Lufta në Ukrainë hyn në vitin e pestë. A do të rezistojë 'konsensusi i Putinit' mes rusëve?

Mendohet zakonisht se sa më shumë të zgjasë një luftë, aq më pak entuziast bëhet publiku për ta vazhduar atë. Në fund të fundit, janë qytetarët e zakonshëm ata që mbajnë peshën e kostove ekonomike dhe njerëzore.

Megjithatë, ndërsa lufta pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022 hyn në vitin e pestë, qëndrimi i publikut rus mbetet i vështirë për t'u kuptuar. Sipas një sondazhi të fundit, pak më shumë se gjysma e rusëve presin që lufta të përfundojë në vitin 2026; por shumica thonë se nëse negociatat dështojnë, Moska duhet ta "përshkallëzojë" konfliktin me më shumë forcë.

Si studiues të shoqërisë ruse, ne mendojmë se kjo paqartësi në opinionin publik i jep presidentit Vladimir Putin hapësirë për të vazhduar fort me objektivat e tij në Ukrainë. Por, në të njëjtën kohë, një analizë më e thellë tregon se mbështetja e dukshme për luftën mund të jetë më e brishtë nga sa do të donte vetë Putini.

Kontrata sociale e Putinit

Që nga dita e parë e konfliktit, strategjia perëndimore është bazuar në idenë se sanksionet ekonomike do ta detyronin elitën ose shoqërinë ruse ta bindnin Putinin të hiqte dorë nga lufta.

Kjo mbështetet në supozimin se legjitimiteti i "putinizmit" bazohet në një lloj kontrate sociale: populli rus i qëndron besnik Kremlinit nëse gëzon një standard jetese të qëndrueshëm dhe lejohet të jetojë jetën private pa ndërhyrje nga shteti.

Ekonomia ruse ka hasur vështirësi që nga viti 2014, ndaj shumë analistë mendonin se kjo kontratë sociale ishte dobësuar edhe para pushtimit të plotë të Ukrainës. Pas katër vitesh lufte, përjashtimi nga tregjet europiane dhe trefishimi i shpenzimeve ushtarake kanë sjellë amulli ekonomike dhe presion në rritje mbi standardin e jetesës.

Një problem me qasjen e "kontratës sociale" është se nënvlerëson rolin e ideologjisë.

Është e mundur që propaganda e Putinit për ta "bërë Rusinë sërish të madhe" të ketë jehonë tek një pjesë e konsiderueshme e publikut rus. Sondazhet e kanë vendosur vazhdimisht mbështetjen për Putinin mbi 80% që nga fillimi i konfliktit në Ukrainë.

Sigurisht, rezultatet e sondazheve në një shoqëri autoritare në luftë nuk mund të merren si plotësisht të sigurta. Por nuk duhet përjashtuar mundësia që një pjesë e mbështetjes të jetë reale dhe të mbështetet jo vetëm te ekonomia e qëndrueshme, por edhe te mbështetja popullore për premtimin e Putinit për të rikthyer fuqinë dhe ndikimin e Rusisë në botë.

Bashkimi rreth flamurit

Disa studiues flasin për efektin "bashkim rreth flamurit". U vu re një rritje e dukshme e mbështetjes për Putinin pas përdorimit të forcës ushtarake kundër Ukrainës në vitet 2014 dhe 2022.

Është e vështirë të dihet nëse kjo rritje pasqyron një ndryshim të vërtetë në opinion apo thjesht një reagim ndaj medias dhe asaj që njerëzit mendojnë se është përgjigjja e pranueshme.

Kremlini është përpjekur të fshehë kostot e luftës nga publiku: duke mos treguar numrin e vërtetë të të vrarëve dhe duke shmangur mobilizimin e plotë, përmes rekrutimit të vullnetarëve me paga të larta. Po ashtu, përpiqet ta mbajë ekonominë të qëndrueshme duke përdorur fondet rezervë të vendit.

Kjo lë të hapur pyetjen nëse "konsensusi i Putinit" do të prishet në të ardhmen, nëse kostot e luftës do të prekin drejtpërdrejt shumicën e rusëve.

Problemi me sondazhet

Sipas mendimit të përgjithshëm, një pakicë e vogël e rusëve e kundërshton luftën, një pakicë pak më e madhe e mbështet me entuziazëm, ndërsa shumica thjesht e pranon pasivisht atë që bën shteti.

Ka ende disa institute të pavarura që bëjnë sondazhe në Rusi dhe raportojnë nivele të larta mbështetjeje për "operacionin special ushtarak" kundër Ukrainës, me shifra nga 60% deri në 70%.

Por shumë studiues theksojnë se është e vështirë të merret një pasqyrë e saktë e opinionit publik rus, pasi njerëzit mund të kenë frikë të japin përgjigje që mund të interpretohen si shkelje e ligjeve kundër "lajmeve të rreme" apo "diskreditimit të ushtrisë", që dënohen me burgim të gjatë.

