Triumfi i pushtetit kafkian: që fsheh krimin dhe e kthen hetimin në një proces që nuk nis kurrë
Rasti i Belinda Ballukut është skena më e qartë e një teatri absurd. Ajo ecën e lirë nëpër korridoret e pushtetit, ndërsa emri i saj endet në dosje që nuk hapen kurrë. Ajo nuk është e pafajshme, as fajtore; ajo është pezull. Një trup politik i mbajtur në gjendje pezullimi për të mos rrëzuar strukturën që e mban.
Fakti që Belinda Balluku vijon të jetë e lirë, e paprekur nga drejtësia, ndërkohë që indiciet publike për abuzime janë të shumta, flet më shumë për gjendjen e institucioneve sesa për pafajësinë e saj. Drejtësia nuk është e verbër; ajo është e frikësuar, e presionuar dhe e sfiduar drejtpërdrejt nga kreu i regjimit.
Skandali i Belinda Ballukut përfaqëson rastin më dramatik dhe më domethënës të kësaj faze. Jo sepse është i vetmi, por sepse është më i ekspozuari. Afera e saj nuk mund të kuptohet si një devijim individual apo si përgjegjësi personale e një ministre të fuqishme, por si produkt i drejtpërdrejtë i sistemit të ndërtuar nga kryeministri. Në këtë kuptim, Edi Rama nuk shfaqet thjesht si mbrojtës politik, por si bashkëpërgjegjës, tutor i një modeli qeverisjeje ku besnikëria shpërblehet dhe llogaridhënia përjashtohet.
Institucionet e drejtësisë, veçanërisht ato të reformuara me mbështetje ndërkombëtare, ndodhen sot përballë një testi ekzistencial. Ato nuk sfidohen më nga korrupsioni në formën klasike, por nga pushteti politik që refuzon të hetohet. Edhe presioni amerikan dhe gjerman, sado i qartë në deklarata, përplaset me një realitet ku pushteti vendas ka ngritur mekanizma rezistence, vonese dhe neutralizimi.
Kjo e bën situatën edhe më alarmante: një shtet që formalisht është në proces integrimi europian, por praktikisht funksionon si një sistem i mbyllur vetëmbrojtës, ku drejtësia tolerohet vetëm për aq kohë sa nuk prek qendrën e pushtetit.
Institucionet e drejtësisë jetojnë në një gjendje ankthi kafkian. Ato ekzistojnë, por sillen sikur duhet të kërkojnë leje për të ekzistuar. Çdo prokuror është një Josef K. që e di se diçka nuk shkon, por nuk e di kurrë se ku fillon krimi dhe ku mbaron pushteti.
Presioni amerikan dhe gjerman vjen si një zë nga jashtë labirintit, por brenda, muret janë të trasha.
Kështu, drejtësia nuk mposhtet hapur; ajo lodhet. Ajo mbytet nga formalizmi, nga frika, nga pritja e pafund. Nuk ka urdhër për të mos hetuar; ka vetëm sinjale për ilaçe hakmarrëse, heshtje dhe karriera që varen në ajër.
Gjurmët janë aty: dokumente, firma, vendime, rrugë që nuk çojnë askund, miliarda që qarkullojnë pa trup. Por çdo gjurmë, sapo identifikohet, futet në një dosje tjetër; dosja në një zyrë tjetër; zyra pret një vulë tjetër. Faji nuk zhduket, por arkivohet. Dhe arkivimi është forma moderne e pafajësisë.
Gjurmët e kësaj qeverisjeje janë tashmë të shumta, të dukshme dhe strukturore. Ato nuk janë më thashetheme politike apo akuza opozitare, por shenja të përsëritura në koncesione, tendera, vendimmarrje të përqendruara dhe në kapjen kapilare të institucioneve. Për këtë arsye, përpjekja për të “fshirë provat” nuk bëhet më përmes zhdukjes së dokumenteve, por përmes paralizimit të vetë mekanizmave që duhet t’i zbulojnë ato.
Edi Rama, duke shfrytëzuar pushtetin absolut që ka krijuar përmes kapjes sistematike të institucioneve, nga administrata te drejtësia, nga mediat te autoritetet e pavarura, po e bën gjithnjë e më të vështirë që e vërteta të marrë formë juridike. Kjo është faza e rrezikshme e çdo regjimi: kur pushteti nuk kërkon më legjitimitet, por imunitet.
Pushteti i kryeministrit sot nuk funksionon më si instrument qeverisës, por si një organizëm mbrojtës, i shtrirë në çdo qelizë të shtetit, i aktivizuar instinktivisht për të ruajtur korrupsionin e akumuluar gjatë trembëdhjetë viteve të qeverisjes dhe për të neutralizuar pasojat e akrobacive të tij të jashtëligjshme. Nuk kemi më të bëjmë me devijime sporadike, por me një arkitekturë të tërë pushteti të ndërtuar mbi parimin e mbijetesës personale.
Kryeministri nuk shfaqet më si individ. Ai është shndërruar në proces. Një proces pa datë fillimi dhe pa fund, ku çdo pyetje kthehet në procedurë dhe çdo procedurë në harresë. Korrupsioni i trembëdhjetë viteve nuk mbrohet më me justifikime politike, por me një rrjet nervor pushteti që reagon instinktivisht sa herë që rrezikohet qeliza qendrore.
Gjurmët janë aty: dokumente, firma, vendime, rrugë që nuk çojnë askund, miliarda që qarkullojnë pa trup. Por çdo gjurmë, sapo identifikohet, futet në një dosje tjetër, e cila futet në një zyrë tjetër, e cila pret një vulë tjetër. Dhe kështu, faji nuk zhduket – ai arkivohet përjetësisht.
Por ministrja nuk është protagoniste. Ajo është figurë dytësore në një proces më të madh, ku kryeministri shfaqet si kujdestari i heshtur i çdo afere. Jo si autor i drejtpërdrejtë, por si arkitekt i labirintit. Ai nuk firmos gjithçka, por gjithçka kalon nëpër hijen e tij. Në këtë kuptim, ai nuk është thjesht bashkëpunëtor; ai është kushti i mundësisë që afera të ekzistojë.
Drejtësia e sheh ministren, por nuk e thërret. E thërret, por nuk e prek. E prek, por nuk e mban. Sepse çdo hap përpara është një hap drejt murit të padukshëm ku pushteti ka vendosur shenjën: “Ndal”.
Ajo ecën e lirë nëpër korridoret e pushtetit. Emri i saj endet në dosje që nuk hapen kurrë. Ajo nuk është as e pafajshme, as fajtore; ajo është pezull. Një trup politik i mbajtur në gjendje pezullimi për të mos rrëzuar strukturën që e mban.
Ndërsa qytetari pret, dosjet plaken. Emrat mbeten. Paratë nuk kthehen. Asgjë nuk mbyllet, sepse mbyllja do të thoshte të vërtetë.
Ky është triumfi i pushtetit kafkian: që fsheh krimin dhe e kthen hetimin në një proces që nuk nis kurrë.