mbështetjen e tyre për aktivitetet amerikane dhe izraelite, kjo ka të ngjarë t'i tërheqë ato në vijën e zjarrit, thanë zyrtarët e industrisë kibernetike. "Evropa duhet patjetër të presë që pikërisht ajo që ndodhi në Gjirin Persik mund të ndodhë dhe duhet të ndodhë në Evropë", tha Gil Messing, shefi i stafit në firmën izraelite të kibernetikës Check Point.

Messing tha se firma e tij tashmë po sheh prova të sulmeve kibernetike në Qipro, i vetmi vend i BE-së që Irani e ka shënjestruar me sulme fizike deri më tani. Nuk ka prova të sulmeve në vendet e tjera evropiane, por ka të ngjarë që kjo të ndodhë, tha ai.

Dhe nëse ndodhin sulme, aftësitë e Iranit, megjithëse të pakësuara vitet e fundit, mbeten të rëndësishme, thanë ekspertët. Shërbimet e sigurisë dhe inteligjencës së Iranit kanë njësi kibernetike që përbëhen nga qindra njerëz, me dhjetëra miliona dollarë fonde, tha Messing.

«Nëse regjimi zgjat», tha zyrtari i lartë i cituar më sipër, «ata do të kthehen»./ Politico.