Çfarë do të thotë më shumë kohë në ekran për fëmijët

Fëmijët dhe të rinjtë po kalojnë gjithnjë e më shumë kohë para ekraneve, duke filluar që në një moshë gjithnjë e më të hershme - dhe studimet ende nuk kanë përcaktuar se çfarë do të thotë saktësisht kjo për zhvillimin e tyre afatgjatë.

Ndërsa TikTok, lojërat online ose studimi ushtrojnë një tërheqje të fuqishme tek të rinjtë dhe i mbajnë ata të përqendruar vëmendjen te pajisjet e tyre, depresioni, imazhi jo i shëndetshëm i trupit ose vetmia mund të pasojnë, zbuloi një studim i OECD-së.

Ndërsa disa vende ndalojnë ose shqyrtojnë mundësinë e ndalimit të aksesit në mediat sociale për të rinjtë, studiuesit ndajnë disa nga pasojat kryesore të rritjes së kohës para ekranit.

Koha e ekranit rritet me shpejtësi

Fëmijët njihen me ekranet në një moshë shumë të re dhe koha e tyre para ekranit rritet me shpejtësi, sipas autorëve të studimit të vitit 2025 nga Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD).

Fëmijët shtatë deri në dymbëdhjetë vjeç në Francë kalonin më shumë se dy orë në ditë para një ekrani. Në Gjermani, 15-vjeçarët kalonin 48 orë në javë, ose pothuajse shtatë orë në ditë, para një ekrani.

Në fakt, në atë kohë, adoleshentët gjermanë ishin përdoruesit më të mëdhenj nga të gjithë. Pothuajse tre të katërtat e 15-vjeçarëve kalojnë më shumë se dy orë në ditë shkolle para një ekrani për qëllime argëtimi.

Vetëm katër nga 36 vendet e anketuara kishin shifra më të larta, përfshirë Poloninë dhe Estoninë.

Kjo e shtyu Qendrën Federale për Edukimin Shëndetësor të rekomandonte që adoleshentët e kësaj moshe të mos shpenzojnë më shumë se dy orë duke përdorur mediat digjitale, me ekspertë që thonë se "sa më pak kohë para ekranit, aq më mirë".

Shumë veta e përmendin pandeminë si një kohë kur përdorimi i mediave digjitale u rrit ndjeshëm. Ashtu si në shumë vende, njerëzit nuk mund të shkonin në stërvitje futbolli, në kurse vallëzimi apo në aktivitete të tjera, kështu që ata kaluan në pajisjet e tyre elektronike.

Në vitet që pasuan, përdorimi i medias në fakt ra në disa zona, siç tregohet nga një studim digjital i Postbank - megjithëse tendenca afatgjatë duket se mbetet e paprekur.

Gjumi i dobët çon në një rreth vicioz

Shumë pyetje rreth pasojave shëndetësore nuk janë studiuar ende mjaftueshëm. Megjithatë, duket e qartë se konsumi i lartë i mediave, veçanërisht në mbrëmje, dëmton cilësinë e gjumit.

“Kjo krijon një rreth vicioz, pasi gjumi më i dobët çon në rritje të lodhjes tek të rinjtë, prandaj ata preferojnë aktivitete pasive si shikimi i televizorit të nesërmen”, thotë studimi. Problemi përkeqësohet kur fëmijët dhe adoleshentët kanë telefona inteligjentë, kompjuterë ose televizorë në dhomat e tyre të gjumit, vëren studimi.

Shëndeti mendor i të rinjve është përkeqësuar në mënyrë dramatike gjatë 15 viteve të fundit, thotë OECD. Trendi është përkeqësuar nga pandemia dhe kjo periudhë gjithashtu pa një rritje të madhe në përdorimin e medias.

Megjithatë, hulumtimet deri më tani nuk kanë qenë në gjendje të përcaktojnë një lidhje të qartë shkakësore midis këtyre zhvillimeve. Ajo që është e sigurt është se efektet negative mund të ndodhin, për shembull përmes përdorimit të tepërt, ngacmimit kibernetik ose kontaktit me përmbajtje që është e papërshtatshme për fëmijët.

