'Diçka duhet të ndryshojë' - BE shqyrton mundësitë për të hequr veton hungareze ndaj kredisë së Ukrainës

Zyrtarët në Bruksel po përpiqen të gjejnë një zgjidhje për të hequr veton hungareze mbi kredinë prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën. Cilat mundësi janë në tryezë?

Ndërsa Budapesti po përballet ballë për ballë me Kievin për fatin e tubacionit të naftës Druzhba, Brukseli po kërkon një rrugëdalje nga kriza në spirale – sa më shpejt të jetë e mundur.

"Diçka duhet të ndryshojë", siç e tha një zyrtar i BE-së.

Kryeministri hungarez Viktor Orbán ka bllokuar një kredi kritike prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën, për shkak të asaj që ai e quan një përpjekje të qëllimshme dhe të motivuar politikisht për të ndërprerë tranzitin e naftës së lirë ruse nga Presidenti Volodymyr Zelenskyy.

Orbán, në mes të një fushate brutale zgjedhore, e ka kthyer tubacionin e dëmtuar në një çështje sovraniteti kombëtar, duke refuzuar deri më tani të lëvizë. Ndërkohë, Zelenskyy këmbëngul se dronët rusë bombarduan tubacionin dhe sugjeron që Orbán të kërkojë përgjigje në Moskë.

I bllokuar midis të dyjave është Komisioni Evropian, i cili duhet të balancojë nevojën për të ruajtur sigurinë energjetike për të gjitha shtetet anëtare dhe për të mbështetur një vend nën pushtim.

"Ne do ta përmbushim kredinë në një mënyrë ose në një tjetër", tha Presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen në Kiev, duke qëndruar pranë Zelenskyy-t.

"Le të jem shumë i qartë: kemi mundësi të ndryshme dhe do t'i përdorim ato."

Por cilat janë këto mundësi dhe sa të realizueshme janë ato? Euronews i shqyrton më nga afër.

Opsioni Druzhba

Zyrtarët dhe diplomatët e BE-së bien dakord se zgjidhja më logjike dhe praktike e mosmarrëveshjes, është që Ukraina të rregullojë Druzhbën.

Sipas Kievit, pjesa e tubacionit që kalon nëpër rajonin e Lvivit u dëmtua rëndë nga një sulm me dronë rus më 27 janar.

Von der Leyen ia përcolli mesazhin Zelenskyy-t gjatë vizitës së saj në Kiev, duke kërkuar që punimet e riparimit të “përshpejtoheshin”. Ishte e dukshme që shefja e Komisionit e bëri kërkesën publikisht në një konferencë për shtyp.

Zelenskyy e mori parasysh thirrjen, por paralajmëroi se ndërhyrja nuk mund të ndodhë "kaq shpejt", për shkak të bombardimeve të pamëshirshme ruse.

Gjatë një takimi me ekspertë të mërkurën, Ukraina paraqiti një dokument, të parë nga Euronews, ku thuhej se po “kryente në mënyrë aktive punime riparimi dhe restaurimi”.

"Masat e sigurisë dhe stabilizimit, vazhdojnë mes kërcënimeve të përditshme për sulme të reja me raketa", thuhet në dokument. "Pala ukrainase është e interesuar të rivendosë tranzitin sa më shpejt të jetë e mundur, brenda kuadrit ligjor në dispozicion."

Të enjten, Orbán propozoi ngritjen e një misioni faktmbledhës për të inspektuar pjesën e dëmtuar të tubacionit. Kryeministri sllovak Robert Fico, vendi i të cilit varet gjithashtu nga Druzhba, e mbështeti iniciativën dhe i kërkoi Brukselit të bashkohej.

Komisioni e mirëpriti idenë, duke e parë atë si një hap të parë për të ulur tensionet, por nuk mori asnjë angazhim. Plani mbetet në faza shumë të hershme dhe ekzekutivi nuk ka një historik të pjesëmarrjes në ushtrime të këtij lloji.

