'Demokracitë nuk rrëzohen, gërryhen'/ Politologia amerikane paralajmëron: Autoritarizmi konkurrues po fiton terren
Shkrimtarja dhe edukatorja amerikane Melissa Dalton-Bradford ka publikuar një video në Instagram ku paralajmëron për rrezikun e asaj që politologët e quajnë “autoritarizëm konkurrues”, duke e lidhur mesazhin me librin e saj të ri How to Save Democracy, që pritet të dalë në verën e vitit 2026.
Në videomesazhin drejtuar ndjekësve, Dalton-Bradford shpjegon se “autoritarizmi konkurrues” është një sistem ku zgjedhjet vazhdojnë të mbahen dhe institucionet mbeten formalisht të hapura, por rregullat e lojës ndryshohen gradualisht në favor të pushtetit. Ajo thekson se demokracitë nuk shemben papritur, por “gërryhen” në mënyrë të vazhdueshme.
Autorja i referohet studimeve të politologut të Harvardit Steven Levitsky, bashkautor i librit How Democracies Die, i cili ka analizuar raste në vende si Venezuela, Hungaria, Turqia, dhe Serbia. Sipas saj, elementë të ngjashëm janë të dukshëm edhe në Shtetet e Bashkuara.
Në video, Dalton-Bradford rendit disa shenja që, sipas saj, përbëjnë “manualin autoritar”: kapjen e gjyqësorit, politizimin e agjencive shtetërore, përdorimin e drejtësisë kundër kundërshtarëve politikë, delegjitimimin e medias, qeverisjen përmes dekreteve emergjente dhe spastrimin e administratës publike.
Mesazhi kryesor i autores është një thirrje për angazhim qytetar. Ajo argumenton se autoritarizmi fiton kur qytetarët lodhen, frikësohen ose dorëzohen, ndërsa faktori vendimtar për mbrojtjen e demokracisë mbetet një shoqëri e organizuar dhe e vendosur për të mos “dalë nga loja”.
Libri i saj i ardhshëm synon të ofrojë një udhërrëfyes praktik për qytetarët mbi mënyrat e mbrojtjes së institucioneve demokratike në kohë sfidash politike.
Mesazhi i plotë:
Përshëndetje miqtë e mi. Ekziston një term që e përdorin shkencëtarët politikë. Nuk do ta dëgjoni kurrë në televizionet kabllore, sepse ka shumë rrokje dhe mendoj se televizionet kabllore hoqën dorë nga rrokjet rreth vitit 2015. Quhet autoritarizëm konkurrues dhe do të thotë që loja ende vazhdon. Zgjedhjet ende zhvillohen, gjykatat ende i hapin dyert në mëngjes, shtypi ende shtyp, por arbitri është zëvendësuar dhe libri i rregullave po rishkruhet në mes të lojës. Dhe kyçet e këmbëve të skuadrës tjetër po thyhen në heshtje, ligjërisht, gradualisht, para se të arrijnë në fushë.
Steven Levitsky i Harvardit e diagnostikoi këtë sëmundje në vitin 2002. Ai e pa të përhapej në Venezuelë, Hungari, Turqi, Serbi, të gjitha vende për të cilat po shkruaj në librin tim. Ai shkroi tekstin themelor për mënyrën se si demokracitë nuk shpërthejnë, ato gërryhen. Dhe pastaj, në vitin 2025, çfarë bëri? Hapi një kapitull të ri dhe e drejtoi drejtpërdrejt nga SHBA.
Ja si duket manuali autoritar dhe kam nevojë që të dëgjoni me vërtet vëmendje, sepse çdo pikë që do të rendis tani është shënuar si e përmbushur. Kapja e gjyqësorit, shënuar. Mbushja e agjencive me besnikë, shënuar. Përdorimi i sistemit të drejtësisë si armë kundër rivalëve politikë, shënuar. Delegjitimimi i shtypit, shënuar. Qeverisja me dekrete emergjente për të anashkaluar legjislativin, shënuar. Spastrimi i shërbimit civil, shënuar. Shpërblimi i të bindurve, falimentimi i atyre që rezistojnë, shënuar, shënuar, shënuar.
Kjo nuk është një shpat i rrëshqitshëm. Nuk po i afrohemi greminës. Gremina është tre lëvizje pas nesh. Dhe ja çfarë tjetër gjeti Levitsky, dhe kjo është pjesa që më bëri të ndalem dhe të shkruaj librin tim. Autoritarizmi konkurrues fiton vetëm kur frika, lodhja dhe dorëzimi e zbehin angazhimin për të mbrojtur demokracinë. Fiton kur njerëzit e mirë vendosin se beteja është shumë e kushtueshme, shumë e ndërlikuar dhe shumë e gjatë. Fiton duke ju lodhur.
Pra, e vetmja gjë, e vetmja gjë që nuk është në listën autoritare, i vetmi variabël që e thyen modelin në çdo vend, në çdo shekull, në çdo studim rasti, është një qytetari e organizuar, e vetëdijshme, që refuzon të dorëzohet. Kjo nuk është poezi, janë të dhëna.
Po shkruaj një manual për anën tjetër. Do të vijë këtë verë. Dhe fillon me aktin më radikal që është i mundur për cilindo prej nesh tani. Dhe ja cili është: Qëndroni në lojë. Sepse në momentin që largoheni, atëherë ata fitojnë dhe ata po llogarisin që ju të largoheni. Mos e bëni.