Sa vende ka bombarduar SHBA-ja që nga viti 2001 dhe sa ka kushtuar kjo?

Pavarësisht premtimit për t'i dhënë fund përfshirjes së Shteteve të Bashkuara në luftëra të huaja të kushtueshme dhe shkatërruese, Presidenti Donald Trump, së bashku me Izraelin, ka nisur një sulm masiv ushtarak ndaj Iranit, duke synuar udhëheqjen dhe infrastrukturën e tij bërthamore dhe raketore.

Ashtu si paraardhësit e tij, Trump është mbështetur në forcën ushtarake për të ndjekur interesat strategjike të SHBA-së, duke vazhduar një model që ka përcaktuar politikën e jashtme të SHBA-së për më shumë se dy dekada.

Që nga sulmet e 11 shtatorit 2001 në Nju Jork dhe kryeqytetin e SHBA-së, SHBA-të janë angazhuar në tre luftëra në shkallë të plotë dhe kanë bombarduar të paktën 10 vende në operacione që variojnë nga sulmet me dronë deri te pushtimet, shpesh disa herë brenda një viti të vetëm.

Grafiku më poshtë tregon të gjitha vendet që SHBA-të kanë bombarduar që nga viti 2001.

Këto mund të mos përfshijnë të gjitha sulmet ushtarake, veçanërisht operacionet e fshehta ose speciale.

Kostoja e dekadave të luftës

Pas sulmeve të 11 shtatorit 2001, Presidenti George W. Bush nisi atë që e quajti “luftë kundër terrorizmit”, një fushatë ushtarake globale që riformësoi politikën e jashtme të SHBA-së dhe shkaktoi luftëra, pushtime dhe sulme ajrore në shumë vende.

Sipas një analize nga Instituti Watson i Çështjeve Ndërkombëtare dhe Publike i Universitetit Brown, luftërat e udhëhequra nga SHBA-të që nga viti 2001 kanë shkaktuar drejtpërdrejt vdekjen e rreth 940,000 njerëzve në të gjithë Afganistanin, Pakistanin, Irakun, Sirinë, Jemenin dhe zona të tjera konflikti.

Kjo nuk përfshin vdekjet indirekte, përkatësisht ato të shkaktuara nga humbja e aksesit në ushqim, kujdes shëndetësor ose sëmundjet që lidhen me luftën.

SHBA-të kanë shpenzuar rreth 5.8 trilionë dollarë për të financuar konfliktin e tyre që zgjat më shumë se dy dekada.

Kjo përfshin 2.1 trilion dollarë të shpenzuar nga Departamenti i Mbrojtjes (DOD), 1.1 trilion dollarë nga Siguria Kombëtare, 884 miliardë dollarë për të rritur buxhetin bazë të DOD, 465 miliardë dollarë për kujdesin mjekësor të veteranëve dhe 1 trilion dollarë shtesë në pagesa interesi për kreditë e marra për të financuar luftërat.

Përveç 5.8 trilionë dollarëve të shpenzuar tashmë, SHBA-të pritet të duhet të shpenzojnë të paktën 2.2 trilionë dollarë të tjerë për kujdesin e veteranëve gjatë 30 viteve të ardhshme.

Kjo do ta çonte koston totale të luftërave amerikane që nga viti 2001 në 8 trilion dollarë.

Lufta në Afganistan (2001-2021)

Përgjigja e parë dhe më e drejtpërdrejtë ndaj 11 shtatorit ishte pushtimi i Afganistanit për të çmontuar al-Kaedën dhe për të rrëzuar talibanët nga pushteti.

Më 7 tetor 2001, SHBA-të nisën Operacionin Liria e Qëndrueshme.

Pushtimi fillestar arriti të rrëzonte regjimin e talibanëve brenda vetëm pak javësh. Megjithatë, grupet e armatosura të rezistencës ngritën një rezistencë të zgjatur kundër forcave amerikane dhe të koalicionit.