Edhe pse misioni i mbledhjes së fakteve ofron një rrugëdalje të mundshme, është ende e paqartë nëse Kievi do të japë leje për të inspektuar vendin. Infrastruktura energjetike konsiderohet një pikë strategjike, gjë që e ndërlikon më tej aksesin.

Pas një bisede telefonike me Zelenskyn, Fico tha: “Kam krijuar një përshtypje të qartë se pala ukrainase nuk ka interes të rifillojë tranzitin e naftës përmes territorit ukrainas.”

Opsioni kroat

Duke pasur parasysh rrethanat e rrezikshme dhe të paparashikueshme në terren, Kievi ende nuk i ka dhënë Brukselit një afat kohor të qartë, se kur dhe si do të riparohet Druzhba.

Si rezultat, Komisioni po promovon tubacionin Adria, i njohur edhe si JANAF, i cili fillon në Kroaci dhe lidh disa vende të Evropës Qendrore, si alternativën më të qëndrueshme për të siguruar që Hungaria dhe Sllovakia të vazhdojnë të marrin furnizime me naftë.

JANAF tha këtë javë se ka kapacitetin për të përmbushur "nevojat e plota vjetore" të Hungarisë (5.75 milionë ton naftë) dhe Sllovakisë (4.66 milionë ton). Të dy vendet tashmë kanë shfrytëzuar rezervat e tyre të emergjencës, në reagim ndaj ndërprerjes së Druzhbës.

Kryeministri kroat Andrej Plenković përsëriti mesazhin për të mbështetur Adria-n, e cila ofron mundësi fitimprurëse për ekonominë kombëtare.

“Kroacia është këtu si fqinj, partner dhe mik, për të siguruar sigurinë energjetike dhe funksionimin e qetë të ekonomive të Hungarisë dhe Sllovakisë”, tha Plenković.

Oferta kroate ka fituar terren ditët e fundit, edhe pse Budapesti dhe Sllovakia këmbëngulin se janë të përjashtuar nga sanksionet dhe se nafta bruto ruse që blejnë vjen me një zbritje të madhe krahasuar me alternativat.

Grupi MOL, gjiganti hungarez i energjisë, i ka kërkuar Kroacisë të transportojë naftë bruto ruse përmes Adria-s, duke përdorur përjashtimin e pakufizuar që kanë të drejtë Hungaria dhe Sllovakia. MOL ka kërcënuar me padi nëse kërkesa refuzohet.

Qeveria kroate e ka kundërshtuar këtë pikë, duke argumentuar se nuk është e detyruar ligjërisht të transportojë naftë ruse përmes Adria-s dhe se sanksionet e BE-së dhe SHBA-së duhet të mbështeten.

Opsioni ligjor

Zyrtarët e BE-së po shqyrtojnë rrugë ligjore krijuese, për të hequr veton hungareze dhe për të thyer bllokimin e kredisë prej 90 miliardë eurosh.

Ora po ecën shpejt: Ukrainës i duhet një injeksion i ri ndihme deri në fillim të prillit, për shkak të tërheqjes së plotë të mbështetjes amerikane. Nëse ndihma nuk arrin në kohë, vendi në luftë nuk do të ketë zgjidhje tjetër, veçse të bëjë shkurtime të dhimbshme në shërbimet e tij publike.

Detyra është e ndërlikuar sepse tekstet komplekse që mbështesin kredinë janë negociuar tashmë nga ambasadorët dhe janë miratuar nga Parlamenti Europian. Çdo përpjekje për të ndryshuar formulimin dhe për të gjetur një rrugë të shkurtër, rrezikon shtyrjen e datës së fillimit.

Më herët këtë javë, Përfaqësuesja e Lartë Kaja Kallas sugjeroi që blloku mund të kthehej në "Planin A", bazuar në asetet e palëvizshme të Rusisë. Por ky opsion do të përmbyste marrëveshjen delikate të arritur në dhjetor, dhe do t'i detyronte udhëheqësit të hynin në një debat të ri të diskutueshëm.