Qendra Levada, që konsiderohet ende relativisht e pavarur dhe e besueshme, i zhvillon intervistat ballë për ballë në shtëpitë e njerëzve, por ka një nivel shumë të ulët përgjigjesh. Sondazhet online me shpërblim financiar përpiqen të zgjedhin pjesëmarrës të balancuar demografikisht, por frika për të dhënë përgjigje kritike ndaj regjimit mbetet.

Në klimën aktuale politike në Rusi, të mos përgjigjesh ose të japësh një përgjigje "të pranueshme" nga shoqëria është një strategji e arsyeshme.

Disa studiues, si ata të Laboratorit të Sociologjisë Publike, vazhdojnë kërkime në terren në Rusi, duke dërguar studiues që jetojnë në mënyrë të fshehtë në qytete të vogla dhe vëzhgojnë sjelljet shoqërore lidhur me mbështetjen për luftën.

Studimet e tyre gjejnë pak prova për një efekt të fortë "bashkimi rreth flamurit" në shoqërinë ruse jashtë qendrave të mëdha. Të tjerë analizojnë rrjetet sociale si burim informacioni, por ekziston rreziku që besnikëria e shfaqur publikisht të ngatërrohet me bindje të sinqerta.

"Emigrimi i brendshëm"

Shumë qytetarë rusë përpiqen të shmangin diskutimet politike dhe të tërhiqen në atë që quhet "emigrim i brendshëm", duke jetuar jetën e tyre dhe duke minimizuar kontaktet me autoritetet.

Kjo praktikë daton që nga periudha sovjetike dhe u rikthye sidomos pas rritjes së represionit politik, pas rikthimit të Putinit në presidencë në vitin 2012.

Nuk ka dyshim se në Rusi ka mbështetës të zjarrtë të luftës. Ata janë të zëshëm dhe të dukshëm, sepse shteti ua lejon këtë, siç janë blogerët ushtarakë që raportojnë nga vijat e frontit.

Përveç sondazheve dhe rrjeteve sociale, niveli i mbështetjes reale për luftën mund të kuptohet edhe duke parë sjelljet e përditshme. Nëse mbështetja popullore do të ishte entuziaste, zyrat e rekrutimit do të ishin të mbingarkuara. Por kjo nuk po ndodh.

Në vend të kësaj, Rusia është mbështetur shumë te stimujt financiarë, reklamat agresive, rekrutimi nëpër burgje dhe mobilizimi me detyrim. Ndërkohë, qindra mijëra burra janë përpjekur të shmangin rekrutimin duke u larguar nga vendi, duke u fshehur nga autoritetet ose duke përdorur përjashtime ligjore.

Edhe pjesëmarrja simbolike ndjek të njëjtin model. Simbolet "Z" të sponsorizuara nga shteti vazhdojnë të dominojnë hapësirat publike, shkronja Z përdoret si shenjë mbështetjeje për luftën, në slogane si "Za pobedu" ("Për fitore"). Por shenjat private të mbështetjes pothuajse janë zhdukur.

Ndihmat humanitare për ushtarët në vijën e frontit ose në Ukrainën e pushtuar shpesh mblidhen përmes shkollave dhe kishave, ku pjesëmarrja ndikohet nga presioni social ose administrativ. Megjithatë, shumë pjesëmarrës e paraqesin angazhimin e tyre si ndihmë për individë të veçantë, jo si mbështetje për vetë luftën.

Realiteti kundrejt përvojës së përditshme

Produktet e propagandës me profil të lartë shpesh nuk kanë ndikimin e pritur. Listat muzikore dhe platformat e transmetimit në Rusi nuk dominohen nga këngë patriotike, por nga një përzierje këngësh për marrëdhënie personale, si balada melankolike e Jakone "Eyes As Wet As Asphalt", këngë që lavdërojnë "Hoodies" dhe madje edhe një këngë popullore bashkire mjaft tërheqëse.

Shitjet e librave tregojnë kërkesë të lartë për vepra si "1984" e George Orwell dhe kujtimet nga Holokausti të Viktor Frankl "Man's Search for Meaning", duke sugjeruar se lexuesit po kërkojnë mënyra për të kuptuar autoritarizmin, traumën dhe përgjegjësinë morale, më shumë sesa për të festuar militarizmin.

Dhe në vend që të shohin filmin e mbështetur nga shteti "Tolerance", një histori distopike për rënien morale në Perëndim, rusët po ndjekin në platformat online romancën homoseksuale me temë hokeji "Heated Rivalry".

Fushata e Putinit për të promovuar atë që ai i quan vlera tradicionale duket se nuk po jep rezultatet e dëshiruara. Normat e divorcit janë ndër më të lartat në botë, dhe lindshmëria vazhdon të bjerë.

Ndërsa lufta në Ukrainë hyn në vitin e pestë, hendeku mes versionit të realitetit që paraqet Kremlini dhe përvojës së përditshme të rusëve të zakonshëm mbetet i madh. Kjo kujton një model që është parë edhe më parë: në dekadën e fundit të Bashkimit Sovjetik, Kremlini u bë gjithnjë e më i shkëputur nga pikëpamjet e popullit të vet.

Historia nuk përsëritet domosdoshmërisht, por drejtuesit e Kremlinit duhet të jenë të vetëdijshëm për këto paralele. / TheConversation – Syri.net