Katër burrat që mund ta shpëtojnë ose ta shkatërrojnë Iranin

Në ditët ose javët në vijim, klerikët iranianë do të vendosin nëse Republika Islamike do të kërkojë ulje të tensioneve apo do të ndjekë një përballje vetëshkatërruese me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin.

Disa kandidatë favoritë kanë dalë për të udhëhequr vendin pas rrënojave të sulmeve ajrore që vranë Udhëheqësin Suprem Ali Khamenei të shtunën. Shumë nga kandidatët e mëparshëm u vranë në ditën e parë të luftës.

"Nuk do të jetë askush nga ata që mendonim, sepse të gjithë kanë vdekur," pranoi Donald Trump.

Ja kandidatët kryesorë që garojnë për pushtet pas vrasjes së ajatollahut.

Alireza Arafi

Strategjia e mundshme: Armëpushim

Rruga drejt uljes së tensioneve kalon përmes Alireza Arafit, klerikut 67-vjeçar të zgjedhur për t'iu bashkuar këshillit të përkohshëm drejtues.

Abbas Araghchi, ministri i jashtëm iranian, i tha homologut të tij nga Omani se Irani ishte "i hapur ndaj çdo përpjekjeje serioze" për të ndalur përshkallëzimin, sinjali i parë diplomatik që Teherani mund të kërkojë një dalje nga lufta.

Nëse klerikët zgjedhin zotin Arafi si Udhëheqës Suprem, kjo do të sinjalizonte gatishmëri për t'u kthyer në atë kornizë diplomatike.

Arafi kontrollon seminaret fetare dhe sistemin e edukimit religjioz në Iran, gjë që i jep kredenciale të forta klerikale.

Udhëtimi i tij i diskutueshëm në Moskë në vitin 2023, ku u takua me zyrtarë rusë dhe foli për dëshirën e Iranit për "bashkëpunim të gjerë me Rusinë", sugjeron se ai ka mbështetje nga Kremlini.

Megjithatë, zgjedhja e tij ndoshta do të nënkuptonte që ai të shërbente si figurë simbolike, ndërsa pushteti real do të mbetej te familja Larijani.

Në këtë skenar, Arafi do të siguronte legjitimitetin fetar, ndërsa vëllezërit Larijani, Ali dhe Sadeq, figura kyçe të rrethit të brendshëm të Khomeinit, do të ushtronin kontrollin real, duke përdorur ndërmjetësimin e Omanit për të negociuar një armëpushim që ruan interesat thelbësore të regjimit: ndalimin e sulmeve, ruajtjen e një pjese të kapacitetit bërthamor dhe shmangien e ndryshimit të regjimit.

Rusia do ta garantonte marrëveshjen. SHBA do të pranonte pasurim të kufizuar bërthamor iranian në këmbim të kufizimeve të verifikueshme që pengojnë zhvillimin e armëve.

Ka edhe pengesa: linja e ashpër që e sheh negociimin si tradhti, komandantët e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) që kërkojnë hakmarrje për kolegët e vrarë dhe klerikë që kanë nxjerrë fetva për hakmarrje ndaj vdekjes së Khameneit.

Mohammad Mehdi Mirbagheri

Mohammad Mehdi Mirbagheri është një klerik 66-vjeçar, teologjia apokaliptike dhe politika absolutiste e të cilit përfaqësojnë rrymën ideologjike më radikale të Iranit.

Mirbagheri deklaroi në televizion se "për të arritur afërsinë hyjnore, edhe nëse vritet gjysma e popullsisë së botës, ia vlen. Prandaj, vrasja e 42,000 njerëzve në Gaza nuk ka rëndësi krahasuar me atë qëllim të madh."

Kjo logjikë, që dhjetëra mijëra viktima janë një kosto e pranueshme për objektiva teologjikë, ka gjasa të zbatohej edhe në politikën e brendshme dhe të jashtme.

Nëse klerikët e zgjedhin Mirbagherin, kjo do të sinjalizonte refuzimin e çdo marrëveshjeje të negociuar dhe angazhimin për luftë totale pavarësisht pasojave.

Ai e sheh Republikën Islamike si pjesë të "planit të madh të Zotit" dhe konfliktin mes "besimtarëve dhe jobesimtarëve" si të pashmangshëm.