Belgjika, kujdestari kryesor i aseteve ruse, mbetet fuqimisht kundër kësaj.

Aktivizimi i të ashtuquajturës "klauzolë kalimtare" sipas Nenit 48.7 të traktateve të BE-së për të kaluar nga unanimiteti në shumicë të kualifikuar, është një "Catch-22" sepse kërkon një votë unanime për të mundësuar kalimin, të cilin Budapesti nuk do ta lejonte kurrë. Ndërkohë, pezullimi i të drejtave të votës së Hungarisë përmes Nenit 7 është i gjatë dhe i rëndë.

Deklaratat që denoncojnë veton e Orbán-it kanë hedhur dritë mbi dy dispozita të tjera.

Së pari, Neni 4.3, i cili sanksionon parimin e bashkëpunimit të sinqertë dhe i detyron të gjitha shtetet anëtare të "përmbahen nga çdo masë që mund të rrezikojë arritjen e objektivave të Unionit". Komisioni e ka përdorur këtë pasazh në të kaluarën për të nisur veprime ligjore kundër qeverive, veprimet e të cilave minojnë besimin e ndërsjellë.

Së dyti, Neni 327, i cili lidhet me bashkëpunimin e zgjeruar, mekanizmi që Hungaria, Sllovakia dhe Republika Çeke e përdorën në dhjetor për të siguruar një përjashtim nga kredia prej 90 miliardë eurosh, që do të financohet nga borxhi i përbashkët.

Neni 327 thotë se ata që përjashtohen nga bashkëpunimi i zgjeruar, si Hungaria në këtë rast, "nuk duhet të pengojnë zbatimin e tij" nga ata që përfshihen.

Opsioni i SIGURTË

Në mosmarrëveshjen mbi tubacionin Druzhba është i përfshirë një program multi-miliardë eurosh, që BE-ja e krijoi vitin e kaluar për të rritur shpenzimet e mbrojtjes përmes kredive të lira.

SAFE, siç njihet skema, bazohet në kredi me interes të ulët që Komisioni mbledh në tregje dhe ua transferon shteteve anëtare. Ata që duan të përfitojnë nga fondi prej 150 miliardë eurosh duhet të paraqesin një plan kombëtar që detajon objektivat dhe investimet e tyre.

Rastësisht, kanë mbetur vetëm tre plane për t’u miratuar: Hungaria (16.2 miliardë euro), Franca (16.2 miliardë euro) dhe Republika Çeke (2 miliardë euro).

Komisioni këmbëngul se të tre planet janë "ende duke u vlerësuar" dhe refuzon të bëjë ndonjë lidhje midis SAFE dhe Druzhba. Por konvergjenca e ngjarjeve e ka futur në mënyrë të pashmangshme programin e mbrojtjes në stuhinë politike.

Disa diplomatë besojnë se vonesa procedurale i ka dhënë Orbánit një pikë shtesë presioni për të kërkuar lëshime në këmbim të heqjes së vetos së tij dhe se Komisioni tani e gjen veten në një udhëkryq të rrezikshëm.

Nëse plani i Hungarisë prej 16.2 miliardë eurosh miratohet në këtë fazë, Orbán do ta konsiderojë atë si një fitore politike përpara zgjedhjeve të 12 prillit. Nëse refuzohet, ai do të ketë një shans për të dyfishuar ankesat e tij dhe për të vazhduar punën.

Komisioni është shqetësuar gjithnjë e më shumë për instrumentalizimin e vendimeve të tij gjatë fushatës zgjedhore, ndërsa Orbán pretendon se Brukseli dhe kandidati i opozitës Péter Magyar kanë hyrë në një marrëveshje të fshehtë për ta mposhtur atë.

Nuk do të ishte hera e parë që kryeministri hungarez ka luajtur kartën e parasë: ai e ka sulmuar vazhdimisht Ursula von der Leyen për mbajtjen pezull të fondeve të kohezionit dhe COVID-it në përgjigje të regresit demokratik në Hungari./ Euronews.