Lufta vazhdoi të bëhej konflikti më i gjatë në historinë e SHBA-së, duke përfshirë katër presidenca dhe duke zgjatur 20 vjet deri në tërheqjen përfundimtare në vitin 2021, pas së cilës talibanët rimorën kontrollin e Afganistanit.

Sipas një analize nga projekti i Kostove të Luftës i Universitetit Brown, rreth 241,000 njerëz vdiqën si pasojë e drejtpërdrejtë e luftës. Qindra mijëra njerëz të tjerë, kryesisht civilë, vdiqën për shkak të urisë, sëmundjeve dhe lëndimeve të shkaktuara nga lufta.

Të paktën 3,586 ushtarë nga SHBA-ja dhe aleatët e saj të NATO-s u vranë në luftë, e cila vlerësohet të ketë kushtuar 2.26 trilionë dollarë për SHBA-në, sipas projektit Kostoja e Luftës.

Lufta në Irak (2003-2011)

Më 20 mars 2003, Bush nisi një luftë të dytë, këtë herë në Irak, duke pretenduar se Presidenti Saddam Hussein zotëronte armë të shkatërrimit në masë - një pretendim që rezultoi i rremë.

Më 1 maj 2003, Bush deklaroi “misionin e kryer” dhe fundin e operacioneve të mëdha luftarake në Irak.

Megjithatë, vitet pasuese u përcaktuan nga dhuna nga grupet e armatosura dhe një vakum pushteti që nxiti ngritjen e ISIS-it (ISIS).

Në vitin 2008, Bush pranoi të tërhiqte trupat luftarake amerikane, një proces i përfunduar në vitin 2011 nën presidencën e Presidentit Barack Obama.

Luftërat me dronë: Pakistani, Somalia dhe Jemeni

Edhe pse nuk janë shpallur luftëra, SHBA-të kanë zgjeruar gjithashtu fushatat e tyre ajrore dhe me dronë.

Duke filluar nga mesi i viteve 2000, CIA nisi sulme me dronë brenda zonave fisnore të Pakistanit përgjatë kufirit afgan, duke synuar figura të al-Kaedës dhe talebanëve që besohet se vepronin atje. Këto sulme shënuan zgjerimin e hershëm të luftës në distancë.

Obama i zgjeroi në mënyrë dramatike sulmet me dronë në Pakistan, veçanërisht në vitet e para të presidencës së tij.

Në të njëjtën kohë, SHBA-të kryen sulme ajrore në Somali kundër të dyshuarve si të lidhur me al-Kaedën, duke synuar më vonë luftëtarët e lidhur me al-Shabab, ndërsa ky grup i armatosur u forcua.

Në Jemen, forcat amerikane kryen sulme me raketa dhe dronë kundër udhëheqësve të al-Kaedës.

Ndërhyrja në Libi

Në vitin 2011, gjatë një kryengritjeje kundër udhëheqësit libian Muamar Gadafi, SHBA-të iu bashkuan një ndërhyrjeje të udhëhequr nga NATO në Libi. Forcat amerikane nisën sulme ajrore dhe raketore për të zbatuar një zonë ndalim-fluturimi.

Gadafi u rrëzua dhe u vra, dhe Libia u zhyt në paqëndrueshmëri të zgjatur dhe luftime fraksionale.

Iraku dhe Siria

Që nga viti 2014 e tutje, SHBA-të ndërhynë në luftën siriane me qëllimin e deklaruar për të mposhtur ISIS-in. Duke u bazuar në fushatën e saj në Irak, SHBA-të kryen sulme ajrore të vazhdueshme në Siri, ndërkohë që mbështetën forcat partnere lokale në terren.

Në Irak, forcat amerikane këshilluan trupat irakiane, luftuan kundër mbetjeve të ISIS-it dhe u përpoqën të kundërshtonin ndikimin iranian, gjë që u vu në pah nga një sulm i urdhëruar nga Trump në vitin 2020 që vrau gjeneralin iranian Qassem Soleimani./ Al Jazeera.