“Studimet sugjerojnë se konsumi problematik rrit rrezikun e depresionit, ankthit, vetmisë, vështirësive në shkollë, problemeve me imazhin e trupit dhe çrregullimeve të gjumit, ku vajzat shpesh preken më rëndë”, thuhet në të.

Ndikimi në tru

Joachim Türk, nënkryetar i Shoqatës Gjermane për Mbrojtjen e Fëmijëve, paralajmëron se kalimi i tepërt i kohës para telefonave celularë, kompjuterëve ose televizorit mund të dëmtojë ndjeshëm zhvillimin e një fëmije.

Fëmijët e vegjël kanë nevojë për stimulime të tilla si prekja, nuhatja dhe shija për ta kuptuar botën në kuptimin e plotë të fjalës, thotë ai. “Asnjë ekran, sado i zgjuar të jetë, nuk mund ta bëjë këtë.”

Për fëmijët më të rritur dhe adoleshentët, ekziston rreziku që ata të harrojnë se si të përqendrohen në një gjë për një periudhë më të gjatë kohore, pasi të kenë parë sekuenca të shkurtra në TikTok, për shembull, ose video në Instagram dhe Facebook.

Në Gjermani, më shumë se gjysma e 10-vjeçarëve kanë një telefon inteligjent të tyrin, dhe varësisht nga klasa e tyre shoqërore, numri është dukshëm më i lartë. Deri në moshën 15 vjeç, pothuajse të gjithë kanë pajisjen e tyre.

Koha e ekranit, jo vetëm koha e ekranit

Është e rëndësishme të bëhet diferencimi i sa më shumë aplikacioneve, siç janë librat elektronikë, që mund t’i mbështesin fëmijët dhe të rinjtë në studimet e tyre në shkollë. Ky është një përfitim që e shijojnë veçanërisht vajzat dhe ata me prejardhje më të pasura.

Por thjesht fikja e rrjetit nuk është një mundësi, thotë Kai Hanke, drejtor menaxhues i Fondit Gjerman për Fëmijë. “Studimet tregojnë qartë se bota digjitale ofron potencial të madh për fëmijët.”

Përdorimi i medias është një portë e rëndësishme për pjesëmarrjen shoqërore dhe nuk mund të mohohet thjesht, thotë ai. Prindërit, shkollat, media dhe ligjvënësit duhet të krijojnë kushtet që u lejojnë fëmijëve të përfitojnë nga ky potencial.

Berthold Koletzko, pediatër dhe kryetar i Fondacionit të Shëndetit të Fëmijëve, thotë gjithashtu se nuk mund të ndalosh thjesht median digjitale - është e paqartë nëse ato janë një burim mundësie apo rreziku. "Ne kemi nevojë për standarde detyruese për përmbajtje dixhitale të sigurt, kufizime të qarta për reklamat dhe më shumë edukim rreth rreziqeve."

Institucionet arsimore duhet të mësojnë njohuritë mediatike dhe në të njëjtën kohë të krijojnë hapësira për përvoja analoge, thotë ai.

Shumë njerëz duan të ndryshojnë zakonet e tyre

Për studimin e përgjithshëm, autorët e OECD-së vlerësuan disa anketa, përfshirë studimin aktual PISA të vitit 2022. Studimi shqyrtoi 38 vendet e organizatës, të cilat përfshijnë pjesë të mëdha të Evropës, si dhe Japoninë dhe Izraelin.

Ndërkohë, në shumë vende, njerëzit po përpiqen të largohen nga telefonat e tyre. Në Gjermani, një anketë e DAK mbi rezolucionet zbuloi se një në tre persona janë të etur të kalojnë më shumë kohë jashtë linje - një dëshirë veçanërisht e theksuar tek të rinjtë./ DPA News.