Cili është ndryshimi mes socializmit dhe komunizmit?

Si socializmi, ashtu edhe komunizmi janë në thelb filozofi ekonomike që mbështesin pronësinë publike, dhe jo private, sidomos të mjeteve të prodhimit, shpërndarjes dhe shkëmbimit të mallrave (pra të mënyrës se si fitohen paratë) në një shoqëri. Të dyja synojnë të rregullojnë problemet që, sipas tyre, krijohen nga sistemi kapitalist i tregut të lirë, si shfrytëzimi i punëtorëve dhe rritja e hendekut mes të pasurve dhe të varfërve.

Por, edhe pse socializmi dhe komunizmi kanë disa ngjashmëri bazë, mes tyre ka dallime të rëndësishme.

Karl Marksi dhe origjina e komunizmit

Socializmi u shfaq si reagim ndaj ndryshimeve të mëdha ekonomike dhe shoqërore të shkaktuara nga Revolucioni Industrial, veçanërisht ndaj vështirësive të punëtorëve. Shumë punëtorë po varfëroheshin gjithnjë e më shumë, ndërsa pronarët e fabrikave dhe industrialistët e tjerë po grumbullonin pasuri të mëdha.

Në gjysmën e parë të shekullit XIX, mendimtarë të hershëm socialistë si Henri de Saint-Simon, Robert Owen dhe Charles Fourier propozuan modele të reja për riorganizimin e shoqërisë, të bazuara te bashkëpunimi dhe komuniteti, dhe jo te konkurrenca që karakterizon kapitalizmin, ku tregu i lirë kontrollon ofertën dhe kërkesën.

Më pas erdhi Karl Marks, filozof dhe ekonomist politik gjerman, i cili u bë një nga mendimtarët socialistë më me ndikim në histori. Së bashku me bashkëpunëtorin e tij Fridrih Engels, Marksi botoi në vitin 1848 Manifestin Komunist, ku përfshihej një kapitull që kritikonte modelet e mëparshme socialiste si ëndrra "utopike" dhe jorealiste.

Marksi argumentonte se e gjithë historia ishte histori e luftës së klasave dhe se klasa punëtore (proletariati) do të triumfonte në mënyrë të pashmangshme mbi klasën kapitaliste (borgjezinë), duke marrë kontrollin e mjeteve të prodhimit dhe duke eliminuar përfundimisht të gjitha klasat shoqërore.

Komunizmi, që nganjëherë quhet edhe socializëm revolucionar, lindi gjithashtu si reagim ndaj Revolucionit Industrial dhe u përkufizua nga teoritë e Marksit, të cilat u çuan deri në ekstrem. Në fakt, marksistët shpesh e shohin socializmin si fazën e parë dhe të domosdoshme në kalimin nga kapitalizmi në komunizëm. Vetë Marksi dhe Engelsi nuk bënë gjithmonë një dallim të qartë mes socializmit dhe komunizmit, gjë që ka krijuar konfuzion të vazhdueshëm mes këtyre dy termave.

Dallimet kryesore mes komunizmit dhe socializmit

Në komunizëm, nuk ekziston prona private. E gjithë prona është kolektive dhe çdo person merr sipas nevojave të tij. Në praktikë, një qeveri e fortë qendrore, shteti, kontrollon të gjitha aspektet e prodhimit ekonomik dhe u siguron qytetarëve nevojat bazë, si ushqimi, strehimi, kujdesi shëndetësor dhe arsimi.

Në socializëm, nga ana tjetër, individët mund të kenë ende pronë private. Por prodhimi industrial, ose mjetet kryesore për krijimin e pasurisë, janë në pronësi kolektive dhe menaxhohen nga një qeveri e zgjedhur në mënyrë demokratike.

Një tjetër dallim i rëndësishëm lidhet me mënyrën se si arrihen këto sisteme. Në komunizëm, një revolucion i dhunshëm, ku punëtorët ngrihen kundër klasave sunduese, shihet si i pashmangshëm për arritjen e një shteti komunist të pastër. Socializmi është më pak i ngurtë dhe më fleksibël. Mbështetësit e tij kërkojnë ndryshim dhe reforma, por shpesh këmbëngulin që këto ndryshime të bëhen përmes proceseve demokratike brenda strukturës ekzistuese shoqërore dhe politike, dhe jo duke e përmbysur atë.

Në veprën e tij të vitit 1875, Kritika e Programit të Gothas, Marks e përmblodhi filozofinë komuniste kështu:"Nga secili sipas aftësive të tij, secilit sipas nevojave të tij."Ndërsa socializmi bazohet në idenë se njerëzit shpërblehen sipas nivelit të kontributit të tyre individual në ekonomi.

Ndryshe nga komunizmi, një sistem ekonomik socialist shpërblen përpjekjen individuale dhe inovacionin. Socialdemokracia, forma më e zakonshme e socializmit modern, përqendrohet te reformat shoqërore dhe rishpërndarja e pasurisë përmes proceseve demokratike dhe mund të bashkëjetojë me një ekonomi kapitaliste të tregut të lirë.

Socializmi dhe komunizmi në praktikë

Nën udhëheqjen e Vladimir Leninit, bolshevikët e vunë në praktikë teorinë marksiste me Revolucionin Rus të vitit 1917, i cili çoi në krijimin e shtetit të parë komunist në botë. Komunizmi ekzistoi në Bashkimin Sovjetik deri në rënien e tij në vitin 1991.

Sot, komunizmi dhe socializmi praktikohen në vende si Kina, Kuba, Koreja e Veriut, Laosi dhe Vietnami, edhe pse një shtet plotësisht komunist nuk ka ekzistuar kurrë në praktikë. Këto vende mund të quhen komuniste sepse qeveritë e tyre qendrore kontrollojnë të gjitha aspektet e jetës ekonomike dhe politike. Por asnjëra prej tyre nuk ka arritur eliminimin e pronës personale, parasë apo dallimeve klasore, ashtu siç e parashikonte ideologjia komuniste.

Po ashtu, asnjë vend në histori nuk ka arritur një gjendje të socializmit të pastër. Edhe vendet që nga disa konsiderohen si shtete socialiste, si Norvegjia, Suedia dhe Danimarka, kanë sektorë kapitalistë shumë të suksesshëm dhe ndjekin politika që lidhen kryesisht me socialdemokracinë. Shumë vende europiane dhe të Amerikës Latine kanë zbatuar programe sociale (si arsimi falas universitar, kujdesi shëndetësor universal dhe mbështetja për kujdesin ndaj fëmijëve) dhe kanë zgjedhur udhëheqës socialistë, me nivele të ndryshme suksesi.

Në Shtetet e Bashkuara, socializmi nuk ka pasur historikisht shumë sukses si lëvizje politike. Kulmi i tij erdhi në vitin 1912, kur kandidati presidencial i Partisë Socialiste, Eugene V. Debs, fitoi rreth 6 për qind të votave. Megjithatë, programe që dikur konsideroheshin socialiste, si Medicare dhe Social Security, janë bërë pjesë normale e jetës amerikane.

Çfarë është socializmi demokratik?

Socializmi demokratik, një lëvizje politike në rritje në SHBA vitet e fundit, qëndron diku mes socialdemokracisë dhe komunizmit. Ashtu si komunistët, socialistët demokratë besojnë se punëtorët duhet të kontrollojnë pjesën më të madhe të mjeteve të prodhimit dhe të mos jenë nën mëshirën e tregut të lirë dhe klasës kapitaliste. Por ata besojnë se ky vizion i socializmit duhet të arrihet përmes proceseve demokratike, dhe jo përmes revolucionit.