Bumi i telenovelave turke kërcënohet nga inflacioni i lartë

John Paul Rathbone - FT/

Një atmosferë e veçantë ndriçon rrëmujën e përditshme në terminalin gjigant të autobusëve Esenler në Stamboll. Në një cep, udhëtarët janë mbledhur rreth kamerave dhe mikrofonëve për të parë nga afër aktorin e famshëm Akin Akınözü teksa xhironte një skenë për një nga serialet turke më të njohura në botë.

"Është kaos!" thotë Akınözü gjatë një pushimi nga xhirimet e Veliaht, një histori që përzien krimin, romancën dhe dramën familjare, e ndërtuar rreth trashëgimtarit të rremë të një koncesioni fitimprurës autobusësh.

"Xhirojmë një episod në javë, transmetohet javën tjetër dhe punojmë 12 orë në ditë, gjithmonë në terren. Është çmenduri. Por ndryshe nuk krijohet kjo energji. E bën të pamundurën të mundur."

Serialet turke, të njohura si dizi, janë të famshme pikërisht për këtë: bëjnë të mundur të pamundurën. Prodhime si Shekulli Madhështor, për sulltan Sulejmanin e Madhërishëm të shekullit të 16-të, kanë tërhequr publik në afro 170 vende, sipas shifrave zyrtare. Edhe aktori i Hollywood-it Bradley Cooper është fans.

Por tani ato po përballen me një kthesë të papritur: inflacionin e lartë. Rritja e çmimeve ka shtuar kostot dhe po kërcënon një industri që fiton qindra miliona dollarë në vit nga eksportet dhe që qeveria e presidentit Recep Tayyip Erdoğan e ka lavdëruar për tërheqjen e turistëve dhe forcimin e ndikimit kulturor të Turqisë.

"Sot kemi kosto prodhimi edhe më të larta se Spanja," tha Özcan Altunkaya nga Dhoma e Tregtisë së Stambollit. "Kjo ndikon në shitjet jashtë vendit. Me kalimin e kohës, eksportet televizive do të bien."

İzzet Pinto, drejtues i një kompanie shpërndarjeje përmbajtjesh, tha se "tani një serial duhet të jetë superhit për të mbijetuar. Si rrjedhojë, ekosistemi po bëhet më i vogël."

Situata e këtij sektori pasqyron ekonominë turke në përgjithësi. Inflacioni, që arriti kulmin 85% në fund të vitit 2022 dhe tani është rreth 30%, ka goditur konkurrueshmërinë në shumë industri, nga tekstilet dhe makinat te pajisjet shtëpiake si frigoriferët. Muajin e kaluar, shoqata e prodhuesve të pajisjeve shtëpiake paralajmëroi se eksportet ranë 10% vitin e kaluar. Industria tekstile ka humbur 380,000 vende pune në tre vitet e fundit.

Forcimi real i kursit të këmbimit, si pasojë e inflacionit më të lartë se zhvlerësimi i lirës, ka rritur edhe më shumë kostot në dollarë dhe euro.

"Televizioni turk është një makinë e jashtëzakonshme, efikase dhe e bukur," tha një drejtues europian mediash, i cili u largua pasi kostot për orë xhirimi u trefishuan në mbi 240,000 dollarë. "Rritja e kostove po kërcënon formulën e suksesit të tij."

Producentët turq kanë krijuar seriale shumë të ndjekura, të shikuara nga gati 1 miliard njerëz në botë, sipas ministrisë së kulturës. Skenografi luksoze, aktorë tërheqës dhe histori dramatike dashurie, shpesh të pamundura, xhirohen në ambiente madhështore si pallatet osmane apo Bosfori, duke tërhequr publik në Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe Amerikën Latine.

"Unë i quaj histori jugore," thotë bashkëprodhuesi i Veliaht, Mehmet Eryılmaz.

Shikuesit myslimanë ndihen rehat me drama familjare pa alkool, me përmbajtje modeste dhe me personazhe që i paraqesin myslimanët si heronj, jo si fanatikë. Ndërsa në Amerikën Latine pëlqehen melodramat me familje të mëdha dhe vlera tradicionale.

Një pjesë e madhe e suksesit të dizi-ve lidhet me modelin shumë konkurrues të televizionit turk. Çdo mbrëmje, pesë kanale private dhe televizioni shtetëror transmetojnë nga një serial në orarin kryesor. Çdo serial zgjat rreth tri orë me reklama, që do të thotë deri në 75 orë program në javë.

Serialet që nuk marrin shikueshmëri të lartë anulohen shpejt, gjë që krijon konkurrencë të fortë. Për ato që kanë sukses, rreth 60%, shitjet ndërkombëtare janë fitim i pastër.

Sipas një drejtuesi europian, tetë seriale të suksesshme në vit mund të nënkuptojnë "afro një mijë orë program të shitur jashtë vendit me 100,000 dollarë për orë. Ishte një ëndërr."

Por sot inflacioni ka ulur vlerën reale të të ardhurave nga reklamat, të cilat mezi mbulojnë gjysmën e kostos së një episodi. Kjo ka sjellë më pak prodhime, më pak rrezik dhe më pak mundësi për hite.

"Është një rreth vicioz," thotë konsulenti Burhan Gün. "Kur prodhimi është i lartë, mund të eksperimentosh me talente dhe skenarë të rinj. Por kur një serial nuk mbulon kostot, të gjithë zgjedhin formula të sigurta."

Shitjet paraprake jashtë vendit janë bërë të domosdoshme për të nisur një projekt. Por kostot e larta e bëjnë më të vështirë konkurrencën me prodhimet në rritje në Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe Amerikën Latine.

Nuk ka një zgjidhje të qartë. Ndihma shtetërore rrezikon ndërhyrje politike. Rregullatori mediatik RTÜK shpesh ka gjobitur ose ndaluar seriale për "shkelje të vlerave familjare".

Bashkimi i kanaleve private mund të përqendrojë të ardhurat nga reklamat dhe të mbështesë prodhimin vendas, por kjo duket pak e mundshme për shkak të politizimit të pronësisë mediatike.

Megjithatë, sektori nuk është në fund. Që nga viti 2017 ka fituar katër çmime Emmy për "telenovelën më të mirë", tri çmime për "serialin më të mirë" në Seul që nga viti 2022 dhe vitin e kaluar prodhoi 25 seriale të reja, edhe pse tani mbetet pas Koresë së Jugut.

Distributorët turq kanë hapur tregje të reja si Rusia. Prodhuesit po bashkëpunojnë edhe jashtë vendit, si Ay Yapım që po bashkëprodhon një serial me MBC Studios të Arabisë Saudite.

"Modeli i biznesit mund të jetë në pikëpyetje, por modeli i prodhimit mbetet i fortë," thotë profesorja Carolina Acosta-Alzuru. "Nuk mund ta imagjinoni adrenalinën që krijon."

Edhe Eryılmaz bie dakord. Duke kaluar mes kamionëve të xhirimit në bodrumin e stacionit të autobusëve, ai kujton një aktor që luante një personazh negativ dhe që dëmtoi rëndë gjurin jashtë xhirimeve, duke e bërë të pamundur vazhdimin.

"Na prishi planin e xhirimeve dhe gjithsesi ishte personazh i neveritshëm, kështu që meritonte të vdiste," tha ai. "Duhej ta varrosnim që seriali të vazhdonte. Të jem i sinqertë: tërë kjo më bën të ndihem shumë i gjallë." / FT – Syri.net