Hungaria dhe Sllovakia në konflikt me Ukrainën për tubacionin e naftës

Hungaria, Sllovakia dhe Ukraina janë në mes të një mosmarrëveshjeje mbi një tubacion kyç që furnizon naftë bruto ruse në Evropën Qendrore.

Dërgesat përmes tubacionit Druzhba janë pezulluar që nga fundi i janarit.

Ndërsa Ukraina fajëson sulmin me dron rus për ndërprerjen, Hungaria dhe Sllovakia kritikojnë Kievin për ndërprerjen afatgjatë, raporton Deutsche Welle .

Çfarë duhet të dini për tubacionin e naftës?

Tubacioni Druzhba i epokës sovjetike transporton naftën bruto ruse përmes Bjellorusisë dhe Ukrainës në Evropën Qendrore.

I hapur në vitin 1964, është një nga tubacionet më të mëdha të naftës në botë dhe lidh fushat e naftës të Siberisë Perëndimore me rafineritë kryesore në Evropë.

Tubacioni ka kapacitetin për të transportuar më shumë se 2 milionë fuçi në ditë, por po ofron vetëm një pjesë të këtij kapaciteti, pasi shumica e vendeve evropiane kanë hequr dorë nga lëndët djegëse fosile ruse që kur Moska nisi një pushtim të plotë të Ukrainës në shkurt të vitit 2022.

Tubacioni Druzhba është i ndarë në dy degë, me degën më të madhe, veriore që shkon në Poloni dhe Gjermani, ndërsa dega jugore furnizon Sllovakinë, Hungarinë dhe Republikën Çeke.

Sa të varura janë Hungaria dhe Sllovakia nga nafta ruse?

Hungaria dhe Sllovakia janë ndër blerësit e fundit të mbetur të naftës ruse brenda Bashkimit Evropian, pasi vendet e tjera u çliruan nga varësia dhe diversifikuan burimet e tyre të furnizimit gjatë katër viteve të fundit.

Druzhba shërben si kanali kryesor për dërgimin e naftës bruto ruse në këto dy vende pa dalje në det.

Të dy vendet kanë përjashtime nga sanksionet e BE-së për naftën ruse të transportuar me tubacion.

Qeveritë e tyre, të konsideruara si më pro-Rusia në BE, i kanë kundërshtuar fuqimisht lëvizjet e Unionit për të ndaluar këto furnizime.

Budapesti dhe Bratislava kanë rritur gjithashtu varësinë e tyre nga burimet ruse të energjisë, duke u mbështetur te Moska për 86-100% të nevojave të tyre për naftë.

Dërgesat e naftës bruto ruse përmes krahut jugor të Druzhbës vitin e kaluar arritën në 9.7 milionë ton metrikë, me Sllovakinë që mori 4.9 milionë dhe Hungarinë rreth 4.35 milionë ton, raportoi Reuters, duke cituar firmën konsulente ukrainase ExPro.

Një raport i publikuar në maj 2025 nga Qendra për Studimin e Demokracisë dhe Qendra për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër (CREA) vlerëson se që nga fillimi i luftës në shkallë të plotë, Hungaria dhe Sllovakia i kanë paguar Rusisë pothuajse 5.4 miliardë euro (6.36 miliardë dollarë) vetëm për furnizimet me naftë bruto, raporton Deutsche Welle .

Për çfarë po e akuzojnë Ukrainën Hungaria dhe Sllovakia?

Furnizimet e naftës përmes Druzhbës kanë mbetur të pezulluara që nga 27 janari, kur, sipas Ukrainës, një sulm me dron rus dëmtoi tubacionin.

Zyrtarët ukrainas deklarojnë se punimet e riparimit janë duke vazhduar. Megjithatë, Hungaria dhe Sllovakia fajësojnë Ukrainën për ndërprerjen e zgjatur.

Ata akuzojnë Kievin për bllokimin e qëllimshëm të dërgesave përmes tubacionit për arsye politike.

Kryeministri hungarez Viktor Orbán e përshkroi ndërprerjen e furnizimit me naftë si një "bllokadë ukrainase të naftës" dhe tha se qëllimi ishte rritja e çmimeve të karburantit në vendin e tij përpara zgjedhjeve parlamentare të planifikuara për 12 prill.

Orban, pa ofruar prova, pretendoi se ishte në interesin e Ukrainës që ai të humbiste zgjedhjet.

Ndërkohë, kryeministri sllovak Robert Fico tha se pezullimi i furnizimeve me naftë ishte "një vendim thjesht politik që synonte shantazhin e Sllovakisë për qëndrimin e saj ndërkombëtar ndaj luftës në Ukrainë".

Ai kërcënoi të pezullojë furnizimin me energji elektrike emergjente për Ukrainën derisa Kievi të rihapë Druzhbën.

Mes mosmarrëveshjes, Hungaria të hënën vuri veton ndaj një kredie të madhe të BE-së prej 90 miliardë eurosh (106.11 miliardë dollarë) për Ukrainën dhe bllokoi një raund të ri sanksionesh kundër Rusisë. Ky veprim u dënua ashpër nga Ukraina dhe udhëheqësit e BE-së.

Cili është qëndrimi i Ukrainës për këtë çështje?

Ukraina ka pretenduar prej kohësh se blerja e vazhdueshme e energjisë ruse nga Hungaria dhe Sllovakia ndihmon në financimin e luftës së Rusisë kundër Ukrainës.

Megjithatë, Kievi mohon çdo përgjegjësi për pezullimin e punës së Druzhbës, duke deklaruar se Budapesti dhe Bratislava duhet t'ia drejtojnë kundërshtimet e tyre Moskës.

Ukraina dënoi gjithashtu atë që e përshkroi si "ultimatume dhe shantazh" nga dy fqinjët e saj të Evropës Qendrore dhe tha se ata po "luanin në duart e agresorit".

"Deklaratat nga Budapesti dhe Bratislava janë provokuese, të papërgjegjshme dhe kërcënojnë sigurinë energjetike të të gjithë rajonit", tha Ministri i Jashtëm ukrainas Andriy Sibiha.

A ka alternativa ndaj naftësjellësit Druzhba?

Ukraina ka propozuar rrugë alternative tranziti për transportimin e naftës në Evropë derisa të rikthehen furnizimet përmes Druzhbës.

Reuters raportoi se misioni i Ukrainës në BE propozoi dërgesa nëpërmjet sistemit të transportit të naftës të Ukrainës ose me rrugë detare, duke përfshirë potencialisht tubacionin Odesa-Brody që lidh portin kryesor të Detit të Zi të Ukrainës me BE-në.

Gazsjellësi Adria — i cili shkon nga bregu kroat i Adriatikut deri në brendësi të Evropës Qendrore — është gjithashtu një alternativë. Ndërsa Orban pretendon se Adria është i përshtatshëm vetëm si një opsion rezervë, kolegu i tij sllovak Fico thotë se kapaciteti i atij gazsjellësi nuk është testuar kurrë dhe se kostot mund të jenë pesë herë më të larta se ato të Družbës.

Megjithatë, raporti i CREA-s pohon se heqja graduale e naftës ruse është "plotësisht e realizueshme" për Hungarinë dhe Sllovakinë dhe se tubacioni Adria "mund të përmbushë nevojat e tyre të përbashkëta".