Modeli i tij ideal i qeverisjes është një "velayat-e faqih maksimalist", që drejton çdo aspekt të shoqërisë drejt "vendosjes së monoteizmit", pa kufizime gjeografike.

Në këtë skenar, Irani do të vazhdonte "Operacionin Premtimi i Vërtetë 4" me sulme të vazhdueshme ndaj bazave amerikane në rajon, qyteteve izraelite dhe shteteve të Gjirit që strehojnë forca amerikane.

Si udhëheqës suprem, Mirbagheri do të urdhëronte sulme të vazhdueshme ndaj aeroplanmbajtëseve, infrastrukturës së naftës në Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, si dhe mbajtjen e ngushticës së Hormuzit të mbyllur, rrugë nga e cila kalon 20 për qind e naftës globale.

SHBA do të përgjigjej me forcë dërrmuese, potencialisht duke goditur infrastrukturën e mbetur shtetërore iraniane dhe qytetet, duke vendosur bllokadë të plotë ekonomike dhe duke mbështetur operacione për ndryshim regjimi.

Ky skenar do të përfundonte me shkatërrimin e Iranit, por teologjia e Mirbagherit e paraqet martirizimin si fitore.

"Modeli i përparimit duhet të bëjë shumë gjëra që gratë të respektojnë hixhabin dhe të mos mbështetet vetëm te bindja," ka thënë ai, duke sugjeruar se vizioni i tij shkon përtej mbijetesës drejt një transformimi të plotë ideologjik.

Nëse Republika Islamike nuk mund ta arrijë këtë transformim, sipas Mirbagherit, shkatërrimi bëhet një rezultat i pranueshëm.

Sadeq Larijani

Strategjia e mundshme: Mbijetesë pragmatike

Rruga drejt një tranzicioni të menaxhuar kalon përmes Sadeq Larijanit, 64-vjeçarit që drejton Këshillin e Përshtatshmërisë, vëllai i të cilit Aliu ka kaluar vite duke e pozicionuar si kandidatin që mund të ruajë konsensusin mes fraksioneve gjatë krizave.

Sadeq Larijani shërbeu si kryetar i gjyqësorit gjatë shtypjes brutale të Lëvizjes së Gjelbër në vitin 2009, duke krijuar reputacion të fortë konservator.

Megjithatë, ai herë pas here kritikoi korrupsionin, megjithëse edhe vetë konsiderohet i korruptuar, dhe mbështeti reforma të kufizuara ligjore, duke krijuar mjaftueshëm besueshmëri moderatore për t'u pranuar nga fraksione të ndryshme.

Më e rëndësishmja, ai ka shmangur polemikat përçarëse që dëmtuan kandidatë të tjerë, nuk ka deklarata televizive për numra të pranueshëm viktimash, as kërcënime simbolike apo udhëtime të dyshimta që sugjerojnë mbështetje të huaj.

Në këtë skenar, Asambleja e Ekspertëve zgjedh drejtpërdrejt Sadeq Larijanin në vend që të vendosë Arafi si figurë simbolike.

Kjo sinjalizon përparësinë e vazhdimësisë institucionale mbi pastërtinë ideologjike.

Sadeq do të ndiqte politikat e Khameneit pa karizmën e tij, duke ruajtur përballjen me Perëndimin, por duke shmangur përshkallëzimin vetëshkatërrues; duke mbajtur programin bërthamor ndërsa eksploron kufizime diplomatike; duke shtypur disidencën, por duke lejuar reforma ekonomike të kufizuara.

Dekada ndërtimi rrjetesh nga familja Larijani, martesat strategjike brenda establishmentit klerikal dhe pozicionimi i kujdesshëm në institucione kyçe do të shndërroheshin në një koalicion qeverisës.

Ali Larijani do të vazhdonte menaxhimin e krizave si sekretar i këshillit të sigurisë kombëtare. Sadeq do të drejtonte këshillin që miraton vendimet madhore. Nxënësit dhe aleatët e familjes do të mbanin poste kritike në gjithë sistemin.

Ky skenar është shansi më i mirë i Republikës Islamike për mbijetesë, jo përmes fitores, por duke i rezistuar vëmendjes së SHBA-së, duke shfrytëzuar ndarjet rajonale dhe duke treguar mjaftueshëm përmbajtje për të shmangur përpjekjet për ndryshim regjimi, ndërsa ruan mjaftueshëm përballje për të kënaqur linjën e ashpër.

