BE përpiqet për unitet, ndërsa kriza e Iranit ekspozon përçarjen transatlantike
Ndërsa udhëheqësit evropianë nxituan për t'iu përgjigjur konfliktit që po përshkallëzohej me shpejtësi në Lindjen e Mesme të shtunën, pasi Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën sulme ajrore kundër Iranit, kriza nxori në pah linjat e përçarjes brenda Evropës - dhe përtej Atlantikut.
Forcat amerikane dhe izraelite goditën objektiva iraniane herët të shtunën pas bisedimeve bërthamore të bllokuara me Teheranin. Irani më pas nisi sulme hakmarrëse në të gjithë rajonin, duke shkaktuar ndërprerje të hapësirës ajrore dhe alarme ushtarake në shumë shtete të Gjirit Persik dhe duke rritur frikën e një zjarri më të gjerë në Lindjen e Mesme.
Brukseli veproi shpejt duke mbajtur një ton të kujdesshëm. Shefja e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas, paralajmëroi në X se situata ishte "e rrezikshme", ndërsa Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, theksoi se ishte "me rëndësi të madhe" të parandalohej përshkallëzimi i mëtejshëm. Presidentja e Parlamentit Evropian, Roberta Metsola, gjithashtu bëri thirrje për përmbajtje.
Megjithatë, në nivel kombëtar, mesazhi i Evropës ishte më pak i unifikuar. Në një deklaratë të përbashkët, Franca, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar theksuan se “nuk morën pjesë në këto sulme” nga SHBA-ja dhe Izraeli, ndërsa dënuan kundërsulmet iraniane dhe i kërkuan Teheranit të kërkonte një “zgjidhje të negociuar”.
Kryeministri britanik Keir Starmer e imitoi këtë akt balancues, duke thënë se Mbretëria e Bashkuar “nuk kishte luajtur asnjë rol” në sulme, ndërkohë që dënoi regjimin “e neveritshëm” të Iranit, dhe tha se “qëllimi kryesor” i Uashingtonit ishte të parandalonte Teheranin nga sigurimi i armëve bërthamore. Starmer shtoi se aeroplanët britanikë ishin tashmë në ajër, si pjesë e operacioneve të koordinuara rajonale të mbrojtjes.
Diku tjetër në Evropë, kryeministri i Spanjës Pedro Sánchez e dënoi operacionin SHBA-Izrael si një "veprim ushtarak të njëanshëm", që rrezikon të krijojë një rend global më armiqësor. Ndërkohë, kryeministri çek Andrej Babiš mbajti qëndrimin e kundërt, duke thënë se Praga "qëndron pranë aleatëve tanë" dhe duke paralajmëruar se ambiciet bërthamore të Iranit dhe "mbështetja e tij për terrorizmin", përbëjnë një kërcënim për Evropën.
Udhëheqësit nordikë dhe të Evropës Lindore morën një qëndrim më të fokusuar te siguria. Kryeministri i Suedisë paralajmëroi për një "përshkallëzim serioz", dhe theksoi se ishte në interes të Evropës që Teherani "të mos jetë kurrë në gjendje të zhvillojë armë bërthamore", ndërsa bëri thirrje gjithashtu për përmbajtje dhe respekt për ligjin ndërkombëtar. Kryeministri i Polonisë, Donald Tusk, tha se Varshava po e monitoronte nga afër situatën dhe po përgatitej për "skenarë të ndryshëm", duke shtuar se qytetarët polakë - përfshirë stafin e ambasadës në Teheran - mbetën të sigurt.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy u afrua më ngushtë me Uashingtonin, duke lavdëruar vendosmërinë e SHBA-së dhe duke argumentuar se “sa herë që ka vendosmëri amerikane, kriminelët globalë dobësohen” - një mesazh i qartë që ai tha se duhet të gjejë jehonë në Moskë.
Kritika nga Uashingtoni
Qëndrimi evropian — veçanërisht ai i Francës, Gjermanisë dhe Britanisë — shkaktoi një reagim të ashpër nga senatori amerikan Lindsey Graham, një aleat i ngushtë i Presidentit të SHBA-së Donald Trump, duke nënvizuar tensionet gjeopolitike që tani po përhapen përtej Atlantikut.
“Të them se jam i zhgënjyer nga deklarata e përbashkët… është një nënvlerësim”, shkroi Graham në X, duke akuzuar Evropën Perëndimore se është “bërë tepër e butë” dhe duke i nxitur udhëheqësit evropianë të mbështesin përpjekjet për t’u përballur me regjimin në Teheran. Ai i tha popullit iranian, se Trump i kishte “dëgjuar britmat tuaja” dhe se “ndihma ka mbërritur në masë të madhe”.
Gjuha jashtëzakonisht e ashpër, nxjerr në pah se si kriza e Lindjes së Mesme po shndërrohet me shpejtësi në një provë stresi në botën reale të unitetit transatlantik, edhe pse kryeqytetet evropiane përpiqen të balancojnë mbështetjen për Uashingtonin me thirrjet për deeskalim.
Brukseli tani po kalon në modalitetin e krizës. Takimet e jashtëzakonshme po grumbullohen në të gjithë Evropën dhe sistemin shumëpalësh, me ambasadorët e BE-së në Komitetin Politik dhe të Sigurisë që do të mblidhen më vonë të shtunën në Bruksel, ndërsa ambasadorët nga 27 vendet e BE-së do të mbajnë një takim emergjent të dielën, thanë zyrtarët për POLITICO.
Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara do të takohet të shtunën në mbrëmje me kryesimin e Mbretërisë së Bashkuar, ndërsa Presidenti francez Emmanuel Macron ka mbledhur këshillin e tij të mbrojtjes në Paris.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka thirrur një takim të Kolegjit të Sigurisë për të hënën .
Mes tronditjeve gjeopolitike, zyrtarët evropianë po përgatiten për një përballje që mund të tendosë më tej unitetin perëndimor në ditët dhe javët në vijim./ Politico.