Sudani i Jugut rrezikon rikthimin në një luftë të plotë civile, ndërsa dhuna përshkallëzohet

Sudani i Jugut po përjeton një konflikt në rritje midis ushtrisë së lidhur me qeverinë dhe forcave të opozitës e grupeve aleate, që vëzhguesit thonë se rrezikon ta kthejë vendin në një luftë të plotë civile.

Konfrontimet e dhunshme në vendin më të ri në botë midis ushtrisë, e cila është besnike ndaj Presidentit Salva Kiir, dhe kryengritësve që besohet se janë aleatë të zv/presidentit të pezulluar, Riek Machar, janë shtuar në javët e fundit.

Të dielën, të paktën 169 persona u vranë pasi të rinj të armatosur nga qarku Mayom në veri bastisën një fshat në qarkun fqinj Abiemnom pranë kufirit me Sudanin.

Viktimat përfshinin gra, fëmijë dhe anëtarë të forcave të sigurisë qeveritare, tha James Monyluak Majok, ministri i informacionit për zonën administrative të Ruweng, ku ndodhet Abiemnom.

Misioni i OKB-së në Sudanin e Jugut tha se po strehonte më shumë se 1,000 civilë në bazën e tij në zonë, dhe po ofronte kujdes mjekësor për të plagosurit. Ai tha se rreth 23 persona u plagosën në sulm.

Stephano Wieu de Mialek, administratori kryesor i Ruweng, tha se sulmi u krye nga njerëz të lidhur me Ushtrinë e Bardhë, një milici që ishte aleate e Machar gjatë luftës civile, së bashku me forcat e lidhura me partinë politike të Machar dhe grupin rebel, Lëvizja Popullore Çlirimtare e Sudanit në Opozitë (SPLM-IO).

Grupi mohoi përgjegjësinë për sulmin dhe tha se nuk kishte prani ushtarake në zonë.

Të hënën, Mjekët pa Kufij (MSF) thanë se 26 anëtarë të stafit të tyre rezultojnë të zhdukur pas dhunës së fundit në disa pjesë të shtetit Jonglei, i cili ka përjetuar luftime të ashpra midis qeverisë dhe forcave të opozitës që nga dhjetori.

Organizata humanitare tha më 3 shkurt se spitali i saj në Lankien ishte goditur në një sulm ajror nga forcat qeveritare dhe më vonë ishte djegur e plaçkitur, ndërsa objekti i saj shëndetësor në Pieri ishte plaçkitur.

Për stafin e zhdukur tha: “Kemi humbur kontaktin me ta për shkak të pasigurisë së vazhdueshme.”

MSF tha se ishte detyruar të pezullonte aktivitetet mjekësore në Lankien dhe Pieri, për shkak të pasigurisë.

Machar dhe Kiir ishin të dy anëtarë të lëvizjes guerile të Ushtrisë Çlirimtare Popullore Sudaneze që luftoi për pavarësi nga Sudani, të cilën e fitoi në vitin 2011, me Kiir që u bë president dhe Machar nënkryetar i parë.

Sudani i Jugut u përfshi në një luftë civile të përgjakshme në vitin 2013, pasi Kiir shkarkoi Macharin dhe më vonë e akuzoi atë për planifikimin e një grushti shteti.

Machar themeloi SPLM-IO dhe të dy grupet u angazhuan në luftime që vranë më shumë se 400,000 njerëz dhe zhvendosën gati gjysmën e popullsisë së vendit.

Luftimet u zhvilluan kryesisht përgjatë vijave etnike midis komunitetit Dinka, i cili është shumicë në Kiir, dhe Nuer të Machar, grupi i dytë më i madh etnik në vend.

Në vitin 2018, Kiir dhe Machar nënshkruan një marrëveshje paqeje — duke i dhënë fund luftës civile, duke krijuar një qeveri uniteti të të dy partive dhe duke e rikthyer Macharin në postin e zëvendëspresidentit. Por zbatimi i marrëveshjes mezi ka filluar, pasi të dy partitë përplasen vazhdimisht për ndarjen e pushtetit.

Shtatorin e kaluar, Machar u akuzua për vrasje, tradhti dhe krime të tjera të rënda, në lidhje me një sulm vdekjeprurës nga Ushtria e Bardhë ndaj një garnizoni të ushtrisë qeveritare në qarkun Nasir në verilindje të vendit. Kiir më pas e pezulloi atë nga posti i tij.

Machar është nën arrest shtëpiak ndërsa gjyqi i tij vazhdon. Mbështetësit e tij thonë se akuzat kundër tij janë të motivuara politikisht dhe vëzhguesit kanë thënë se ndjekja penale e Machar mund të rrezikojë marrëveshjen e paqes.

Ndjekja penale dhe shkarkimi i Macharit nga detyra kanë ndezur tensionet dhe përkojnë me rritjen dramatike të dhunës, veçanërisht në bastionin e opozitës, shtetin Jonglei, ku forcat e opozitës pushtuan postblloqet qeveritare në dhjetor dhe qeveria ka kryer një kundërsulm që nga janari.

Luftimet midis forcave qeveritare dhe atyre opozitare atje kanë zhvendosur rreth 280,000 njerëz gjatë dy muajve të fundit.

Daniel Akech, një analist i lartë për Sudanin e Jugut në Grupin Ndërkombëtar të Krizave, tha se “shënjestrimi” i Machar nga qeveria e ka bashkuar opozitën. Akech tha se luftimet e fundit jo vetëm që përfshinë grupe rebele që ishin besnike ndaj tij, por kishin përfshirë edhe grupe që ishin ndarë prej tij në të kaluarën, sepse tani e shihnin atë si një “figurë simbolike unifikuese”.

“Edhe nëse është i ndaluar, është i izoluar ose nuk mund të japë urdhra, ai është bërë shumë efektiv”, tha Akech.

Të premten e kaluar, komisioneri i lartë i OKB-së për të drejtat e njeriut bëri thirrje për veprime urgjente për të ruajtur marrëveshjen e paqes dhe për të parandaluar një kthim në një luftë civile të plotë.

“Jemi në një pikë të rrezikshme, kur dhuna në rritje kombinohet me pasiguri në rritje mbi trajektoren politike të Sudanit të Jugut, ndërsa marrëveshja e paqes është nën presion të madh”, tha Volker Türk para Këshillit të të Drejtave të Njeriut të OKB-së ./ Guardian.