Mojtaba Khamenei

Strategjia e mundshme: Grusht shteti ushtarak, i vendosur si figurë e IRGC-së, nëse është gjallë

Një diktaturë e mundshme ushtarake mund të marrë pushtetin përmes Mojtaba Khameneit, djalit të dytë të udhëheqësit të ndjerë suprem, i cili për vite ka vepruar në prapaskenë si zëvendësi jozyrtar i të atit dhe pasardhës i mundshëm.

Nëse ai i ka mbijetuar sulmeve dhe Asambleja e Ekspertëve përçahet mbi pasardhësin, pa arritur marrëveshje për Arafin, Mirbagherin, Sadeq Larijanin apo kandidatë të tjerë, Garda Revolucionare mund ta imponojë Mojtabën përmes forcës ushtarake.

Si djali i Khameneit, ai ka legjitimitet dinastik. Si person që ka menaxhuar zyrën dhe rrjetet e të atit për vite, ai njeh mekanizmat e sistemit. Dhe si figurë e pranueshme për komandantët e IRGC-së që kërkojnë hakmarrje, ai ka mbështetje ushtarake.

Në këtë skenar, Irani do të bëhej një diktaturë e hapur ushtarake, jo më një teokraci me karakteristika ushtarake.

Forma e sundimit klerikal do të vazhdonte në dukje, por pushteti real do të mbetej te komandantët e IRGC-së, të cilët do ta përdornin Mojtabën si figurë simbolike ndërsa vendimet do të merreshin nga këshilla ushtarake.

Këshilli i përkohshëm drejtues do të bëhej i përhershëm, me komandantë ushtarakë që zëvendësojnë zyrtarët civilë.

Irani do të ndiqte atë që komandantët e IRGC-së e quajnë "goditje të fuqishme ndaj trupit të lodhur ushtarak të armikut", ndërsa forcon kontrollin e brendshëm përmes represionit të shtuar.

Vakumi i pushtetit çon në luftë civile

Një tjetër rezultat i mundshëm është që një grusht shteti ushtarak i udhëhequr nga Mojtaba Khamenei të shkaktojë atë që të gjitha skenarët e mëparshëm përpiqeshin ta shmangnin: luftë civile dhe lëvizje separatiste që shfrytëzojnë dobësinë e qeverisë qendrore.

Zonat kurde në veriperëndim të Iranit, që prej kohësh kërkojnë autonomi, ka të ngjarë të shpallin pavarësi ose të intensifikojnë rezistencën e armatosur nëse perceptojnë se qeveria qendrore po shndërrohet në diktaturë ushtarake.

Popullsia arabe në provincën Khuzestan, ku ndodhet pjesa më e madhe e infrastrukturës së naftës, ka pakënaqësi historike dhe mund të nisë lëvizje separatiste.

Militantët baluçë në juglindje, pranë kufirit me Pakistanin, që prej vitesh kryejnë sulme, do të shfrytëzonin kaosin për të zgjeruar operacionet.

Irani do të fragmentohej në zona rivale kontrolli, një bërthamë persiane e dominuar nga IRGC-ja rreth Teheranit, rajone autonome kurde në veriperëndim, zona me shumicë arabe në jugperëndim dhe territore baluçe në juglindje.

Republika Islamike që ndërtoi Ajatollah Ruhollah Khomeini do të mbijetonte si një shtet i cunguar, që kontrollon ndoshta gjysmën e territorit të mëparshëm ndërsa zhvillon disa fushata kundërkryengritëse njëkohësisht.

Elementi i surprizës

Kur Ajatollah Khomeini vdiq në vitin 1989, Asambleja e Ekspertëve zgjodhi Ali Khamenein brenda pak orësh, pavarësisht mungesës së kredencialeve të kërkuara fetare, duke treguar aftësinë e sistemit për të përshtatur rregullat kushtetuese sipas nevojave politike.

I njëjti fleksibilitet mund të ngrejë kandidatë të papritur, ndoshta një figurë që aktualisht nuk diskutohet, dikush që del nga Garda Revolucionare ose nga klerikët e heshtur në Qom që kanë shmangur politikën deri sa kriza kërkon përfshirjen e tyre.

Televizioni shtetëror ka shfaqur gjithashtu shpesh Hasan Khomeinin, nipin e Khomeinit, që nga e shtuna, ndoshta duke dërguar një mesazh politik. / The Telegraph – Syri.net