A mund të ndihmojë stoicizmi me pikëllimin?

Filozofi Scott LeBarge ka vënë në dukje se mendimtarët e lashtë e kuptonin se ta shohësh rendin natyror si të ndërtuar mirë ka një vlerë praktike dhe shëruese: një botë shumë e ashpër do të ishte e pashpjegueshme.

Në këtë frymë, stoiku Epiktet pyet: A na e kanë dhënë perënditë arsyen për mjerim dhe palumturi, që ta kalojmë jetën në trishtim?

Ai na shtyn të përgjigjemi "jo".

Por nëse nuk jemi krijuar për vuajtje, pse kaq shumë nga jetët tona janë të mbushura me vdekjen e njerëzve tanë më të dashur? Të fëmijëve tanë? Të bashkëshortëve tanë? Çfarë lloj "projekti" është ky?

Stoikët u përpoqën ta jepnin një përgjigje, por shpjegimi i tyre ndalet më herët se ai i të tjerëve. Ata nuk sugjerojnë që të gëzohemi me idenë se të dashurit tanë shkojnë në parajsë; as nuk ofrojnë një kozmologji ku të dashurit tanë kthehen vazhdimisht në botë.

Në vend të kësaj, stoikët theksojnë se humbja është pjesë e rendit të natyrës. Ajo mund të na shkatërrojë, por nuk është e keqe. Ne nuk jemi të vdekshëm për shkak të ndonjë faji tonit apo nga qëllimi mizor i dikujt tjetër; thjesht kështu jemi. Nëse përqendrohemi te ky dallim, që kjo humbje nuk është e keqe, por natyrore, stoikët mendojnë se mund të zbusim pjesën më shkatërruese të pikëllimit (pa mohuar se ajo mund të jetë shumë e fortë).

Besimet formësojnë pikëllimin, argumentojnë stoikët. Me pak punë, ne mund t'i ndryshojmë këto besime. Vetë pikëllimi na ndihmon t'i zbulojmë, sepse më parë kanë kaluar pa u vënë re, por pas humbjes përballemi me to. Këto besime janë po aq të zakonshme sa edhe supozime të tjera të gabuara për atë që mendojmë se na duhet.

Stoikët na kritikojnë sepse shpesh besojmë se të mirat "konvencionale" janë thelbësore: pasuria, pushteti, një makinë e bukur. Por ne besojmë gjithashtu se na duhet prania e dikujt që duam. Kur e humbasim, mendojmë: Jeta ime ka marrë fund pa të. Nuk mund të vazhdoj. Asgjë nuk do të ketë më rëndësi. Doja vetëm të isha i lumtur me të pranë. Ky lloj të menduari krijon pikëllimin tonë, thonë stoikët. Nëse nuk do t'i kishim këto besime, humbja do të ndihej më shumë si kur vdes dikush që e njohim pak, e trishtueshme, por jo qendra e viteve që pasojnë.

Pikëllimi, siç shkruan Epikteti, përfshin tronditje fizike, dhe mbi to nuk kemi kontroll të drejtpërdrejtë. Te pikëllimi, edhe imagjinata mund të na "mundojë". Duhet t'i luftojmë këto imazhe me arsyen dhe të mos i lejojmë të "mbizotërojnë" (Diskurset 3.24).

Terapitë moderne si CBT (terapia njohëse-sjellore) përfshijnë një qasje të ngjashme stoike: shqyrtojmë besimet që krijojnë emocione të pakëndshme, i vëmë në dyshim dhe pyesim nëse kanë vërtet rëndësi. Për shembull, mund të ndihesh i shqetësuar pas një takimi dhe të mendosh se askush nuk të pëlqeu. Por edhe nëse kjo është e vërtetë, po pastaj? Stoikët na mësojnë t'i kthejmë "duhet" në preferenca: të pëlqehesh është e dëshirueshme, jo e domosdoshme. Duke hequr besimet e rreme, veprojmë më shumë sipas virtytit dhe jo duke ndjekur miratimin e të tjerëve. Dhe kur e zbatojmë këtë metodë te pikëllimi, po punojmë në nivelin më të vështirë.

"Dhe pikërisht për këtë lloj vuajtjeje kam folur, sepse është më e madhja; që, pasi ta kemi hequr qafe atë, të na duket më pak e rëndësishme të merremi me shërimin e të tjerave."
(Ciceroni, Tusculan Disputations 3.81)

Pra, me pikëllimin, qëllimi nuk është të shtypim emocionin, por ta arsyetojmë, të zbulojmë besimet që e forcojnë pikëllimin dhe të përqendrohemi te ajo që kemi ende, jo vetëm te ajo që kemi humbur.

Ka përmbledhje të mira për aspektet fizike dhe psikologjike të zisë, si p.sh. libri The Grieving Brain nga Mary-Frances O'Connor. Por pyes veten nëse etika stoike mund të jetë një plotësim i dobishëm i mënyrës se si e kuptojmë sot pikëllimin, edhe teksa e kuptojmë gjithnjë e më mirë biologjikisht.

Ja një përmbledhje e shkurtër e disa përfitimeve të mundshme nëse marrim parasysh këndvështrimin stoik për pikëllimin:

Stoikët nuk mbështeten te masat e zakonshme për atë që e bën jetën të mirë. Kjo do të thotë se ata nuk e gjykojnë një njeri në zi si dikë që tani ka një jetë më të keqe. Kjo mund të jetë ngushëlluese për ata që ndihen sikur kanë humbur gjithçka.
Stoikët nuk nxiten ta mëshirojnë njeriun në zi, por ta shohin si dikë që ka nevojë të jetë jashtëzakonisht i fortë. Sikleti me të cilin shpesh i trajtojmë njerëzit në zi, duke i mëshiruar, zhduket në kuadrin stoik. Humbja është e pritshme dhe njeriu në zi ka nevojë për sa më shumë mbështetje në këtë përvojë të tmerrshme. Një stoik do t'i afrohej një miku që po vuan.
Pa dyshim, ke humbur diçka (dhe të duket sikur ke humbur gjithçka) kur humb një person që do. Por nuk ke humbur integritetin tënd. Stoikët i balancojnë këto dy përfundime duke futur dy masa të ndryshme vlere. Njëra lidhet me gjërat jashtë kontrollit tonë. Kjo vlerë ekziston, shpesh marrim vendime bazuar në të, por ajo mbetet "indiferente" ndaj virtytit tonë. Masa tjetër e vlerës është vetë virtyti ynë, ose integriteti i veprimeve tona. Dhe kjo është ajo që të mbetet, pikërisht ajo që mund të të bëjë mjaftueshëm të fortë për ta përballuar një tragjedi. / PsychologyToday – Syri.net